Meghaduta p276
Vidyullatā p276
- Language
- Sanskrit
p276
athaivaṃ tvadvirahavyathākṣubhitaṃ nidhanonmukhamapi jīvitaṃ tvatsamāgamapratyāśābheṣajenāhaṃ parirakṣāmi; tasmāccamapi matprāṇatrāṇakāraṇāt kusumasukumāraṃ svajīvitaṃ kathaṃciddhārayeti samāśvāsayati— na tvātmānamityādi | tuśabdo viśeṣe ; atiduḥkhitasya prāṇatyāge yogye'pītyarthaḥ | ātmānaṃ jīvaṃ dehaṃ vā | 'ātmā jīve dhṛtau dehe' iti vaijayantī | bahu vigaṇayan tvayā sahopari paribhokṣyamāṇamanekamabhilāṣaviṣayaṃ vicintayanniti hetuḥ | ātmanā dhṛtyā; atha vā, dhairyāvalambinā svenaiva, samāśvāsayitantarābhāvāt | na nāvalambe nipātānivāryāmyeva | tat tasmātkāraṇāt | kalyāṇi puṇyalakṣaṇe ityāmantraṇena praśastalakṣaṇaprakāśitabhaviṣyadanavadyasamṛddhisaṃbhārā bhavatī na aticiraṃ duḥkhasya bhājanaṃ bhaviṣyatīti dyotyate | tvamapi tvadapekṣayāhamiva, madapekṣaṇena tvamapītyarthaḥ | sutarāṃ yāvatā jīvitavyasanamāpatet, tāvadityarthaḥ | kātaratvaṃ duḥkhānubhūtau adhīratām | lokavṛttamavekṣyāpi tvayā dhairyamavalambanīyamityāha— kasyeti | trailokyāntavartinaḥ sthirasya carasya vā kasya bhūtasyetyarthaḥ; purandarādiṣu devatāviśeṣeṣvapi vṛtravadhādau svapadabhraṃśapratyāpattyāyatītavṛttāntaśravaṇāt, vartamāneṣu ca tathānubhavāt, bhaviṣyatsu ca tathānumānādityarthaḥ | atyantaṃ niratiśayam | sukham anukūlaviṣayasādhyo'nubhavaḥ | upanataṃ prāptam | duḥkhaṃ pratikūlaviṣayasādhyo'nubhavaḥ | ekāntataḥ kālatritaye'pyekarūpeṇetyarthaḥ | kasya sukhaṃ duḥkhaṃ vā atyantam ekāntata upanatamityanvayaḥ, 'naikāntātyantato'bhāvāt' itivat | tatra hetumāha—nīcaiḥ abhimataviṣayaparipoṣaṇavirahādapareṇa rūpeṇa | upari tadvaiṣamyādutkṛṣṭena | cakāreṇa āśrayaikyaṃ prakāśyate | gacchanti na tu gamyante āpādyanta iti vā | anena purākṛtavicitrakarmopaneyānāṃ tāsāṃ kālavaśena svayameva pravṛtteḥ puruṣecchādhīnatvaṃ nirasyate; yathāha kaścit— 'dehināmiti vicitrakarmaṇāmuccanīcaphalabhogasākṣiṇī | kālakālamapahāya kevalaṃ kālaśaktiriha kena laṅghyate ||' iti, 'vāsaraṃ vāsateryīṃ ca pārādhīnyena paśyataḥ | susthānyābhyāmavasthābhyāṃ svasthābhyāṃ kau madetarau ||' iti ca | daśāḥ avasthāḥ | bahuvacanena deśakālāyurdhibhedāt bāhuvidhyamavabodhyate | cakranemikrameṇa cakraṃ rathacaraṇaṃ
Linked texts (1)
- Meghadūta — Kālidāsa, Sanskrit