Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 25

Commentary of Mānāṅka 25

Language
Sanskrit

25.1

he rādhe mādhavasamīpaṃ praviśa| ¹lakṣmīpateḥ samīpam| kutra| mañjutarakuñja-talakelisadane| atiśayena mañju mañjutaraṃ sundaram| prakṛṣṭārthe taratamau pratyayau bhavataḥ| kuñjameva kuñjatalam| talaśabdaḥ svarūpārthaḥ| krīḍāyā madanagṛhaṃ mañjutaraṃ ca tat kuñjatalaṃ ceti tadeva kelisadanaṃ krīḍāgṛham| tasmin| kimarthaṃ praviśāmi tadāha| he ratirabhasahasitavadane rādhe, iha sadane vilasa vilāsakeliṃ kuru| ²ratau rabhasaḥ ādhikyaṃ pravṛttasnehe hasitaṃ hāsyopetaṃ vadanaṃ yasyāḥ sā tasyāḥ sambodhanam|
navabhavetyādi |

25.2

kimbhūte sadane| navabhavadaśokadalaśayanasāre navāni nūtanāni bhavanti jāyanta iti navabhavanti ca aśokadalāni ceti teṣāṃ śayanaṃ śayyā tadeva ³sāraḥ sārabhūtaṃ yasmin| ⁴praviśa rādhe mādhavasamīpamiha vilaseti punaruktiḥ sarvapade ⁵yojanīyā| praveśaniścayotpādanāya |
kusumetyādi |

25.3

⁶kimbhūte sadane| kusumacayaracitaśucivāsagehe| kusumānāṃ cayo nikaraḥ tena racitaṃ śuci śuddhaṃ vāsagehaṃ tasmin| kusumavatsukumāro deho yasyāḥ sā tathā tasyāḥ sambodhane |
calamalayetyādi |

25.4

punaḥ kimbhūte ¹sadane | calamalayavanapavanasurabhiśīte | malayācalasya ²vanaṃ tasya pavanaḥ calaścāsau malayapavanaśca tena surabhiśītaṃ yasmin tattathā tasmin | surabhi sugandhi tathā śītalaṃ ca | punaḥ kimbhūte rādhe | ³rasavalitalalitagīte rasena rāgeṇa valitaṃ ca lalitaṃ sundaraṃ ca rasavalitaṃ ⁴lalitaṃ yasyāḥ sā tasyāḥ sambodhane | ratilalitavalitagīta iti vā pāṭhaḥ |
madhumuditetyādi |

25.5

⁶punaḥ kimbhūte ⁷sadane | madhumuditamadhupakulakalitarāve | madhunā puṣparasena muditaṃ harṣitaṃ madhupānāṃ bhramarāṇāṃ kulaṃ tena kalitaḥ kṛtaḥ rāvo ⁸dhvaniḥ śabdo ⁹yatra tattathā | tasmin | "madhu madyaṃ madhu kṣaudraṃ madhu puṣparasaṃ viduḥ | madhuścaitro madhudaityo madhukepi madhurmataḥ ||" iti anekārthaḥ ||
kathambhūte rādhe | madanarasa¹⁰sarasabhāve madanena ¹¹kandarpeṇa ¹²hetubhūtena kṛtaḥ rasaḥ ¹²śṛṅgārādikrīḍā tena sarasaḥ komalo bhāvo yasyāḥ sā ¹³tathā tasyāḥ sambodhane ¹⁴he madanarasasarasabhāve |
madhutaretyādi |

25.6

punaḥ kimbhūte ¹⁷sadane | madhutaralapikanikaraninadamukhare | madhau vasante taralaḥ udbhaṭaḥ pikānāṃ nikaraḥ samūhaḥ tasya ninadaḥ tena mukharaḥ śabdavān tasmin | punaḥ kimbhūte ¹⁸rādhe | daśanaruciruciraśikhare rucyā dīptyā rucirāṇi ca
tāni śikharāṇi ca pakvadāḍimabījāni| daśanā dantā eva ruciruciraśikharāṇi yasyāḥ sā tathā tasyāḥ sambodhane | vitatetyādi |
he rādhe tattasmāt ⁵kāraṇāt tava sudhāsambādhavimbādharam ayaṃ śrīkṛṣṇaḥ pātumicchati vāñchati | sudhāsambādho ghanībhūtāmṛtasamūhaḥ sa cāsau bimbādharaśceti sa tathā tam | sarasastupakvavidrumākāravimbaphalānukārī adharoṣṭhacumbanarasamityarthaḥ | kathambhūto'sau vāsudevaḥ | atiśrāntaḥ atiśayena prayāsasayuktaḥ | kiṃ kurvan | vahan dhārayan | kāṃ | tvām | kena | cittena ⁵svacetasi | na
kevalamatiśrāntaḥ| bhraśamatyarthaṃ tāpitaśca| kena| kandarpeṇa| nanu mamemāṃ tribhuvana-viṣayaparāṅmukhajanajayapatākāṃ kaṭākṣeṇāpi navīkṛta ityāśayaḥ| yataḥ| he sakhi! dāse sevakajane'smin kutaḥ saṃbhramaḥ kopārambhaḥ| bhayodvegādarārthaḥ saṃbhramaḥ| kimbhūte| sevitapadāmbhoje'pi sevitaṃ padāmbhojaṃ caraṇakamalaṃ yena sa tathā tasmin| punaḥ kimbhūte| bhrūkṣepalakṣmīlavakrīte| bhruvaḥ kṣepaḥ tasya lakṣmīḥ śobhā tasyāḥ lavo leśaḥ tena krītastasmin| athavā| bhrūkṣepalakṣmīnavakrīte| navakrīte dāsadāsīviṣaye sarveṣāmādaro bhavatītyarthaḥ | ¹uttaragītasya prasaṅgamāha-sā setyādi |

25.7

punaḥ kimbhūte sadane | vitatatavahuvallinavapallavasughane | vitatāḥ sarvatra vyāpinyo bahavo ¹vallayo latāḥ tāsāṃ navāśca te pallavāśca taiḥ sughanaṃ nibiḍaṃ tasmin | kimbhūte rādhe | he alasapīnajaghane, he rādhe ciraṃ cirakālaṃ vilasa krīḍaya | alasā ²cāsau pīnā jaghanā ceti tasyāḥ sambodhane | vihitetyādi |
sā rādhā| sasādhvasam ānando harṣātiśayaḥ saḥ ⁴taṃ nikuñjamandiraṃ praviveśa| sādhvasaṃ bhayaṃ tena saha vartamānaṃ sasādhvasam ⁵sānandaṃ ca yatkarma tattathā| [? sasādhvasamiti| ānando harṣātiśayaḥ tena saha vartamānaṃ sānandam| sādhvasaṃ bhayaṃ tena saha vartamānaṃ sasādhvasaṃ sānandaṃ ca yatkarma tattathā, (niveśanaṃ) nikuñjamandiraṃ praviveśa|] kathambhūtā sā| govinde lolalocanā lole cañcale locane yasyāḥ sā tathā punaḥ kathaṃ yathā syāt| siñjānamañjumañjīraṃ yathā syāt| siñjānaṃ śabdāyamānaṃ mañju sundaraṃ mañjīraṃ nūpuraṃ ⁶yasmin karmaṇi tattathā tat| nanu ratikovido'sau hariḥ| anekanārīdīrgharatenāpyasaṃtuṣṭaḥ kathaṃ mayā abalayaikākinyā ārādhanīyo ramaṇīya iti sādhvasadhvaniḥ| yadyanena nārāyaṇena saha suratakriyā bhavet tarhi catuḥṣaṣṭikāmakalānāṃ sarvāsāṃ trailokyastrīṇāmupari sarvotkarṣarūpāḍhyagātrāṇāṃ mama yathārtha-sāphalyamiti sānandakaraṇadhvaniriti svacetasi matvā dūtīvacanāt rādhā niketanaṃ praviṣṭetyarthaḥ | ⁷vairāḍī rāge| yatitāleā| rādhāvadanetyādi |

25.8

kvacid ³viśeṣaṇaṃ paraṃ syāt | he bhaktavatsala murāre śrīkṛṣṇa tvaṃ kuru | kāni | maṅgalaśatāni maṅgalānāṃ śatāni tāni | kasmin viṣaye | jayadevakavirāje | ⁴kavīnāṃ rājā kavirājaḥ jayadevaścāsau kavirājaśceti tasmin | kimbhūte bhaṇati | punaḥ | kimbhūte | vihitapadmāvatīsukhasamāje | netrāpāṅgacālanacumbanāliṅganādyanekarūpasya sukhasya samājaḥ samūhaḥ vihitaḥ kṛtaḥ padmāvatyāḥ sukhasamājo yena sa tathā tasmin | tvāṃ cittenetyādi |

Linked texts (1)