Gita Govinda 29
Rasamañjarī 29
- Language
- Sanskrit
29.2
mugdhetyādi | mugdhe sundari, nirdayaṃ dayārahitaṃ dantadaṃśaṃ dantakṣatam | atha ca dorvallibandhaṃ bhujalatābandhaṃ nibiḍaṃ gāḍhaṃ stanābhyāṃ pīḍanaṃ ca vidhehi kuru | tato he caṇḍi kopane, tvameva mudamānandamakṣayaṃ prāpnuhi | mama punaḥ pañcabāṇaḥ kāmaḥ sa eva niraparādhaṃ mādṛgjanahiṃsakatvena cāṇḍālaḥ | tasya kāṇḍadalanānnārācapraharaṇādasavaḥ prāṇāḥ prayāntu nirgacchantu | cāṇḍālapraharaṇena maraṇe na samīcīnā gatiḥ| atastvayā sākṣādeva
29.3
śatītyata āha—pareti | parānavakāśini itarāvakāśaśūnye | tatra hetumāha—tvayeti | ghane nibiḍe stanajaghane yasyāstādṛśyā tvayā satatākrānte vyāpte | tathā ca sadā tvayā pūrite madīye svānte 'nyasya praveṣṭumevāvakāśo nāsti | anaṅga eva parānpraviśati | tasyāṅgābhāvādityarthaḥ | tasmātparīrambhārambhe āliṅganārambhe vidheyatāṃ vacanagrāhitāṃ vidhehi kuru | parirambhamācareti madvacanaṃ kurvityarthaḥ | ‘ruktāpaśaṅkāsvāttaṅkaḥ’ ityamaraḥ|
nanu kopo mama nāstyevetyata āha—śaśimukhītatyādi | he śaśimukhi candrānane, tava bhaṅgurabhrūḥ bhāti | kīdṛśī | yuvajanānāṃ taruṇajanānāṃ mohanāya karālo bhīṣaṇaḥ kālasarpaḥ | bhujaṃgo daṣṭā mohayati | iyaṃ dṛṣṭvā mohayatītyetasyāḥ karālatvam | atastaduditaviṣabhañjanāya tatsakāśāduditamudgataṃ yadviṣaṃ tasya bhañjanāya nāśāya yūnāṃ taruṇajanānāṃ tvadadharasīdhusudhaiva tvadīyādhara eva sīdhurmadirāviśeṣaḥ sa evāmṛtaṃ tadeva siddhaḥ sādhito mantraḥ | anyo japādinā viṣaṃ nāśayati | ayaṃ tvāsādita eveti etasyānyamantrāpekṣāsiddhatvam | tathā cāyamapi tava bhrūkālasarpaviṣamūrcchitastasyāpyauṣadhatvena tavādharaḥ sudhāyāḥ samāna iti bhāvaḥ | 'karālo bhīṣaṇe'nyavat' iti viśvaḥ |
29.4
iti viśvaḥ |
vyathayatītyādi | he tanvi, tava vṛthā maunamakāraṇavāgbandhanaṃ māṃ vyathayati pīḍayati | kiṃ ca | he taruṇi, madhurālapitaistaiḥ pañcamaṃ svaraviśeṣaṃ prapañcaya vistāraya | kiṃca | dṛṣṭibhiravalokanaistāpaṃ saṃtāpaṃ vinodaya viśeṣato'pasāraya | he sumukhi,
29.5
saṃprati tvayi mānabatyāṃ tvanmukhenaiva kāmo māṃ pīḍayati | atastvaṃ prasīdetyāśayenāha—bandhūketyādi | atikopane, ayaṃ tavādharo bandhūkadyutibāndhavo bandhūkasya puṣpaviśeṣasya yā dyutirdīptistasyā bāndhavaḥ suhṛt | atra tadvāndhavarūpaṇena bandhūkadyutisamādharaniladyutirvyajyate | ayaṃ snigdho gaṇḍaḥ kapolo madhūkacchavirmadhūkapuṣpasyeva cchaviḥ kāntiryasya | etādṛśaścakāsti śobhate | locanaṃ nīlanalinaśrīmocanaṃ svakāntyā nīlanalinasya nīlotpalasya śriyaṃ kāntiṃ mocayati tyājayati | he kundābhadanti, kundapuṣpa-
29.6
vimukhībhāvaṃ tyaja mayi vimukhatāṃ tāvadvimuñca | sumukhyāste vaimukhyamanucitamiti bhāvaḥ | mānaṃ muñca tyaja | he mugdhe, ayaṃ priyo'nākāṅkṣita evopasthita āgataḥ | kīdṛśaḥ | atiśayasnigdho'tiśayena snehavān | tathā ca svayamāgataḥ priyaḥ (iti) hetunocita iti bhāvaḥ |
dṛśāviti | he tanvi, tvaṃ pṛthvīgatā pṛthvyāṃ bhuvi gatā prāptā satī vibudhayauvataṃ devayuvatīsamūhamāścaryeṇa vahasi dhārayasi | tadevāha-dṛśāviti | tava dṛśau netre madālase madena harṣeṇālase manthare | atha ca madālasā svarveśyā | tathā ca svarge ekaiva madālasā tvaṃ tu ekavahe madālase dadhāsītyāścaryamiti bhāvaḥ | tava vadanamindusatyāspadaminduviṣayiṇī yā matistasyāspadaṃ viṣaya ityarthaḥ | tava mukhe'yaminduriti matirbhavati | amaralokānāmindumatī kācana devāṅganā tasyā āśrayaḥ| tava gatirjanānāṃ manoramā manohāriṇī | atha ca manoramā nāmnī yā devāṅganā tadātmikā| athavā ramā lakṣmīstadātmiketyarthaḥ | tathā tavorudvayamūruyugmaṃ vidhutarambhaṃ vidhute svaśobhayā tiraskṛte rambhe kadalayau yena tādṛśam | atha ca rambhā svarveśyā svarge ekaiva rambhā tvamūrudvayātmakaṃ rambhādvayaṃ dadhāsīti bhāvaḥ | atha ca tava ratiḥ suratakeliḥ kalāvatī kauśalaśālinī | atha ca tava ratiḥ kāmapatnī | asti kalāvatī nāmnī devāṅganā | te bhruvau
29.7
syevābhā dīptiryairvā te dantāstādṛśi | tava nāsā tilaprasūnapadavīṃ tilapuṣpaprasiddhimabhyeti prāpnoti | prāya iti tarkayāmi | sa prasiddhaḥ puṣpāyudhaḥ puṣpamevāyudhaṃ śastraṃ yasya saḥ kāmastvanmukhasenayā tvanmukhameva senā kaṭakaṃ tena viśvaṃ vijayate | kāmaḥ pañcabhiḥ śarairviśvaṃ jayati | tvanmukhe bandhūka madhūkanīlotpalatilakundapuṣpāṇi pañca santīti tvanmukhenaiṣa kāmo viśvaṃ jayatīti bhāvaḥ | 'bandhūkaṃ bandhujīve syāt' (iti medinī |) 'madhupuṣpo madhūkaśca guḍapuṣpo madhudrumaḥ' | iti hārāvalī |
(atra saprītimityādiślokaṭīkā nopalabhyate ādarśapustake |
29.8
racitacitralekhe racitā mayi kopavaśāccitrā vicitrā lekhā bhrukuṭī yābhyāṃ tādṛśe | tathā ca svarge ekaiva citralekhā tvadbhrūbhyāṃ tu citralekhādvayaṃ racitamityāścaryamiti bhāvaḥ | preyo nāmāyamalaṃkārastaduktaṃ daṇḍinā—'preyaḥ priyatarākhyānaṃ rasavadrasapeśalam' iti | pṛthvīnāmakaṃ cedaṃ chandastallakṣaṇaṃ vṛttaratnākare | 'rambhā kadalpsarasoḥ' iti viśvaḥ | yuvatīnāṃ samūho yauvatam | 'bhikṣādibhyo'ṇ' | 'gārbhiṇaṃ yauvataṃ gaṇe' ityamaraḥ |
) sphuṭīkṛtarasotkarāṃ prathitaśālināthollasatsuradrumamudbhavaṃ vibudhavargadattotsavām | nṛṇāṃ sarasamādhavottamaguṇaiḥ pramodapradāṃ lihantu rasamañjarīṃ rasikacañcarīkā muhuḥ |
1 || iti śrīmanmahāmahopādhyāyaśrīśaṃkaramiśraviracitāyāṃ śrīśālināthakāritāyāṃ gītagovindaṭīkāyāṃ rasamañjarīsamākhyāyāṃ daśamaḥ sargaḥ ||
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit