Khandaprashastikavya 8.2
Khaṇḍapraśastikāvya 8.2
- Language
- Sanskrit
8.2
evaṃ pañcabhedāḥ | tatrā''kāśavatsarvagatasya parameśvarasya vibhāgāsambhavād vastuno'śakalātvādi na saṃgacchate, guṇāśrayaṃ hi taditi | tasmāt kṛṣṇāvatāra upakāritvāpakāritvayoḥ pāṇḍavādiṣu jarāsaṃdhādiṣu ca bāhulyenāviṣkaraṇāt anekakāryapradhānatvena sarvayādavakulopasaṃhārādau udāsīnatvena guṇatrayāviṣkṛteḥ, puruṣarūpatayā svayaṃ bhagavān ityucyate, tena bhavatu tasya sarvopāsyatvaṃ, ‘akāmaḥ sarvakāmo vā
mokṣakāma udāradhīḥ | tīvreṇa bhaktiyogena yajeta puruṣaṃ param |’ iti smaraṇāt paraṃ
puruṣaṃ nārāyaṇamityarthaḥ | upāsyatamatvaṃ tu śuddhasatve eva sthāpitaṃ, tacca—‘ekakāryapradhānatvāt śrīmaddāśaratho kila | udāsīnatvato'nyatra śuddhasatvātmake
sthitam |’ anyatra mātṛpitṛrājyādau ihaitadvicāraprayojanaṃ tu mumukṣoḥ kevalasatvāśrayarāmabhajanaṃ puruṣārthacatuṣṭayakāmasya tu triguṇatvācchrīmatkṛṣṇabhajanamiti
bhajanaphalatvena yā muktirucyate sā'pi kramamuktireva na tu sadyomuktiḥ | tathā ca
śārīrakamīmāṃsāyāṃ mīmāṃsitam—‘na ca tannirvikārarūpamitarālambanāḥ prāpnuvantīti śakyaṃ vaktumatatkratutvātteṣāṃ, ataśca dvirūpe parameśvare nirguṇaṃ rūpamanavāpya saguṇa evāvatiṣṭhante | evaṃ saguṇe'pi niravagrahaṃ jagadaiśvaryamanavāpya sāvagrahe
eva ca tiṣṭhanta iti draṣṭavyam | tato niyamyaniyāmakasadbhāvādeva sarvātmatvaṃ,
sarvaśaktitvaṃ, phaladātṛtvaṃ cātmano'nusandhīyate, naiva bhagavatā smaryate –
ye'pyanyadevatābhaktā yajante śraddhayānvitāḥ
te'pi māmeva kaunteya ! tyajantyavidhipūrvakam
ahaṃ ca1 sarvayajñānāṃ bhoktā ca prabhureva ca
na tu māmabhijānanti tattvenātaścyavanti te
iti | etadapi vyāvahārikaṃ bhedamāśritya vicāritaṃ, paramārthatastu—
sṛṣṭisthityantakaraṇāt brahmaviṣṇuśivātmikām
sa saṃjñāṃ yāti bhagavāneka eva janārdanaḥ
tasmānna vijñānamṛte'sti kiñcit kvacit kadācit dvijavastujātam
jñānaṃ viśuddhaṃ vimalaṃ viśoka-maśeṣaśokādinirastasaṃgam
ekaṃ sadaikaḥ paramaḥ pareśaḥ, sa vāsudevo na yato'nyadasti
yadā samastadeheṣu pumāneko vyavasthitaḥ
tadā hi ko bhagavānko'hamityetad viphalaṃ vacaḥ
sitanīlādibhedena yathaikaṃ dṛśyate nabhaḥ
bhrāntadṛṣṭibhirātmāpi tathaikaḥ sanpṛthak pṛthak
ekaṃ samastaṃ yadihāsti kiñcinna tatparo nāsti paraṃ tato'nyat
so'haṃ sa ca tvaṃ sa ca sarvvametadātmasvarūpaṃ tyaja bhedamoham
itīritastena sa rājavaryyastatyāja bhedaṃ paramārthadṛṣṭiḥ
sakalamidamahaṃ ca vāsudevaḥ, paramapumānparameśvaraḥ sa ekaḥ
iti matiramalā bhavatyanante, hṛdayagate vraja tān vihāya dūrān
yathā hi vasudhā sarvaṃ satyametad divaukasaḥ
ahaṃ bhavo bhavantaśca sarvaṃ nārāyaṇātmakam
vibhūtayastu yāstasya tāsāmeva parasparam
ādhikyanyūnatābādhyabādhakatvena vartate
bhavānahaṃ ca viśvātmannekameva hi kāraṇam
jagato'sya jagatyarthe bhedenāvāṃ vyavasthitau
tvayā yadabhayaṃ dattaṃ taddattamakhilaṃ mayā
matto vibhinnamātmānaṃ draṣṭuṃ nārhasi śaṅkara
so'haṃ sa tvaṃ jagaccedaṃ sa devāsuramānuṣam
avidyamohitātmānaḥ puruṣābhinnadarśinaḥ
iti viṣṇupurāṇe
viṣṇoranyaṃ tu paśyanti ye māṃ brahmāṇameva ca
kutarkamatayo mūḍhāḥ pacyante narakeṣvadhaḥ
ye ca mūḍhā durātmāno bhinnaṃ paśyanti māṃ hareḥ
brahmāṇaṃ ca tathā teṣāṃ brahmahatyāsamaṃ tvagham
iti bhaviṣyatpurāṇe maheśvaravacanam
ataeva gītāsu svayaṃ bhagavānapi caturvidhabhakteṣvaikātmyadarśinaṃ jñāninaṃ bhaktaṃ
stauti
caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtino'rjuna !
ārtto jijñāsurarthārthī jñānī ca bharatarṣabha !
teṣāṃ jñānī nityayukta ekabhaktirviśiṣyate
priyo hi jñānino'tyarthaṃ-mahaṃ ca sa mama priyaḥ
utphullāmalakomalotpaladalaśyāmāya rāmāmanaḥkāmāya prathamānanirmalaguṇagrāmāya rāmātmane
yogārūḍhamunīndramānasarasohaṃsāya saṃsāravidhvaṃsāya sphuradojase raghukulottaṃsāya puṃse namaḥ
Linked texts (2)
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Khaṇḍapraśasti — Hanūmān, Sanskrit