Citropahara 2
Citropahāra 2
- Language
- Sanskrit
2.1
nayatānayatā mahitā'mahitā | viditā'viditā kalitākalitā
yamitā yamitā śamalaṃ śamalaṃ | satataṃ sa tataṃ labhatāṃ labhatāmdha
2.1-2
amuṣya vidyā guruvanmahāmate
ryaśaḥsamūho'sya śaśīva bhāsate
tathedamīyaṃ hṛdayaṃ dayāmayaṃ
prasannatāmeti yathā śarajjalam
2.2
ayaṃ mahātmā ravivadvibhāti
payodhitulyo'sti gabhīra eṣaḥ
śubhā'sya vāṇī sudhayā samānā
bibhartti mādhuryadhurīṇatāṃ ca
2.3
niśeva candraḥ prabhayeva sūryonītyeva bhūpaḥ kṣamayeva dhīraḥ
vasantalakṣmyeva rasāla ‘sā’ laḥ (śā)
sadvidyayā'yaṃ yatireti śobhām
2.4
prajñeva vidyāsya nirastaśaṅkā
vidyeva mūrttiḥ paramābhirāmā
mahodayā mūrtirivāstha kīrttiḥ
svānandadā kīrttirivāsti dīptiḥ
2.5
vidyotate hyatayā'navadyā
vidyeva dhīrdhīriva yasya vidyā
ananyasāmānyaguṇaḥ sa āste
vijñānavāneṣa ivaiṣa loke
2.6
asāviva śrīsahito murāriḥ
svabhaktaduḥkhāni haratyajasram
vṛthā vahatyasya yaśo'bhimānaṃ
kṣīrāṇeve tāhaśi vidyamāne
2.7
he kāśaikailāsamaheśahāsāvṛthā bhavanto'dhivahanti garvam
yato bhavadbhiḥ sahagasya loke
yaśobharo bhāti yatīśvarasya
2.8
ayaṃ yatīndro yadi vidyate tad
vṛthā kila staḥ śivakeśavau tau
etadyaśastomasamaśca somo
bhātīti ko vakti viśeṣavijñaḥ
2.9
vidyālatāyā viṭapī viśālaḥ
sahuddhivṛkṣasya mahālavālaḥ
vijñānabhānorudayācalo'yaṃ
śrīmān yatīndraḥ pravibhāti bhūmau
2.10
sarasvatīsaṅgasamṛddhivedhāḥ
śrīnityasaṃbandhasukhāptiviṣṇuḥ
āryādhikāmodavidhānaśaṃsuḥ
saṃśobhate'yaṃ vijayī yatīndraḥ
2.11
vāṇīsudhāṃ bhūri kiran svabhaktacakoravṛndaṃ madayannudāraḥ
manīṣitārānikaraiḥ parīto
yatīndracandro'yamalaṃ cakāsti
2.12
jayatyajasraṃ yatireṣa bhūmīvācaspatirbhāratavarṣabhāgyam
tathā śaraccandramavekṣya pūrṇaṃ
ko na smaratyasya yaśovitānam
2.13
maheśvaro vaiṣa yatīśvaro vetyamandasaṃdehamudasya kecit
śriyā samete puruṣottame'smin
nārāyaṇabhrāntimavāpnuvanti
2.14
kanīnikāpaṭpadaśobhitena
svabhaktavṛndaṃ nayanāmbujena
atiprasannena nirīkṣamāṇo
dayāmayo'yaṃ yatirāḍ vibhāti
2.15
ayaṃ daridraiḥ kila kalpavṛkṣo
vācaspatiḥ paṇḍitamaṇḍalena
mumukṣubhiḥ śrīpuruṣottamaśca
vijñāyate bhūriguṇo yatīndraḥ
2.16
neyaṃ mahīṃ kintu suparvaloko
na kāśyasau kintvamarāvatī ca
neme manuṣyāḥ kila kintu devā
nā'yaṃ yatiḥ kintu guruḥ surāṇām
2.17
mūrtimāniva sanātanadharmo '
yaṃ vibhāti jagatīha yatīndraḥ
asya sāmyamadhilabdhumivoccaiḥ
pārvatīpatirupaiti vibhūtīḥ
2.18
saṃstutasya kavibhirviśāradaḥ
pūrṇimāṃ tithimavāpya śāradaḥ
etadīyayaśaso jigīṣayevā'yamullasati yāminīpatiḥ
2.19
bhūmāvaho citrāśikhaṇḍisūnurvibhāti bhoḥ paśyata paśyatā''ryāḥ
anyaiva dhanyā matiretadīyā
mānyā tathānyaiva cakāsti vidyā
2.20
sudhāsamudratvamupetya candraścandrāntaraṃ cejjanayeddoṣam
śuddhā yaterasya vikāśamānā
kīrtirbhavettena tadā samānā
2.21
dātārametaṃ samavāpya mānyaṃ
kalpadrumaṃ vāñchati ko daridraḥ
puraiva saṃpattirudeti puṃsāṃ
paścādbhavatyasya varaprasādaḥ
2.22
śaṅkākalaṅkāpagamādapaṅkā
saddhastattvānubhavaikahetuḥ
etasya vidyā ca matiśca mānyā
nyonyasya saṅgena vibhāti bhūyaḥ
2.23
loke janāhlādakareṇa dṛśyasanmaṇḍalaśrīrudayaṃ sametya
vibhāvarīśo mahasā nijena
yatīśvaro'yaṃ yaśasā ca bhāti
2.24
ātmopadeśena mahājanānāmajñānabhāraṃ yatireṣa hanti
nijaprakāśena vilocanānāṃ
mahāndhakāraṃ taraṇirhinasti
2.25
etasya vidyā sukhadā'pi loke
nṛbhyaḥ khalebhyo na sukhaṃ dadāti
tamo'pahā'pyuṣṇakarasya dīpternolūkalokasya tamo'pahanti
2.26
svāmī nitāntaṃ nijamaṇḍalasya
karotu rakṣāmiti bodhayan yaḥ
sanmaṇḍalīśatvamupaiti kīrttirstasyā'sya rākeśavibhāṃ vibhartti
2.27
etadguṇānāṃ gaṇanāṃ vidhātuṃ
dhiyā'lpayā vāñchati yaḥ kavīndraḥ
sa dordvayenaiva paraṃ mahābdheḥ
pāraṃ prayātuṃ vyavasāyameti
2.28
śivasya caitasya ca yadyapīha
vibhūtimattvaṃ sadṛgeva bhāti
tathā'pi tasmādadhipātpaśūnāṃ
śreyānayaṃ vijñapatiryatīndraḥ
2.29
ayaṃ yatīśaḥ svayaśobhareṇa
sahaiti kailāsagirīśasāmyam
nirarthakaṃ janma ca tasya loke
na paśyatīmaṃ khalu yaḥ śarīrī
2.30
gatā digantānmalināni sadyaḥ
prollāsayantī janamānasāni
vinā kalaṅkena kilāsya kīrtiḥ
prakāśamānā samupaiti vṛddhim
2.31
samastalokasya tamo nirasyannudyatkaraśrībharabhāsamānaḥ
vikāsayandīnajanānanaughānayaṃ krameṇodayate yatīndraḥ
2.32
nirmātumetaṃ vidhiragrahīdyatsattvātmakaṃ sarvapadārthasāram
tato'lpasattvā bahulāstamobhistucchāḥ padārthā jagatīha jātāḥ
2.33
mahattvametadyaśaso nirīkṣya
pūrṇaḥ sudhāṃśurhadi lajjayā yat
mālinyamāpātkila tasya madhye
saṃlakṣyate lakṣma tadeva lokaiḥ
2.34
vādāhave yena vinirjitānāṃ
vivādināṃ mlānimalaṃ gatāni
mukhāni mūkāni dinoditenduśriyaṃ labhante jayatīha so'yam
2.35
etasya kahigghṛdaye viveko
yatīśvarasyeti vayaṃ na vidmaḥ
yadeṣa vipraṃ śvapacaṃ ca mitraṃ
śatruṃ ca tulyaṃ khalu paśyatīha
2.36
dhāma kṣamāyāḥ karuṇārdramānasodhīro'yamuccaiḥ rucitocitadyutiḥ
āgāṃsi puṃsā kṣamate'dhipāti tāneti pramodaṃ jayati prakāśate
2.37
vināpi sopānatartiṃ duśāpāṃ
divaṃ samārohati kīrtirasya
gatvā digantānapi bhūridūrān
pariśramaklāntirtāmayaṃ ca naiti
2.38
re nīca dāridrya madīyaśatro
natvadvayaṃ me hṛdi vidyate'dya
dīnārtihārī kṛtabhūridānaḥ
prasahya māṃ pāti yatīśvaro'yam
2.39
ayaṃ dayāluḥ śaraṇāgatānāṃ
puṃsāṃ prayatnena karoti rakṣām
nityaṃ prakṛtyaiva paropakṛtyai
dhṛtavratāḥ satpuruṣā bhavanti
2.40
kvāyaṃ yatīndro jagadīśvarasya
jāgradviśiṣṭāṃśatayā virājan
iyaṃ kva dīnā janatā tathāpi
daivād dvayorastyanayoḥ susaṅgaḥ
2.41
satyā niyatyā sumatiṃ sumatyā
vidyāṃ viśiṣṭāmiha vidyayā ca
yaśo'vadātaṃ yaśasā ca śobhā
manoramāṃ prāpadayaṃ yatīśaḥ
2.42
matiryadīyā bhṛtabhūripuṇyā
puṇyaṃ yadāyaṃ janitorukīrttiḥ
kīrttiryadīyā dhavalīkṛtāśā
so'yaṃ dhṛtāśānparipāti dāsān
2.43
yoge mano yasya rataṃ na bhoge
datvopadeśaṃ labhate yaśo yaḥ
dayā yadīyā sukhasiddhisaṃpat
tasyā'sya tulyā na surā narāḥ ke
2.44
na māti kīrttiḥ kṣitimaṇḍale'sya
yogaṃ viyogāya niṣevate'yam
udāramenaṃ sṛjatā vidhātrā
sṛṣṭo navaḥ kalpatarurguruśca
2.45
āsīdavidyā kila yatra vidyā
tatredamīye hṛdaye cakāsti
saṅgassatāṃ śrīrvijitendriyatvaṃ
vadānyatā cā'sya mahattvamāhuḥ
2.46
karasthitā'sya sphaṭikākṣamālā
nakhatviṣā śoṇatamatvameti
bhaktasya rakte hṛdi vidyamāno
'yaṃ na rāgaṃ dadhate yatīndraḥ
2.47
lokeṣu sāro dharaṇī dharaṇyāmidaṃ lasadbhāratavarṣamasti
atrāpi kāśī kila kāśikāyāṃ
viddradhvajastatra yatīndra eṣaḥ
2.48
yaśo'bhirūpo'pyayaśo'bhirūpo
yatiḥ kṣitāveṣa nuto vibhāti
ayaṃ ca kāśīmatha kāśikemaṃ
samprāpya śaśvadvijayaṃ sameti
2.49
jayena yuktaḥ sumanorcitāṅghriḥ
sannandako'mandasudarśanābhaḥ
svānte sadā''nandamito'mitaśrīgovinda eno haratu prajānām
2.50
haratu haratu bhaktāpaughamatyaktaśaktiḥ
bharatu bharatu bhūtiṃ bhūribhāgyaḥ prabhūtām
nayatuṃ nayatu nityaṃ navyatāṃ bhavyasiddhiṃ
jayatu jayatu cāsyaṃ maḍalīśo yatīndraḥ
2.51
śrīyukta iha govindānandanāmā yatīśvaraḥ
maṇḍalīśaśriraṃ jīvañjayatāñjayatādayam
2.52
śrīduḥkhabhañjanakavīndratanūjanuḥ śrīdevīprasādasukaviḥ paramābhirāmam
śabdārthagauravaguṇopacitaṃ vicitraṃ
citropahāramimamiṣṭamude vyadhatta
Commentaries (1)
- Rucirā — Devīprasāda Śarman, Sanskrit