Gita Govinda 7
Śaśilekhā 7
- Language
- Sanskrit
7.1
sañcaradadharasudhayeva², aḥ=viṣṇuḥ, dharāḥ=parvatāḥ, 'adharo viṣṇu-kūrmo vā svadhāmānaḥ svatejasaḥ'| ³tāraścāndrasūryagrahāḥ teṣāṃ dhūḥ sañcarantī yatastādṛśena madhureṇa dhvaninā=gītena⁴ mukharitaḥ=vyaktīkṛto, ⁵mohanavaṃśo=mohasamūho yena, tam| ⁶mukharitamohaśca navañca śam=kalyāṇamiti vā|⁷ navaṃ śam argalaśca ajanmatvāt| viṣṇoḥ sañcāreṇa gītasya sthānādisampannatā, parvatasañcāreṇa kaṭhinatarasyāpi ⁸drāvakatvam, candratārakādikṣobheṇa ⁹ekatra
ḍalayoḥ ralayoścaiva vavayo śasayostathā| kiñcidicchanti sāvarṇyamalaṅkāravido janāḥ| iti|| ¹yadvā vihitaḥ=viśiṣṭahito, vilāsaḥ=indro yasya, tam| indropanivedyamānavihārocita-sāmagrīkamitibhāvārthaḥ| viparītaṃ sarpa-bhogāpalāpena hitā=dhṛtāḥ, sarpo yena tam iti vā|
7.2
‘līlāvaśena śirasi ³śikhipicchakalanāyāmidaṃ bodhyam| ⁴‘mudiraḥ śārado bodhyaḥ’| ⁵‘mudiraḥ=śveto yogyatayā vivakṣita iti’|
yadvā candrakaḥ=⁶bālacandraḥ,sa eva mayūraśikhaṇḍakamaṇḍalaḥ=mayūrapicchasamūhaḥ, tena valayitāḥ=sambaddhāḥ, keśāḥ=jaṭāḥ yasya, nayanānaladhūmāruṇyasambanyādarddhendoḥ ⁷śikhaṇḍakasāmyam, calitadṛgañcalapadena tadvyañjanāt| vilolavataṃsamityanena padena candre ⁸bāhulyabhramaḥ sūcitaḥ| tena ⁹pracurapurandaradhanurityupapannam|
yadvā candreṇa kena=bahninā ca cāravaḥ, tatkiraṇasambandhāt| ata eva mayūraśikhaṇḍakasya=mayūrapicchasya, kamaṇḍaṃ=prakāśasāram lānti=tato'pyutkarṣavantaḥ¹⁰ keśāḥ yasya, tam| yadvā ‘candraḥ karpūrakāśmīra-himāṃśu-svarṇavāriṣviti’ kośāt, candraḥ=suvarṇam, tadvaccāravaḥ mayūraśikhaṇḍakamaṇḍalavadvalayitāḥ keśāḥ yasya tam| daraṃ dadhātīti daradharaḥ=satrāsaḥ|
1 dveṣeṇa, I.O. 2 vividhanakhalekhānāñjanānurañjitaṃ sāndrasnigdhaṃ kāmukasuveśam, M. & I.O. 3 barhibarhakalanāyāṃ sphuṭameva, M. & I.O. 4 adhikaḥ pāṭhaḥ, G.J.ii & M. 5 adhika: pāṭhaḥ, G.J.i, M. & I.O. 6 candrakhaṇḍaḥ, G.J.ii & M. 7 picchasāmyam, G.J.i, G.J. ii & I.O. 8 bahutva0, G.J.ii & A 9 pracuretyādipadaṃ saṅgacchate, G.J.i, M. & I.O. 10 tato'pyutkarṣavantaḥ, G.J.i
tasya nuḥ=puṃsaḥ, pracurapuram| pracuram, curā=cauryamupadravopalakṣakam, pragataṃ=pralīnaṃ yatra, tādṛśaṃ puraṃ=nagaram, nirupadravamāśrayamityarthaḥ| ¹anurañjito aṅgarāgādinā, ata eva meduraḥ yo mudiraḥ=kāmukaḥ, tadvat suveśam|
7.3
⁷gopāḥ=devāḥ, tatkadambānāṃ nitambavatyo'psarasaḥ anyat sphuṭam| idaṃ yogyatayā sambhāvanāmāmantram|
gaṅgāpakṣe - gopakadambānāṃ=devavṛndānāṃ⁸ nitambavatī=bodhasvatī nadī, gaṅgā| bandhujīveti spaṣṭam|
sandhyāpakṣe-gopaḥ=kiraṇapatiḥ sūryaḥ, sa eva ⁹kesarāyamāṇāruṇakiraṇasambandhātkadamba-golakam, tadeva vartulatayā nimbastadvatī sandhyā| yadvā ¹⁰gopatiścandraḥ sa eva, 'kadambo nirguṇaḥ pumān', tannimbavatī rātristasya rajanipatitvāt, tasyāḥ mukhamupakramaḥ sandhyā, taccumbaneti prāgvat| bandhujīveti prāgvat| athavā bandhūnāṃ=¹¹bhaktagaṇānāṃ, jīvaṃ masya=brahmaṇo, dhūḥ=vyavasthā, taddharāḥ=¹²varṇāśramavyavasthāparāḥ, teṣāṃ pallavaṃ=vistāram, mudaṃ lāti=dadāti,
7.4
⁸madṛte kācidanyā na tasya paritoṣakṣameti bhaṅgyā pratipādayati vipuleti , vipulapulakāḥ =bṛhanmaṇayo yeṣām, tādṛśāḥ ye bhujapallavāḥ =bhujasthāḥ sarpāḥ,
7.5
jaladapaṭalād valanameghāvaraṇānabhibhāvya indureva vinindakaṃ=vigatanindakam, anindyaṃ candanatilakaṃ yatra, tādṛśalalāṭaṃ yasya, tam| pīnapayodharasya mametyādiḥ| pīnāni payāṃsi=nirjharādirūpāṇi, yatra tasya dharasya=śailasya, parisaraḥ=taṭamityādi|
7.6
maṇimayo=vāsukināgaḥ, sa eva masya=candrasya, karāḥ=kiraṇāḥ, makaramanoharam, makaravat=candrakiraṇavat, manoharaṃ=sundaram, kuṇḍalamiva| anyat spaṣṭam| yadvā maṇīn=muktādīn, ayate=gacchati, tādṛśo makaro nidhiryasya, sa kuveraḥ, tasya manoharañca
7.7
bat harṣe ⁷sambodhane vā| bāle=indre, viśadakadaṃ=⁸nirupadravasukhadam, viśat=praviśat, āgacchat, yat akaṃ=duḥkham, tadm, tannāśakamiti vā| militaṃ=bhāgyavatāṃ prāptiviṣayamityarthaḥ| amilitaṃ=duṣprāpamiti vā| yadvā dhavalajaladamiva tale=svasthāne militamiti vā| viśadānāṃ=yoginām, kadambe=vṛnde, militaṃ=tattrāpyamityarthaḥ| talaṃ svarūpe, anyat sphuṭam| ⁹yadvā kalikaluṣasyāpi bhayaṃ=bhītisthānam, śaṃ=paramānandam, ayantaṃ=prāpnuvantam, śamayaṃ=sukhamayam, taṃ=prasiddham, taraṅgadanaṅgānāṃ dṛśāṃ tisṛṇāṃ anasā=īṣatkauṭilyena, māmapi ramayantam| īṣadarthe nañ, nas - kauṭilye dhātuḥ|
7.8
sundaro yanmohanaḥ=kāmaḥ⁴, sa eva madhuḥ=tannāmā asuraviśeṣaḥ, madhuḥ=vasantaśca vā| kāmaśatrutvādeva tanmitravasantaśatrutvam, tadupādānaṃ ⁵kālānabhibhāvyatvasūcanāya| yadvā sundaramānāṃ=kamanīyaśobhānām, ūhanaṃ=atikrāntam, madhuripoḥ=jalaripoḥ śivasya rūpaṃ yatra|
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit