Gopikonmada (Gopikonmāda)
गोपिकोन्माद
lyric poem in 2 parts containing 124 Mandākrāntā verses describing a Gopī's love for Kṛṣṇa
- Language
- Sanskrit
- Extent
- 123 passages, 2,269 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Goopikoonmaada; ed. Shuranad Kunjan Pillai; Anantasayana-Samskrita-Granthavali (TSS No. 180); 1956 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
Text
1.2
atrāścaryaṃ rasamabhinavaṃ sevyaśṛṅgārasāraṃ
mānyāṃ mūrtiṃ muravijayino māyino mūrtibhedān
vedāntārthaṃ kimapi kimapi vyajyamānañca madhye
kāvye śrāvye śṛṇuta rasikā gopikonmādasaṃjñe
1.3
kācid vṛndāvanaparisare gokulaṃ cārayantaṃ
paścādetya prakṛtimadhuraṃ vaṃśamāpūrayantam
tannādena śrutisurabhiṇā tiryagākṛṣyamāṇā
kṛṣṇaṃ krīḍārasaparavaśaṃ puṣpalāvī dadarśa
1.4
citraṃ kaścinmaratakamiriḥ kālamegho'pyamuṣmin
vāpyāvatra śritakuvalaye dvāvihaivendracāpau
asminnambhoruhamidamito mauktikau vidrumotthā
stambhāścāsanniha maṇimayāḥ seti dṛṣṭvā tadābhūt
1.5
pādāvetau pratinavalasatpadmarāgaprakāśāvākāraśrīnnirayatitarāṃ mindranīlasya lakṣmīm
vakṣomadhye kimapi lalitaṃ lakṣma bhinnāñjanābhaṃ
ko'ya divyaḥ puruṣa iti sā tarkayāmāsa tanvī
1.6
indro netrairupacitatanuḥ so'pi candraḥ kalaṅkī
bībhatsāṅgastriṇayanasakhaḥ kāmadevastvanaṅgaḥ
bhūmerbhāraṃ parilaghayitu nandagopasya gehe
jātaḥ sākṣāt paramapuruṣaḥ so'yamityeva mene
1.7
vyatyastāṅghriṃ valitavadanaṃ vāntaveṇīkalāpaṃ
lolāpāṅgaṃ lalitamuralīkugmalībhāvitoṣṭham
vītaṃ pītāmbaramamalayā mālayā vaijayantyā
barhāpīḍaṃ praṇayabharitā praikṣatāpādacūḍam
1.8
pādāvetau sa khalu śakaṭo jaṅghikeṣārjunau tau
madhyo'ya sā surabhiraśanāṃ vakṣa etad vṛṣaḥ saḥ
bām̐huścāyaṃ sa punaracalo vakrametajjagat tad
bālesso'yaṃ sa tu viṣadharaḥ setyabhūd vismitāntaḥ
1.9
udyadrāmaṃ padakamalayorunnataṃ śroṇibimbe
madhye klāntaṃ valiṣu taralaṃ nābhigarte nimagnam
vyāptaṃ vakṣasyadhikavipule vaktrapadme prasannaṃ
tatsārūpyaṃ praṇatajanavat prāpa netraṃ taruṇyāḥ
1.10
dṛṣṭe dṛṣṭe nayanasubhage nandagopasya sūnau
gāḍhārūḍhapraṇayavivaśā gopakanyā tadānīm
mandaṃ mandaṃ madanaviśikhairantarantaḥ praviṣṭairbhūyobhūyaḥ kṣubhitahṛdayā bhāvabhedaṃ prapede
1.11
srastau bandhaud vasanacikurau na hyaśakronni baddhuṃ
naivāvindad valayaraśanāhāramañjīramokṣam
ākraṣṭu sā nayanamanasī nālamasminnimagne
nāṅge'pyāsīdahamiti mametyevamasyāḥ pratītiḥ
1.12
mā viśleṣo'stviti sahacaraṃ cetasā kiṃ praviṣṭā
dhyānārūḍhā kimuta kimiyaṃ mūrcchitā kiṃ niruddhā
kiṃ vā suptā kimu vilikhitā ve'ta śaṅkāṃ diśantī
saṃstabdhāṅgī sapadi sutanuḥ sālabhañjīva tasthau
1.13
siktā svedaiḥ' śvasitataraḷā prasphuratpallavoṣṭhī
jṛmbhārambhastavakitakucā jātaromāṅkuraśrīḥ
vrīḍānamrā vikasitamukhī mīlitākṣidvirephā
vallīvāsīdupavanatale mādhave vīkṣyamāṇe
1.14
sadyaḥ pakvaṃ sucaritaphalaṃ suprabhātaṃ dinaṃ me
vāmaṃ netra sphurati bahuśaścittamāste prasannam
kūjantyete śravaṇasubhagaṃ pakṣiṇo dakṣabhāge
prāyeṇāsmān vidhirabhimataṃ prāpayedityamaṃsta
1.15
niścityāntaḥ kathamapi cirādatra kartavyamarthaṃ
bhaktivyājādavanatatanuḥ pādamūle murāreḥ
vāmākṣī tatkṣaṇamatha cata vikṣipantī prasūnaṃ
prāptā sadyaḥ smaraparavaśā paṅkajākṣasya pārśvam
1.16
vaidagdhīnāṃ sa khalu vasatiḥ phullakalhārahṛdyaiḥ
premārṭraiḥ praṇayavivaśāṃ bhūpayannakṣipātaiḥ
vācā mandasmitamadhurayā mādhavo mañjuvāṇīṃ
svairālāpaiściramaramayat sādaraṃ kātarākṣīm
1.17
puṣpairebhiściramapacitairbhūyasā sambhṛtāṃ te
kānte! śrānti parihara latāmaṇḍape'smin viśāle
kā tvaṃ brūyāḥ kimiha vipine kasya vā vallabhāsītyevaṃprāyaiḥ praṇayavacanaḥ sve vaśe tāṃ cakāra
1.18
kanyāṃ viddhi vrajakulabhavāṃ kānta! māṃ bhāvanākhyāṃ
yaṣṭuṃ devaṃ rucitavaradaṃ kāmamārāmamāptām
āvirbhūtastvamapi bhagavannānmayone'ntarātman!
mathnan pañcāyudha jhaṭiti māṃ manmathetyenamūce
1.19
hāsālāpapraṇayakalahaiḥ prekṣaṇāliṅganādyaiḥ
svecchābhogaiḥ svarasamadhurāṃ māninīṃ mānayitvā
bhāvaṃ jñātuṃ jagati subhagā sāhameketi jātaṃ
mānaṃ cāsyā dalayitumatho mādhavo'yaṃ tiro'gāt
1.20
hā hā kānta priyasahacara prāṇanāthetyanāthā
vikṣipyākṣidvitayamalsā dikṣu nirlakṣyameva
rodaṃrodaṃ ramaṇa ramaṇetyāhvayantī samastaṃ
tatrāpaśyaccaramacaramapyaṅganā kṛṣṇameva
1.21
kiṃsvit svapnaḥ kimuta manaso vibhramo'thendrajālaḥ
kiṃ vā māyā kimu śaṃbhudhṛtaḥ kṛṣṇarūpaiva sṛṣṭaḥ
asmadbhāgyaṃ pariṇatamatho sarvataḥ kṛṣṇarūpaṃ
mugdhā mūrcchā muhuriti gatā vañcitā mādhavena
1.22
ālokyāntaḥ paramapuruṣaṃ mīlitākṣī tadā sā
mā gaccha tvaṃ punarapi śaṭhetyañjasā tarjayantī
yadganmātā hṛdayakamale karṇikolūkhale taṃ
bandhacchede nipuṇamabalā premadāmnā babandha
1.23
krānta! svairaṃ vihara suciraṃ pūtanāyāḥ stanānte
kaṇṭhāśleṣaṃ kuru bakatṛṇāvartavatsāsurāṇām
keśagrāhaṃ viracaya punaḥ keśinaḥ keśava tvaṃ
mugdhā muñcetyalapadabalā mādhave svapnadṛṣṭe
1.24
āḷīvargairdruttamupagatairañjasā bodhayitvā
kiṃ te jātaṃ sumukhi kathayetyākulaiḥ pṛcchyamānā
pratyācaṣṭa priyatamakṛtaṃ taccaritraṃ vicitraṃ
vrīḷāṃ muktvā vivaśahṛdayā gadgadotsannakaṇṭhī
1.25
ākṛṣyādau madhuramuralīnādamantreṇa cittaṃ
rūpaṃ siddhāñjanamiva vaśīkāri me darśayitvā
ādyaḥ siddho nijakuhanayā mohayāmāsa mugdhāṃ
vidyudvallīvilasitamidaṃ viklabā kiṃ bravīmi
1.26
eko'pyāsīt suranaracarasthāvarādyātmabhedaiḥ
vyāptaḥ so'ntarbahirapi sahasrākṣiśīrṣāṅghribāhuḥ
vyaktāvyaktaṃ guṇamahadahaṅkārabhūtendriyādyaṃ
sthūlaṃ sūkṣmaṃ jagadidamaṃtho darśayāmāsa dehe
1.27
brahmā bhūtvā bhuvanamasṛjad diṅmukho vedagarbho
vaikuṇṭhaḥ saṃstadavanamadhāt sevyadivyāvatāraiḥ
nīlagrīvaḥ sapunarabhavannetranirdagdhaviśvaḥ
kiṃ kiṃ nābhūt sa khalu vimalaḥ santatānandarūpaḥ
1.28
tadbhūmānaṃ kathayitumalaṃ naiva vācāṃ vilāso
dhyātuṃ cātho vividhaviṣayābhogapāriplavā dhīḥ
draṣṭuṃ dṛṣṭiściramavayave tatra tatra bhramantī
sā ced bhūyādanubhavakalā śakyate jñātumenam
1.29
mandākinyāṃ kṛtaviharaṇo māmupaślokya pūrvaṃ
divyairmālyābharaṇavaṃsanālepanairmaṇḍayitvā
aindrairbhogairayama ramayannandanodyānamadhye
nānābhogairdivi bhuvi tathā nāgaloke ca dīrgham
1.30
saṅge saṅge mṛdunakhapadaṃ lekhayitvā likhitvā
madhye madhye madhuramadhuraṃ pāyayitvā ca pītvā
āliṅgyāliṅganaparavaśā nityathārdhoktimadhye
smāraṃ smāraṃ suratacaritaṃ tatra mūrcchāmagacchat
1.31
kṛtvā sakhyaḥ kimapi śiśiraṃ maṇḍapaṃ candrakāntairjyotsnāsaṅgairdrutajalakaṇaspardhimuktāvalambam
tāṃ saṃviṣṭāṃ navakisalayaiḥ kalpite tatra talpe
śekurnāśvāmayitumalamā hanta śaityopacāraiḥ
1.32
jajvālāntarvisakisalayairvījitāyāḥ smarāgniḥ
tasyaivāsyā vapuṣi nihitaṃ jātamidhmaṃ mṛṇālam
lepaḥ paṅkairimajalalavamyardabhiścandanānāṃ
tigmāṅgāropari pariṇamattaptabhasmopamo'bhūt
1.33
āśvāsārthaṃ tadanu sutanorvaktumārebhire'syāḥ
sakhyastasya prakṛtigahanaṃ puṇyakīrteścaritram
mugdhe muñca kṣaṇikasuhṛdi premabandhaṃ tvamasmin
yaṃ nādrākṣīcciramupaniṣadyoṣidanviṣya gūḍham
1.34
so'yaṃ kṛṣṇaḥ sakhi! badarikāmetya nārāyaṇātmā
yogārūḍho niyaṃtakaraṇaścālito nāpsarobhiḥ
ūrostābhyo'pyadhikalalitāmurvaśīṃ nirmame yo
mugdhe! buddhiṃ bhramayasi sudhā muktasaṅge mukunde
1.35
rāmo bhūtvā raṇabhuvi purā rāvaṇaṃ dārayitvā
pretyānītāṃ prakṛtiluṭalaḥ kiṃvidantīṃ pramāṇya
agnau śuddhāmakhilajananīṃ jānakīṃ yastvamuñcannindye tasmin ramayasi mano nirghṛṇe hanta kṛṣṇe
1.36
nikṣipyāṅke nijamatha kucaṃ pāyayantīṃ svadhātrīṃ
vyālumpantīṃ vrajakulavadhūvargasaubhāgyagarvam
prāṇairhīnāmakṛta purā pūtanāṃ yastu bālye
krūre tasmin kimiti kuruṣe keśave snehapāśam
1.37
sā pratyūce sarasavacanā sāpahāsaṃ sakhostāḥ
lakṣmīryasya sphurati hṛdaye vītarāgaḥ kathaṃ saḥ
yallābhārthaṃ jaladhimathane prastute taṃ gariṣṭhaṃ
pṛṣṭhe māyākamaṭhavapuṣā mandarādriṃ dadhāra
1.38
patnī yasyāḥ pratikṛtirabhūdasya tatrāśvamedhe
rāmo'muñcajjanakatanayāmekadāravratasthaḥ
sītāsneho yadi na viditaḥ setumaikṣadhvamabdhau
yasmin dṛṣṭe na bhavati punargarbhavāso jananyāḥ
1.39
tanme cittaṃ madayati muhuḥ satyamālocyamāne
pātuṃ bālānadayamadhayat pūtanāsūnasau yat
kṛṣṇaṃ vaktuṃ kṣaṇikasuhṛdaṃ kaiḥ sadā me hṛdisthaṃ
brūdhvaṃ buddhaiḥ sunigamarahaḥ samyagadhyāpitaṃ vaḥ
1.40
saṅgastyaktaḥ svajanaviṣaye yasya saṅgāya so'yaṃ
sakhyaścintāmaya iha puraḥ sarvato viṣṇurāste
ānandātmā ramayati parapremabhārāspado māmitthaṃ paśyatyupaniṣadamuṃ maidvadanviṣya gūḍham
1.41
āste sākaṃ svapiti hasati krīḍati snāti bhuṅkte
yadyat kuryāmayamapi tadā tattadaṅgīkaroti
sarvāvasthāsvapi vitanute sāhacaryaṃ sameto
naivāsaktāṃ virahayati māṃ nācaratyapriyaṃ vā
1.42
nainaṃ lakṣmīrśayati na bhūḥ naiva gopyo madanyā
na vyāpāraṃ racayati mahībhāranāśāya kiṃ vā
gobhiḥ sākaṃ viharati punarne kṣaṇaṃ madviyukto
māmevāsāmabhimukhagatāmīkṣate sarvadāpi
1.43
ādāyāsau vasanamadhunā snānakāle madīyaṃ
kundārūḍhaḥ parihasati māṃ paśyatāgre mukundaḥ
mugdhā baddhāñjaliriti puraḥ kṛṣṇamākāśalakṣaṃ
sā paśyantyāḥ sakhipariṣadaḥ kṣaumamenaṃ yayāce
1.44
mā māṃ siñca priyatama cirasnānasañjātaśaityāṃ
tvaṃ cātyantaplavanataralo lakṣyase velladaṅgaḥ
śvāsān dīrghāñ visṛjasi muhuḥ kānta! rohāva tīraṃ
seti svāntarjvalitamadanā mattakāśinyaśaṃsat
1.45
śrutvā nādaṃ śravaṇasubhagaṃ mattapuṃskokilānāṃ
kṛṣṇo māmāhvayati madhuraṃ ślakṣṇayāsau gireti
sā viśliṣyadvalayadaśanānūpurāgre sakhīnāṃ
rodhaṃ rodhaṃ cikuravasane muktalajjā cacāla
1.46
śākhābāhān śikharavilasatpuṣpacakrābhirāmānuccaiḥ kūjacchukakulakalālāpavaṃśīninādān
ślakṣṇasnigdhairnayanasubhagaiḥ śyāmalāṅgān palāśairvṛkṣān lakṣmīsahacaradhiyā vihvalākṣī dadarśa
1.47
lakṣmyāvāsā lalitavanamālopagūḍhopakaṇṭhā
naddvāraśīrṣe naṭanagalitaiḥ kekināṃ piñchabhāraiḥ
vaṃśaiḥ kṣuṇṇairmṛdulapavanāpūryamāṇairnadadbhistanvīṃ śailāstara lahṛdayāṃ harṣayāmāsuragre
1.48
śyāmacchāyāruciramamalairbhūṣitaṃ ratnajālairaurvajvālākapiśavasanaṃ vyāptadikcakravālam
sattvairantaḥ kila vilasitairviśvarūpaṃ dadhānaṃ
pārāvāraṃ paramapuruṣotprekṣayā sā prapede
1.49
kāntārāntaḥ kaluṣahṛdayā kāntamanviṣya yāntī
yūthabhraśyattaruṇahariṇīprekṣaṇā sā tadānīm
vācāṃ gumphairadhikamadhurairlakṣaśūnyaiḥ sadainyaṃ
nissambandhaṃ vyalapadaśanairañjanānañjataptā
1.50
dhanyāsi tvaṃ sakhi muralike! tuṅgavaṃśaprasūtā
viṣṇoḥ pāṇigrahaṇavidhinā prāptasaubhāgyagarvā
paśyantīnāmapi ca purato vallavīnāṃ prakāmaṃ
pāyaṃ pāyaṃ pibasi madhuraṃ tasya bimbādharoṣṭham
1.51
mādhvīpūrṇā muravijayino mālikā vaijayantī
lakṣmyā sākaṃ lasatu hṛdaye puṣpavatyapyajasram
yastāṃ dhatte bahalarajasaṃ vītalajjaṃ dhigenaṃ
kāmāndhānāṃ capalamanasāṃ nirvivekaṃ hi cittam
1.52
kārśyaṃ dhatse vapuṣi dinaśo bhūyasā pāṇḍurāṅgī
na vyāpāraṃ kimapi kuruṣe dussaho'yaṃ tavoṣmā
tvatsaṃsarge bisakisalayā mlānimānaṃ bhajante
kiṃ kṛṣṇena tvamapi laḷite! vañcitā candralekhe!
1.53
kāntāre'smin gamayasi niśāṃ nityamekākinī tvaṃ
satyaṃ brūhi priyasakhi! mama tvatsamānavratāyāḥ
kasmāddhetorvyasanahṛdayā krauñcike! krośasītthaṃ
cintāmasmin viracayasi kiṃ cittacore kiśore
1.54
pūrṇaṃ bhāgyaṃ baki sakhi! rahastīramāsādya nadyā
dhyāyantyāste paramapuruṣasyādyamatrāvatāram
maunagranthirnahi viramate pāṇḍarībhūtagātryāḥ
kiṃ vā kurvaḥ kitavacaritaṃ mānayantyau vanānte
1.55
mā tvaṃ bhṛṅga! spṛśa padamidaṃ mat sapatnījanānāṃ
kaṇṭhāśleṣe kucavilulitaiḥ kuṅkumaiḥ paṅkilāsyaḥ
bibhranmālāmukhavigaḷitāṃ dhūlimasyaiva yogyāṃ
dūre sthitvā kathaya vacanaṃ dūtakṛtye sthitaścet
1.56
sallāpārthaṃ mama kaḷapadāṃ karṇapīyūṣadhārāṃ
lakṣmībhartuḥ kathayasi kathāṃ śārike! svāgataṃ te
ehyehyasmadbhavanavalabhīṃ tatra sambhāvyase tvaṃ
samyakpakkaruṇadhavaḷairdāḍimībījapūraiḥ
1.57
vaṃśīnādaistava viracayan saumya saṅgītasakhyaṃ
dhūrto nṛttabhramaṇagaḷitaṃ barhamādātukāmaḥ
āpīḍārthaṃ kimutai gatavānantikaṃ te kalāpin!
mahyaṃ brūyā madhuraninadairmeghavarṇo mukundaḥ
1.58
cañcvau bibhrad mama tanugataṃ mlānametanmṛṇāḷaṃ
dautyaṃ kartuṃ mayi karuṇayā sajjase cenmarāḷa!
tūṣṇīṃbhūto vinatavadanastiṣṭha viṣṇoḥ purastāt
pāṇḍuste'ṅgaṃ prathayitumalaṃ manmanaḥkhedamasmai
1.59
itthaṃ tiryagjanamapi śucā drāvayantīṃ nitāntaṃ
tāmākāśapraṇihitabhujāṃ tatsamāliṅgitkām
smṛtvā smṛtvā raॅmaṇamaniśaṃ kṛṣṇa kṛṣṇetyuśantīṃ
pratyācakhyuḥ sajalinayanāḥ pārśvamāgatya sakhyaḥ
1.60
mā vyāmuhya dyumaṇirucele cakrapāṇerna cakraṃ
bimbaḥ so'yaṃ sumukhi śaśino na tvasau pāñcajanyaḥ
eṣā sandhyājaladapaṭalī naiva pītāmbaraśrīrākāśo'yaṃ na tu muraripormecakā mūrtireṣā
1.61
bāle! bālātaparuciriyaṃ no haridrādukūlaṃ
dhārā dhātoḥ sphurati na punaḥ kaustubhābhāprarohaḥ
eṣā mugdhe! navatamatamālāvalī naiva kāntiḥ
śailaḥ so'yaṃ taralinayane naiva lakṣmīnikāsaḥ
1.62
mugdhāmenāṃ na khalu dayase nātha! nārāyaṇa! tvaṃ
sā te kāste kathaya karuṇā śrīgajendrasya mokṣe
āruhyośu prajaṃvagaruḍaskandhamādāya cakraṃ
yāto lakṣmyā saha ca sarasīṃ yadṛśe vartamānaḥ
1.63
asyāṃ kāñcid racaya karuṇāṃ tāvakīṃ viśvamūrte!
yatsaṃsrleṣād viracitamahānārasiṃhākṛtistvam
bhittvā stambhaṃ jhaṭiti yugapat taddhiraṇyasya vakṣaḥ
prahlādasya praṇayamadhikaṃ mānayan prādurāsīḥ
1.65
uddhartuṃ naḥ priyasahacarīmādhisindhau nimagnāṃ
naivodyuṅkṣe kimiti nikhilatrāṇadattakṣaṇo'pi
kṣoṇīmetāṃ pralayajaladhau gāḍhamagnāṃ purā yo
daṃṣṭrāgreṇa drutamamudadharaḥ krīḍayā kroḍarūpī
bhūtvā yo'gre bhṛgukulapatirmāturārtasvarāyāḥ
śrutvākrośaṃ patinidhanataḥ tāḍayantyāḥ stanau svau
bibhrat tīkṣṇaṃ paraśumakarodvīra niḥkṣātriyāṃ kṣmāṃ
sa tvaṃ sakhyai kuru tava kṛpāmehi kṛṣṇa! prasīda
1.66
tāsāṃ vākyairdviguṇitapatipremasamrrāntacittā
sā tarjanyā kisalayarucā vikṣipantī tadordhvam
āyātyeṣa priya iha puraḥ paśyatākāśamārgaṃ
bālā paścāditi sahacarīḥ pratyuvāca prahṛṣṭā
1.67
vidyudvallīvalayavitatau jātapītāmbarāśā
barhāpīḍaṃ sutanurabhisandhāya māhendracāpam
matvā sākṣāt paramapuruṣaṃ māninī kāḷameghaṃ
yāthātathye tadanu vidite sā salajjā ruroda
1.68
paścādūce priyasakhi! kutaḥ krandase muktakaṇṭhaṃ
kiṃ te kāntiṃ kathaya kitavo meghamāle! mumorṣe
gāḍhotkaṇṭhākulitahṛdayā bāṣpadhārāsahasraiḥ
kṣoṇīṃ siñcasyanukalamaho dustyajo niḥspṛho'sau
2.1
iti prathamonmādaḥ
atha dvitīyonmādaḥ
kālindyodhairiva varatanuṃ kāntipūrairniṣiñcan
kaṇṭhe mālāmiva kuvalayairnikṣipannākṣipātaiḥ
jyotsnāgaurasmitalaharibhiścandaneneva limpannāvirbhūtaḥ sakalajagatāmutsavo vāsudevaḥ
2.2
vāmāṅgī sā vikasadatasīgucchasacchāyakāyaṃ
bhāgyotkarṣāt paramapuruṣaṃ prekṣamāṇāpi sākṣāt
mene mugdhā madanaśikhinā tapyamānātimātraṃ
vyāmohāya prasarati puro vāsanā mānasīti
2.3
so'yaṃ kṛṣṇaḥ sahajakaruṇāpūryamāṇāntarātmā
bāṣpaklinne 1kisalayarucā pāṇinonmṛjya netre
āliṅgyaināmalasanayanāṃ māṃsalābhyāṃ bhujābhyāṃ
kṣīṇāṃ paścādanunayapadaiḥ prīṇayan sallalāpa
2.4
aśrāntaṃ goniyamanaparānagrajādhīnavṛttīn
mā śocāsmān pathi vicarato nityamāraṇyakānām
yeṣāṃ saṅgaḥ kvacidupasamedvā na vā daivayogāt
karmādhīne kathamiva jane tādṛśaṃ bhāgadheyam
2.5
dhanyāste'nye vipulāviṣayābhogasañjātaharṣā
ye sammohaṃ sumukhi! dadhate tvādṛśāṃ māninānām
nityaṃ niṣkiñcanajanavaśe vartamānāḥ kathāñcit
teṣāṃ ke vā guṇavati vayaṃ nirguṇā nirviśeṣāḥ
2.7
īṣanmātro'pyalasanayane! nāvayorasti bhedaḥ
tvayyevāhaṃ tvamapi ca mayītyañjasā māṃ pratārya
apratyakṣastvamapi dayita! tyaktasaṅgo nirīho
mugdhāsingle/danda? [checking: mugdhāsingle]haṃ tvāṃ na viditavatī māyinaṃ mānahīnam
gūḍhaṃ dāruṣviva hutavahaṃ vyaktamavyaktamārgaṃ
tvāmanviṣya śramamupagatā tvaṃ nirasteṣaṇo'bhūḥ
krīḍasyevaṃ tava kuhanayā vañcayitvā prapañcaṃ
kārpaṇyoktiriti kṛtavatī sā'tha yāthārthyahṛdyāḥ
2.8
prāptāśvāsā priyatamavacohṛdyapīyūṣavarṣaiḥ
tyaktuṃ tāpaṃ suciravirahād bhūyasaivoṣmaḷe sve
tanvyādhatta stanagiritaṭe pāvanaṃ pādapadmaṃ
yenākrāntaṃ tribhuvanamidaṃ māyinā vāmanena
2.9
khedaṃ sadyaściravirahajaṃ sā jahau sannatāṅgī
puṇyairviṣṇoḥ padakamalajaiḥ pāṃsubhirbhāgyalabhyaiḥ
kalyāṇīṃ svāṃ prakṛtimabhajat prāgahalyāttamastrī
yatsamparkānmunivaragirā sā śilībhūtadehā
2.10
kaṇṭhāśleṣaṃ vyatanuta muhuścumbane smādharāṣṭha
maulau vaktraṃ stanakalaśayorastakarāmbhojamādhāt
vyāmṛdnāt taccaraṇakamalaṃ vījayāmāsa vaktraṃ
tattāmbūlaṃ samupayuyuje cikṣipeḍṅgeṣu śeṣam
2.11
rāsakrīḍāmakuruta mitho gāyati smāsya gāthāḥ
svairaṃ toye vyaharadamunā secanāsphālanābhyām
badhvā kāñcyā praṇayakalahe tāḍayāmāsa dāmnā
kruddhāpaśyat kuṭilanayanā bhartsayāmāsa vācā
2.12
akrūrākhyo yadupatiratho ghoṣayan ghoṣamadhye
mānyaṃ dhanvotsavamabhinavaṃ prastutaṃ kaṃsagehe
gopaiḥ sākaṃ śakaṭavidhṛtopāyanairnandamukhyairjātotkaṇṭhaḥ sapadi mathurāṃ rāmakṛṣṇau nināya
2.13
tāṃ viśliṣṭāṃ tadanu vidhinā cakravākīmivaikāṃ
rikte'raṇye raṇaraṇikayā krandamānāṃ mukundam
tiryañco'nvag ruruduradayaṃ tatra rātriṣvajasraṃ
bāṣpasrāvaṃ himajalamayaṃ pādapāśca vyamuñcan
2.14
tatprāṇā tannihitakaraṇā tatsuhṛttaccharaṇyā
tadbhāvā tadgatavilasitā tanmayī taccaritrā
tannidhyānā taditaraparijñānaśūnyā tadīśā
tanvī tasmin vrajaparisare meti cukrośa dīnā
2.15
ābhīrāṇāṃ kimayamaparaḥ kaścidāste nivāsaḥ
kālindyāstyā kimiyamaparā syandate kāpi kulyā
etāścānyāḥ kimu mṛgadṛśaḥ krīḍate nātra kṛṣṇo
yā jīvāmi priyasirahitā sā kimanyāhamasmi
2.16
barhā dṛṣṭau nayanasubhagaṃ paśyato ye na kṛṣṇaṃ
parṇaṃ jihvā pibati na punarvāsya bimbādharoṣṭham
gata karṇau na khalu śṛṇuto yau na veṇorninādaṃ
nūnaṃ hastāvāpa ca viṭapau yau tu nāliṅgatastam
2.17
tattattāruṇyaṃ tadapi taraḷaṃ vīkṣitaṃ tān vilāsāṃstān sallāpāṃstadapi hasitaṃ tadvapustāśca goṣṭhīm
tān vā bhāvāṃstadapi ca gataṃ tāñca lāvaṇyavīcīṃ
prekṣiṣye'haṃ punarapi kadā devatānāṃ prasādāt
2.18
sphūrjadveṇudhvanisamuditairnarmagoṣṭhīprabandhairmāṃ prakrāntapraṇayakalahāṃ hāsayantaṃ hasantam
yāce yuṣmānupavanagatā devatā brūta mahyaṃ
prekṣiṣye kiṃ punarapi vibhuṃ vallabhībhāgadheyam
2.19
ghore gauryāstapasi virate tryambake samprayuktaṃ
vaikuṇṭhe'pi prakaṭaya vibho vīryamavyāhataṃ te
mānyāmodairbakulakusumairmanmathārādhaye tvāṃ
mā viśliṣyā maratakaruciṃ śyāmāṃmaḷāṃgena puṃsā
2.20
saṃsāre'smin kamapi tamṛte naiva paśyāmi sāraṃ
śūnyaṃ manye tadidamadhunā taṃ vinā mānasaṃ me
ābhātyandhaṃ tama iva jagatsamyagunmeṣadivyaṃ
jīrṇāraṇyapratimamadhunā bhāti vṛndāvanaṃ ca
2.21
hā kāḷindi ! tvamapi sahase viprayogaṃ murāreḥ
sekāsphālaplavanapatanojmajanaughairmanojñaiḥ
krīḍābhedaiḥ suciramamunā lālyamānā purastācchleṣādhūlīkapiśasalilā yā tadā vīkṣitābhūḥ
2.22
akrūrākhyāṃ vahati bhuvane ko'pyatikrūrakarmā
vātyāṃ mandānila iti vṛthā vyāharanti pramattāḥ
jyotsnājyālājvalitabhuvanaṃ pāvakaṃ śītaraśmiṃ
mugdho loko vahati kupitaṃ mūrdhni māleti sarpam
2.23
dāvāgniṃ yaḥ praśamamaharat prāg vrajatrāṇahetoḥ
kāmāgniṃ me jvalayasi kutaḥ sāmprataṃ dūrago'pi
riktāṃ dṛṣṭiṃ ramaya dayita ! drāgihāgatya kṛṣṇa !
tvadviśleṣe sati ca kaṭhinaṃ vajratulyaṃ mano me
2.24
jāne cittaṃ mama mṛdutayā hanta hayyaṅgavīnaṃ
yanmuṣṇāsi tvamiha tadidaṃ kiṃ yaśodā na pṛcchet
eṣā paṅktiḥ sphurati padayoḥ śaṅkhacakrābjarekhā
dūre'si tvaṃ dayita ! vidhinā hā hatā mandabhāgyā
2.25
tyaktā cittaṃ ciraparicitaṃ māṃ tamevānvagacchat
pratyāvṛttiṃ na khalu labhate lohapītāmbutulyam
prāṇatrāṇaṃ ka iha tanuyād dūragaḥ prāṇanāthaḥ
kāmaḥ kiṃsvit pralayadahanaḥ kiṃ yamo rākṣaso vā
2.26
ādhikṣāma़āmakṛtasukṛtāmujjhitāṃ bandhuvargairastaṃ yāto dinamaṇirasāvakṣamo vīkṣituṃ mām
ghoro vāto jvalayati jagat ko'pi kālāgnirindurhantākāṇḍe pralayasamayo yatra nānto niśāyāḥ
2.27
rāsakrīḍāmiha hi puline nirmame prāṅ mukundo
vatsān vāpyāmapi saha jalaṃ pāyayāmāma gobhiḥ
bhuṅkte smānnaṃ saṃ iha ruciraṃ veṣṭito'gre vayasyairvatsastainyaṃ vyatanuta punarnūnamatraiva dhātrā
2.28
tālāṭavyāmiha kharatanaṃ dhvaṃstavān dhenukākhyaṃ
keśī prāptastviha hi nidhanaṃ keśavādaśvarūpaḥ
atrāriṣṭo dhṛtavṛṣavapū rāmagoṣṭhādyantiraste
deśe tvasmin vrajamajagaragrastamārakṣadāryaḥ
2.29
krīḍan gopairiha hi nidhanaṃ sīriṇāpa pralambaḥ
snātuṃ klībastviha hi yamunāṃ rauhiṇeyaścakarṣa
kālakṣepaṃ sutanuratanodevamādyaiḥ pramaṅgaiścittārūḍhaiściramanukṛtaiścāsya citraiścaritraiḥ
2.30
ābibhrāṇā kapiśavasanaṃ barhamāpīḍayantī
vakṣomadhye bahalatulasīmālikāmādadhānā
godhūlībhiśchuritavadanā veṇikābaddhakeśī
viṣṇoḥ kṛtva vapuriti tadā vādayāmāsa veṇum
2.31
gaṅge mā gā na cala yamune yāhi godāvari tvaṃ
he kāveri kva vaॅlasi purastuṅgabhadre niṣīda
itthaṃ sadyaḥ karakisalaye daṇḍamudyamya ramyaṃ
bālā śiñjadvalayarāśanā maṇḍalaṃ sā cacāla
2.32
bhūtvā pūrvaṃ prakṛtipuruṣau bhāvayitvā prapañcaṃ
paścād divyairbhuvanaviditaiḥ pālayitvāvatāraiḥ
kukṣau nyasya pralayasamaye kṛtyaśeṣe samāpte
kṣīrāmbhodhām̐ bhujagaśayane yoganidrāṃ bhajāmi
2.33
aṅgasyārdhe nivasati mama svairamardhendumaulirvedhā nābhikamalakuhare vakṣasi śrīrviśāle
devāḥ siddhā api ca munayo māṃ bhajante samantādāviṣṭeva pralapitavatī setthamevāsya vṛttam
2.34
kāle tasmin muraripukathāṃ vīṇayā vācyamānāṃ
śṛṇvan saptasvaramukharitāṃ modamānāntarātmā
mūrtaṃ tāhak tapa iva jaṭī valkalī cākṣasūtrī
prādurbhūtaḥ sapadi purataḥ snātako nāradākhyaḥ
2.35
tanvī bhartuścaritakathayā vismayaṃ nīyamānā
śiñjadgīṇāravamuditayā gāḍhagūḍhānurāgā
pratyutthāya prasabhamupasaṅgamya pādau vavande
mugdhā mūrdhni pratimuhuradhādañjaliṃ hṛṣṭacittā
2.36
bhūyo bhūyaḥ sutanuruluṭhat pādadhūlyāṃ maharṣeḥ
prakṣālyāṅghriṃ tadudakakaṇaiḥ prokṣayāmāsa cāṅgam
tasyātithyaṃ rucitamakarot sopacāraṃ varāṅgī
paścādenaṃ vinayavinatā pṛcchati smādareṇa
2.37
asmaddhetorhṛdi samuditāt pūrṇakāruṇyapūrādanyatkāryaṃ tava na ghaṭate śreyasāṃ bhājanasya
bhāgyaṃ tāvanmama pariṇataṃ darśanādeva sadyaḥ
kasmāddhetoḥ kathaya bhagavannāgato'dyāpi ghoṣam
2.38
kiṃ vā vṛttaṃ kathaya bhagavan sāmprataṃ tasya viṣṇoḥ
kiṃ svastyāste kimuta gaṇayenmādṛśāṃ premabandham
kiṃ vīkṣiṣye punarapi mukhaṃ mugdhahāsāvalokaṃ
kṣudrāḥ kāmaṃ vrajayuvatayo durlabhastatprasādaḥ
2.39
mā tāmya tvaṃ taralahṛdaye tvāṃ nayāmyadya kṛṣṇaṃ
dattānujñā bhavasi rasike devakīnandanena
tāmityuktvā sa tu nijatapovaibhavād vītakhedāṃ
ninye mārgaṃ priyatamakathāṃ tatra tatra praśaṃsan
2.40
rāmādeśādiha hi rajakasyādade vastrajālaṃ
dattālepāmṛjumapi vyadhāt kubjikāṃ kāñcidatra
asmin deśe sa tu kuvalayāpīḍasaṃjñaṃ karīndraṃ
kaṃsaṃ mallasrc="images/api image 2026.png"napi mṛditavān muṣṭacāṇūramukhyān
2.41
kanse jāmātari yudhi mṛte drāg jarāsandhanāmā
cakre'ṣṭādaśa ca samarān viṃśadakṣauhiṇībhiḥ
vanyo mattadvipa iva taruṃ yaṃ punarmallayuddhe
dvedhā cakre bhuvanavijayī bhīmaseno'bhimānī
2.42
vairūpyaṃ prāgiha hi śiśupālecchayā prāpa rukmī
kanyāmasmai maṇimapi dadau jāmbavān nirjito'tra
sindhau sāndīpa nisutakṛte gurvīno'tra kṛṣṇaḥ
śaṅkhākāraṃ ditijamajayat pāñcajanyo yato'bhūt
2.43
mlecchādhīśastviha hi mucukundena rājñā nirasto
yadbhītyāsau puramaracayad dvārakāmabdhimadhye
kāśīnāthastviha hi vijitaḥ pauṇḍrako vāsudevo
dhvasto vaiḍūratha iha balād dantavaktraśca sālvaḥ
2.44
māyāvatyā makarahṛdayāduddhṛtaḥ poṣitaḥ san
sa pradyumnastviha hi samare śambaraṃ nirmamantha
asmāddeśādanayadupayā sākamevāniruddhaṃ
jitvā yuddhe tripuraripuṇā trāyamāṇaṃ ca bāṇam
2.45
kṛṣṇaṃ nindanniha hi śiśupālāhvayaḥ pāṇḍavīye
tatsāyojyaṃ samudagatavān rājasūye svabāptā
yantā bhūtvā mahati samare pāṇḍavānāṃ priyārthī
vyūhaṃ rājñāṃ vyaghaṭayadasau bhīmasenārjunābhyām
2.46
itthaṃ puṇyāṃ yadupatikathāṃ varṇayaṃstūrṇagāmī
dūraṃ dṛṣṭaiḥ kanakakhacitairgopuraiḥ sūcyamānām
vātodvelladdhvajapaṭakarāhvāyantīmivaināṃ
mugdhāṃ mānyaḥ sa muniranayad drāk purīṃ dvārakākhyām
2.47
yā prāsādai rucirarajatasvarṇaratnopaklṛptaiścandrādityajvalanavibhavān santataṃ nindatīva
dūre dṛṣṭāḥ kanakakalaśā yadvimānāgralīnā
haṃsākāraṃ paramapuruṣaṃ smārayantyadbhutāṅgam
2.48
yasyāṃ jitvā narakamasuraṃ tāḥ sahasrāṇi kanyāstāvatsaṃkhyāṃ dvaidhadudvahat ṣoḍaśāmbhoruhākṣaḥ
yatrāsāte surataruvarau satyabhāmāpriyarthaṃ
jitvā śacyāḥ patimupahṛtau tadgṛhodyānamadhye
2.49
adhyārūḍhā narakaripuṇā rauhiṇeyoddhavābhyāṃ
yasyāmāste yadubhirabhitaḥ sevitā sā sudharmā
yatrodyāne narakasadnādāhṛto ratnaśailaḥ
kośaiḥ sākaṃ vilasati cirānmandrādriprasūtaḥ
2.50
mañjīrotthaṃ maṇivalayajaṃ hārakāñcīprasūtaṃ
śrutvā yatra śravaṇasubhagaṃ śiñjitaṃ mañjuvācām
vāpyāṃ vāpyāṃ kṛtavasatayo rājahaṃsāḥ samantāt
kūjantyuccairmuditamanaso bandhubuddhayonnatāsyāḥ
2.51
adhyārūḍhā mṛdulapavanairmandamandolyamānāṃ
śākhādolāṃ suraviṭapināṃ tatphalāsvādatṛptāḥ
yatrārāme śukaśakunayaḥ śārikāślāghyamānāḥ
śaṃsantyuccaiḥ śravaṇasubhagāḥ śrīnivāsasya gāthāḥ
2.52
siddhairvidyādharaparivṛḍhaiḥ kinnarairapsarobhiḥ
prakrāntāyāṃ pratigṛhamapi preṣṭhasaṅgītagoṣṭhyām
matvā meghadhvaniriti muhurmardalānāṃ ninādaṃ
yasyāṃ nṛttaṃ dadhati śikhino maṇḍalīkṛtya barhān
2.53
yatsaudheṣu pratiphalitayā chāyayā viṣṭapānāṃ
ratnastambhāḥ khacitavapuṣaḥ prāṃśavo'tyantaramyāḥ
kṛtvā samyak ciramapacitiṃ prāptasārūpyasaukhyā
viṣṇorbhaktā iva vidadhate viśvarūpaprakāram
2.54
samyak-tvaṣṭrā likhitavapuṣāṃ yatra paurāṇikānāṃ
rāmādīnāṃ caritamaniśaṃ lakṣyamāṇaṃ ca sākṣāt
sāndrasnehocchvasitapulakaḥ santatānandapūrṇaḥ
tatkālīnaṃ kalayati jano nirnimeṣākṣipātaḥ
2.55
gāyantībhiḥ surayuvatibhiḥ cāmarairvījyamānaṃ
brahmendrādyairamaranikaraiḥ klṛptapuṣpābhiṣekam
kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā maṇimayagṛhe ratnasiṃhāsanasthaṃ
sāndrānandāmṛtajalanidhau sā nimagnāvatasthe
2.56
gehe gehe varatanurasau vīkṣamāṇā patīn svān
putraiḥ pautraiḥ pratigṛhamapi prāptasaṃkhyāsahasrān
udgāyantaṃ munivaramamuṃ nāradaṃ mānayantī
viṣṇoḥ pārśve suciramavasad vismitā tatra dīrgham
2.57
kāvyākārā stutirabhinavā kṛṣṇakelīpraśaṃsā
bhaktyā klṛptā sphuradupaniṣadvakyagūḍhārthapūrṇā
pāpacchetrī jagati paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ karṇabhūṣā
modāyāstāṃ muravijayino gopikonmādasaṃjñā
2.57.p1
iti uttaronmādaḥ samāptaḥ
śṛṅgārādyairabhinavarasairyuktamapyātmabodhaṃ
santanvānaṃ paramapuruṣe bhaktimāpādayantam
śrutvā kāvyaṃ vivaśahṛdayo gopikonmādasaṃjñaṃ
nityaṃ nityaṃ paṭhitumalikhat citrabhānurvicitram
avyānmīlatkalāyadyutirahiripupiñchollasatkeśajālo
gopīnetrotpalārādhitalaḷitavapurgopagovṛndavītaḥ
śrīmadvaṃktrāravindapratihasitaśaśāṅkākṛtiḥ pītavāsā
devo'sau veṇuvādyakṣapitajanadhṛtirdevakīnandano vaḥ
ślokaḥ
akrūrākhyāṃ
akrūrākhyo
aṅgasyārdhe
atrāścaryaṃ
adhyārūḍhā naraka
adhyārūḍhā mṛdula
aśrāntaṃ
asaṅketoḥ
asyāṃ kāścid
ākṛṣyādau
ādāyāptau
ādhikṣāmāṃ
ābibhrāṇā
ābhīrāṇāṃ
ālīvargaiḥ
ālokyāntaḥ
āśvāsārtha
āste sākaṃ
itthaṃ tiryagjanamapi
itthaṃ puṇyāṃ
indro
īṣanmātro'pyalasa
uddhartuṃ naḥ
upadrāmaṃ
eko'pyāsīt
kaṃsa jāmātari
kaṇṭhāśleṣaṃ
kanyāṃ viddhi
kāścid
ślokaḥ
kānta! svairaṃ
kāntārāntaḥ
kāntāre'smin
kālinyoghairiva
kāle tasmin
kāvyākārā
kāryaṃ dhatse
kiṃ vā vṛttaṃ
kiṃ svit svapnaḥ
kṛtvā sakhyaḥ
kṛṣṇaṃ nindadbhiha
krīḍan
khedaṃ sadyaḥ
gaṅge! mā gā
gāyantībhiḥ
gūḍhaṃ dāruṣviva
gehe gehe
ghore gauryāḥ
cakrau bibhrad
citraṃ
jajvālāntarvisa
jāne cittaṃ
tattatāruṇyaṃ
tatprāṇā
tadbhūmānaṃ
tanme cittaṃ
tanvī bhartuḥ
tāṃ vicchiṣṭāṃ
tāḷāṭavyāmiha
See also: more in Poems on Kṛṣṇa and Bhāgavata themes
- Vrajayuvavilasa (Vrajayuvavilāsa) — Sanskrit; partly digitised
- Krishnagiti (Kṛṣṇagīti) — Sanskrit; 1655 CE; partly digitised
- Harikeli — Sanskrit; 1611–1631 CE; partly digitised
- Pradyumnabhyudaya (Pradyumnābhyudaya) — Sanskrit; partly digitised
- Rukminiparinayam (Ramavarman) (Rukmiṇīpariṇayam (Rāmavarman)) — Sanskrit; 1755–1787 CE; partly digitised
- Rukminiparinaya (Youngest) (Rukmiṇīpariṇaya (Youngest)) — Sanskrit; partly digitised