Meghaduta p23
Vidyullatā p23
- Language
- Sanskrit
p23
meghaṃ dautyayogyaṃ parikalpya tadāvarjane pravṛtta ityuktam | tatra kimasāvunmattaḥ, yadacetane cetana ivāceṣṭata; tadidamanupapannamityā-śaṅkya pariharati kaviḥ— dhūmajyotiḥsalilamarutāmityādi | jyotiḥ agniḥ, marut vāyuḥ, saṃnipātaḥ saṃśliṣṭaḥ samudāyaḥ, 'guṇa saṃnipāte nimajjati' itivat | jalānalābhyāmavaṣṭabdho vāyunā saṃcāryamāṇo dhūmanivahaḥ payodharaḥ | tathā śrīviṣṇupurāṇe— 'vivasvānaṃśubhistīkṣṇairādāya jagato jalam | some muñcatyathenduśca vāyunā dhīmayairdivi || nālairvikṣipate'bhreṣu dhūmānanilamūrtiṣu | na bhraśyanti yatastebhyo jalānyabhrāṇi tānyataḥ || abhrasthāḥ prapatantyāpo vāyunā samudīritāḥ | saṃskāraṃ kālajanitaṃ maitreyāsādya nirmalāḥ ||' iti | saṃdeśārthāḥ saṃdiśyamānasya vacanasyābhidheyāḥ | paṭukaraṇaiḥ samarthendriyaiḥ, śravaṇagrahaṇadhāraṇagamanasaṃbhāṣaṇādiśaktimadbhirityarthaḥ | prāpaṇīyāḥ, abhilaṣitajanaṃ pratīti śeṣaḥ | iti prakāre | autsukyāt priyājīvitaparirakṣaṇecchāgrahagrastatayā | aparigaṇayan paritaḥ kātsryena anirūpayan | guhyakaḥ yakṣaḥ | yadyapi 'vidyādharāssaroyakṣarakṣogandharvakinnarāḥ | piśāco guhyakaḥ siddho bhūto'tmī devayonayaḥ' ityabhidhānaśāstre yakṣaguhyakayorbhedaḥ pradarśitaḥ, tathāpyavāntarabhedāpekṣayā sa mantavyaḥ | kavīnāṃ tu na tādśabhedeṣvāsthā | tathā śrīviṣṇupurāṇe—'saṃkarṣaṇaṃ tu skandhena śīghramutkṣipya dānavaḥ | nabhastaḥ prajagāmaiva sacandra iva vāridaḥ || saṃstūyamāno gopaistu rāmo daitye nipātite | pralambe saha kṛṣṇena punargokulamāyayau' ityavāntarabhidānādareṇaikasyaiva daityadānavatvoktiḥ | yatvāce saprārthanaṃ babhāṣe | na cāsau doṣaḥ ; hi yasmāt manmathonmāthonmattacittāḥ viśeṣavitsu sakhyādiṣu vivekarahiteṣu vṛkṣādiṣu ca viṣaye priyāpravṛttikathanatatpradarśanatatsamīpagamanādiyāñcayā dīnavṛttayaḥ | hiśabdaḥ prasiddhau vā | tathā ca rāmāyaṇādiṣu—'aśoka śokāpanuda śokopahatacetasam | tvannāmānaṃ kuru kṣipraṃ priyāsaṃdarśanena mām ||' 'haṃsa prayaccha me kāntāṃ gatistasyāstvayā hṛtā | vibhāvitaikadeśena deyaṃ yadabhiyujyate ||' 'raktāśoka kṛśodarī kannu gatā tyaktvānuraktaṃ janaṃ no dṛṣṭeti mudhaiva cālayasi kiṃ vātābhibhūtaṃ śiraḥ | utkaṇṭhāghaṭamānaṣaṭpadaghaṭāsaṃghaṭṭaduṣcchadastatpādāhatimantareṇa bhavataḥ puṣpodgamo'yaṃ kutaḥ ||' ityādayuktīnāmamandarasaniṣyandasundaratvāt, kāmāvasthāviśeṣatvenāpyunmādasya kāmasūtrakāraiḥ pratipāditatvācca 'nayanaprītiḥ prathamaṃ cittāsaṅgastato'tha saṃkalpaḥ | nidrācchedastanutā viṣayanivṛttistrapānāśaḥ | unmādo mūrcchā mṛtirityetāḥ smaradaśā daśaiva syuḥ' iti | atrārthāntaranyāso'laṃkāraḥ |
Linked texts (1)
- Meghadūta — Kālidāsa, Sanskrit