Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 30

Rasikapriyā 30

Language
Sanskrit

30.2

idānīṃ sāparādhitvamabhyupagamyāpyāha—mugdheti | he mugdhe ātmahitānabhijñe | ahamaparādhīti cettarhi mayyaparādhayogyaṃ daṇḍaṃ nirdayadantadaṃśadorvallibandhanibiḍastanapīḍanāni vidhehi | athavā kopaikaśaraṇeti cettarhi saṃbodhanamukhenānurūpaṃ viśeṣaṇamāha—he caṇḍi kopane, pañcabāṇaścaṇḍālaḥ tasya kāṇḍaiḥ śarairdalanānmamāsavaḥ prayānti | kiṃ punastasya pauruṣeṇa tvameva mudamudvaha | mayā jito'yamiti jayapaṭahaṃ vādaya | athavā ityanvayaḥ | he

30.3

ityarthaḥ | atra mameti ṣaṣṭhyantamarthavaśātsaptamyā pariṇamyate | kathaṃ śaṅkā pariharaṇīyeti vākyārthadvāreṇa hetumāha | satatagrahaṇena jīvitāvadhi tvadṛte'nyā kācana mama hṛdayamāśritya na vartata iti bodhayati | he praṇayini, mama svānte ghanastanajaghanayā tvayā satatamākrānta ata evānyānavakāśavati vitanoranaṅgādanyo dhanyastādṛśasaubhāgyayogyaḥ ko'pyanyaḥ strīlakṣaṇo jano'ntaraṃ paścānna viśati | sāṅgasya praveśābhāva iti tāṃ kṛtvā śaṅkāṃ mā kṛthā ityarthaḥ | śaṅkāṃ muktvā kiṃ kurvityāha—parīrambhārambha āliṅganārambhe vidheyatāṃ dāsatāṃ vidhehi | athavaivaṃ yojanā | praṇayinīti kākākṣigolakanyāyenobhayatra saṃbadhyate | tvayi yogo na yuktamiti | he praṇayini, mayi snehapare parīrambhārambhe vidheyatāṃ kiṃkaratāṃ vidhehi | tvayā tu matto'hamāliṅganārthaṃ prayateya tathā kuru | hariṇīvṛttam | atra kāvyaliṅgamalaṃkāraḥ | praṇayinīti padaucityaṃ varṇānuprāsaśca | prauḍhā nāyikā | pragalbho nāyakaḥ | vipralambhe saṅgasiddhiḥ |
idānīṃ vātsyāyananyāyamāśritya krameṇānukūlayati—śaśimukhīti | he śaśimukhi, tava bhaṅgurabhrūyuvajanamohakarālakālasarpī vidyate | yukto'yamarthaḥ | śaśino hiṃsārthaśrayaṇāt | yā hiṃsramukhī bhavati tasyā mukhe bhrūḥ kṛṣṇasarpī bhavatyeva | yūnāṃ taruṇānāṃ yataḥ sarpādūditabhayabhañjanāya tvadadharasīdhusudhaiva tvadadharasīdhuḥ sa eva sudhā | tava kilāmṛtabuddhayā tatsannidhau kṛṣṇasarpyā avasthā na yujyate | athavā iti yojanā | he śaśimukhi, tava mukhe bhrūstāvatsarpītyanumīyate | yato yaduditabhayabhañjanāya yūnāṃ tvadhara eva sīdhuḥ | pānasādharmyāt | sa eva sudhāmadhuratvādviṣanāśanāya siddhamantraḥ | atra sudhāyā āsvādyatvena oṣadhitve vaktavye yanmantropādānaṃ tatsarve yuvasādhāranyena śṛṅgārābhāsavyāvṛttyartham | atisaundaryāt | anyesmarantu nāma upabhogayogyatvaṃ herereveti | puṣpitāgrā vṛttam | atra kalpitopamārupakālaṃkārau | tameva kramaśabdāryai viśinaṣṭi āsargaparisamāpteḥ |

30.4

caṇḍi, tvaṃ mudamudvaha eva | nānyo'vakāśaḥ | caṇḍitvaṃ tyaja | tvayā caṇḍitve dhriyamāṇe pañcabāṇacaṇḍālakāṇḍadalanānmamāsavaḥ prayānti || vasantatilakāvṛttam | ratirbhāvo vyaṅgyaḥ | tena rasavadalaṃkāratā | anukūlo nāyakaḥ | mugdhā nāyikā | prasādo guṇaḥ | vaidarbhīrītiḥ |
vyathayatīti | he tanvi kṛśāṅgi, tavaitadvṛthā maunaṃ māṃ vyathayati | tvayā tanutvādvaku maśakyatvena maunaṃ na dhriyate kiṃtu niraparādhe sāparādho'yamiti vṛthāśabdadyotyam | ata eva vyathayati | he taruṇi, madhurālāpaiḥ pañcamaṃ pañcamasvaraṃ prapañcaya vistāraya | pañcamoyathocitadaṇḍācaraṇaṃ vidheyamiti bhāvaḥ | 'caṇḍī kātyāyanīdevyāṃ hiṃsrakopanayoṣitoḥ' |

30.5

bandhūketi | he caṇḍi iti sāṃprataṃ kopahānāvapi bhūtapūrvakopāśrayaṇena saṃbuddhiḥ | priya iti vitarke | ahmiti jāne | sa puṣpāyudhastvanmukhasevayā viśvaṃ jayate | sa ityanena sabāṇo'pīśvaradagdhaḥ smaryate | sa tathāvidhaḥ sāṃprataṃ puṣpairapi āśrayaviśeṣeṇa sādhakaiḥ surāsurairdurjayamapi viśvaṃ vijayate | tāneva tanmukhasevipauṣpānpañcabāṇānuddiśati | he caṇḍi, ayaṃ tavādharo bandhūkadyutibāndhavaḥ bandhujīvakantisadṛśaḥ | anena raktākarṣaṇabāṇa uktaḥ | api ca tava gaṇḍaḥ snigdho madhūkacchaviśvakāsti | virahiṇīnāṃ hi gaṇḍe pītimā bhavati | anena pīto vaśīkārabāṇa ukto bhavati | api ca tava locanaṃ nīlanalinakā-

30.6

pādānena vasantasamayasaṃjātarucirālāpakokilajetṛtvaṃ sūcitam | vasante hi kāminyaḥ svairaṃ priyamanusarantīti vyajyate | taruṇi, maunaṃ vacanaśaktau satyāmavacanamarthāntarāpāti tattyajeti | api ca dṛṣṭimirityatra 'dṛśir prekṣaṇe' ityatra praśabdo darśanaprakarṣaṃ snigdhatvādi vadati | tena snigdhalocanaistāpaṃ vinodayati viśiṣṭo'rtho labhyate | he sumukhi, tāvadvimukhībhāvaṃ vimuñca | sumukhyā vimukhībhāvo na yuktaḥ | he mugdhe, ayamahamatiśayasnigdhaḥ snehavānprītimāṃśca upasthita iti māṃ na vañca iti na api tu vañca jānīhi | ayamiti audāsīnyavyāvṛttyartho nirdeśaḥ | atra mugdhatvaṃ na ghaṭate | cāturyamupetya māṃ tvadekatānaṃ jānīhītyarthaḥ || atra hariṇīvṛttam | yathāsaṃkhyamalaṃkāraḥ | anukūlo nāyakaḥ | prasādo guṇaḥ | kauśikī vṛttiḥ | vaidarbhī rītiḥ | māgadhī gītiḥ |
dṛśāviti | aho iti āścarya | tvaṃ pṛthvīgatāpi divyastrīsamūhaṃ vahasi | kva kāmityāha | tava dṛśau madenālase varttete | anena madālasāṃ vahasītyuktam | api ca | tava vadanaṃ candravaddīptimadvarttate | anena indumatī nāmnī apsarāḥ kathitā | api ca | tava gatirjanamanāṃsi ramayatīti | anena manoramā kācana surastrī bhaṇitā | api ca tavorudvayaṃ vijitakadalīkāṇḍaṃ varttate | anena rambhoktā | api ca tava ratiḥ saṃbhogaḥ kalāvatī hāvabhāvakilakiñcitamoṭṭāyitavivbokādimatī varttate | anena kalāvatī kāciddevanāyikoktā | api ca tava bhruvau rucire citre lekhe yayoste tādṛśyā | anena

30.7

ntiparākaraṇaśīlaṃ cakāsti | anena kṛṣṇavarṇe unmādanabāṇo'bhāṇi | api ca | taveyaṃ nāsā tilaprasūnapadavīmatyeti atikrāmati | anena drāvaṇa bāṇa uktaḥ | api ca | he priye kundābhadanti kundavadujjvaladaśane | anena śoṣaṇabāṇa uktaḥ | evametaiḥ pañcabhirbāṇairbhavatyāḥ sevako bhūtvā viśvajetā bhavatīti | śārdūlaṃ vṛttam | upamāviśeṣo'laṃkāraḥ | anuprāso varṇālaṃkāraḥ | asamastapadā vaidarbhī rītiḥ | prasādo guṇaḥ sthitalayaṃ gānam | saṃbhāvitā gītiḥ | kauśikī vṛttiḥ |
sa prītimiti | sa harirjagatāṃ prītiṃ tanutāṃ harṣaṃ vistārayatu | kīdṛśo hariḥ | kuvalayāpīḍena kaṃsadantinā sārddhaṃ raṇe saṃbhedavānsaṃgamavān | kiṃviśiṣṭena kuvalayāpīḍena | rādhāpīnapayodharayoḥ smaraṇakarau kumbhau yasya tena | ka ityapekṣāyāmāha—yatra harāviti hetoḥ rādhāpīnapayodharasmaraṇādeva sāttvikabhāvodrekātkṣaṇaṃ svidyati svedayati | mīlatīti | cakṣuṣī nimīlati sati kaṃsasya tadālokanāttasya tathāvidhasya darśanādvyāmohena bhrāntyā kṣipraṃ vegena jitaṃ jitamiti kolāhalo bhavati sma | bhrāntimadāśiṣāvalaṃkārau | śṛṅgāravīrayoḥ saṃkaraśca | śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttam |

30.8

rucirā citralekhā ca varṇitā || 'jasau jasayalāvasugrahayatiśca pṛthvī guruḥ |' iti pṛthvī chandaḥ | kalpitopamālaṃkāraḥ |
ānandakandalīkandaṃ mukundaṃ nandanandanam | praṇamya daśamaṃ sarge vyākarotkumbhabhūpatiḥ || iti śrīcitrakūṭādhīśvararājādhirājamahārājaśrīkumbhakarṇaviracitāyāṃ rasikapriyāyāṃ caturacaturbhujo nāma daśamaḥ sargaḥ ||

Linked texts (1)