Pramāṇa · Search · About · API

Naukacaritra (Naukācaritra)

नौकाचरित्र

Language
Sanskrit
Author
Veṅkaṭarāya
Extent
151 passages, 2,193 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · TxtSkt-naukAcaritram-of-VenkataSuri-1947-0034; ed. R. Jagannathacharyar; Saurashtra Sabha; 1947 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1.3

yato janmasthemapralayavadida dṛśyamakhilam
yamāhurnīrūpa nigamanipuṇā nirguṇamapi
bhajante sammoda manasi yamalaṃ vīkṣya yamina
sa me kalyāṇāya prabhavatu bhavāmbhāvitaraṇi

1.4

tyaktvā sandehakoṭiṃ bhayalavamabhajan līlayā sānurāgaṃ
vācātītaṃ vijetuṃ harimahamiha madvāgvisargairyatiṣye
yadgopībhirjananyāpyatirabhasamasau yantritassapramodaṃ
sāmarṣaṃ viśvamūrtiḥ śritakṛtakaraṇo vyāmato dāmataśca

1.5

yāce stuvan kavivarān racaye'hamadya
naukāvihāracaritaṃ nṛhare pavitram
nyūnātiriktamiha yadyapi tatsamastaṃ
kṣantavyameva nanu taiḥ karuṇārdrabhāvaiḥ

1.6

bhūbhārottāraṇāya prathitayadukule devakīgarbhasindhau
jāto yāto yaśodāpriyatanubhavatāṃ hlādayan gopakanyāḥ
brahmeśānāmarendraprabhṛtisuravaraissādaraprekṣaṇīyāṃ
naukākrīḍāṃ vinene harirahaha saha strībhirābhissahelam

1.7

śrutvā tasya muhurmuhurmuraripoścāritramatyadbhutaṃ
smṛtvā tacca punaḥ punaḥ śrutisukhaṃ tasyaiva cidrūpiṇaḥ
tatrābhīravadhūjanaiściradhṛtaṃ svātmīyagehādikaṃ
brahmajñairnirahaṃmamairiva paraṃ sarvaṃ hyaho vismṛtam

1.8

nūnaṃ svatantra iti nāma hare prasiddhaṃ
yattatsvabhaktaparatantra itīha jātam
prāgeva yadvrajavadhūhṛdayaṃ viditvā
naukāvihārakutukī sa babhūva kṛṣṇa

1.9

muraripuratha veṇuṃ svasya vinyasya cauṣṭhe
nijamukhamarutāsau pūrayan sapramodam
naramṛgādīn mohayan susvara hā
sarigamapadhanīti svairamudgāyati sma

1.10

adharanihitaveṇostasya hastāgraśākhākramapihitavimuktacchidraruddhotthitābhiḥ
madhuraravasudhābhirnirvṛtaṃ tatra sarvaṃ
harivirahavihastastrīsahasraṃ vihāya

1.11

hṛṣyatsu tatra sakaleṣu carācareṣu
khed yayuryuvatayastviti yattadetat
tasyādharaṃ madhuripormadhuraṃ vilajjā
kānyeyamadya muralī pivatīti nūnam

1.12

tadveṇugānāmṛtapānamattā
viṃ muhustadvirahāṅkuśena
vīthīstamanveṣṭumupāgamaṃstāḥ
viṣvaggavākṣān vikirantya eva

1.13

vīthīṃ yayau so'pi mudā tadānīṃ
ni kāma spṛhayannivāśu
muktāphalānyañjalinā gṛhītvā
prasāritāpāṅgaraṅga eva

1.14

caladviralakairaṇa kṣaṇaviyāgamayogabhūt
mukha dṛhaśugmanā mugharamya gopāṅganā
yathā divi śaraddhanairdrutavimuktapacchādita
tuṣārakaramaṇḍala tṛṣitanetracakoraṅganā

1.15

dṛṣṭvā nava navamivāgatamacyuta ta
hṛṣṭā paraṃ sapadi tatra nametya marvā
ehyehi me bhaja bhujāntargamityanena
sāka yayuryuvatayā'nyavihāgdannān

1.16

hasantī satyaikā calitapṛthuvakṣojayugala
sumaṃ vinyasyantī śirasi saśiraḥkampamaparā
samīkurvantyanyā nijakaranakhaissvairamalakān
vahantīṃ saveṣṭya prayayurgamita kṛṣṇamabalāḥ

1.17

kāciccumbati kācidāhvayati taṃ kācinmuhu prekṣate
kācittarjayati dhruvā samadana kācitsamāliṅgati
kāciddarśayati stanau svahṛdayaṃ vyākhyati kāciddṛśā
vāṭīṃ kācidudāharatyatha dṛrbhāgyaṃ hyaho yoṣitām

1.18

vaiṣyati matpriyo mayi rato māmīkṣate matprabhuḥ
mānātho madanassvayaṃ mama gururmatpūrvapuṇyodaya
ṇā mama bhūṣaṇaṃ mama dhana nātho'nurūpo mametyānandātiśayena tatra nṛpati gopyo'nvagacchaṃstadā

1.19

pranṛtyan prahasan pragāyan
ānandasindhau subhṛśaṃ nimajjan
āyoktyaiva hari tadāsau
strīṇāṃ samājo yamunābhagacchat

1.20

kroḍanmarālītatadhutagarududbhūtavātāvadhūtavyākocājjātajātotpatitamadhukarīvrātamaṅgītavidyām
āghante śirobhistaṭatarunivahāḥ paśyatā gacchateti
pratyudgamya praṇotā iva mṛdumarutā tānstriyastāmapaśyan

1.21

hasabhārantyā vrajati varaṭā saikatamaho
muhuḥ padmāvalyā smarati madhupālissvasukṛtam
cchāyā sāmyaṃ bhajati harinīlasya mahasā
taraṅgāliryasyāsspṛśati maṇisopānamasakṛt

1.22

prāpya tāmadbhutā ramyā
kālindīṃ kāmamohitāḥ
kāminyaḥ kāmuka dṛṣṭvā
kṛṣṇamanyonyamabruvan

1.23

kuñjabhramadbhramarajhaṅkṛtitaddvṛtībhiḥ
dṛpyan latāguṇasuyojitapuṣpabāṇaiḥ
prādurbabhūva pikanikhanavīkhādaiḥ
māro mṛduśvasanasārathiradya kaṣṭam

1.24

mihiraduhiturāsā paśyatīnā (?) vinodaṃ
payasi racitanaukā dṛkpathe kāpyathābhūt
śamayitumakhavargaṃ saṃśritānā harau drāk
vrajati nimiṣaśūnyā śeṣaśayyeva sindhau

1.25

rākācandrasamaśrokā
naukā tā prekṣya tajjale
harṣacintāsamāyuktā
kāntā ūcurida mithaḥ

1.26

vihartumadhiruhya sukhena nīre
nīle yamasvasuriya taraṇistu hṛdyā
kathaṃ muraripurnayatu (?) sahādya
bālo nṛpālatanayo maṇibhūṣaṇo'yam

1.27

nīre śaurimayuktamadya nayatuṃ (?) hā ki sukhaṃ ta binā
kiṃ vā vakṣyati no ruṣāsya jananī ko vātra nirvāhakaḥ
durvāṃdo bhuvi durjayo'jani yadi krīḍānyathāsyānna ki
hā kaṣṭa hi vaśena tiṣṭhati harirneya katha vā drutam

1.28

ityālocya nabha. prekṣya
ravirastaṃ bhajediti
gamane tvaramāṇāstā
naukāmabhiyayustriyaḥ

1.29

vinātmāna yiyāsūnāṃ
anāhūtastadā hari
tāsā vyavasitaṃ buddhvā
provāca tadida vaca.

1.30

gopya. ka puruṣa binā kvacidapi strīṇā śruta sāhasa
na stheya taruṇījanasya vihṛto kenāpi yūnā hare
hā kiṃ brūta balādraso na hi sukhaṃ svapne'pi tasya kvacit
naivaṃ naḥ parayoṣitastava vaco yukta vinodena vā

1.31

yuktaṃ vo'bhihita mayā yuvatayaḥ kṣemāya naivānyathā
hā gopyo bata madvinā tṛṇamapi kṣoṇyāṃ caledvā kva vā
satyaṃ yadyapi cintanīyamabalā hyājānato bhīrava

1.32

netāhamasmi nikhilena gavāmihaika
sa prāṇināmiva harirna vidurbhavatya
na nva kiśora iti viśvamanoyabhāva
prakhyātametadayi kiṃ na vidusstriyo'mū

1.33

iti prayuktibhistāsā
pratyākhyāto'pi sādaram
pratyayārthamidaṃ bhūyo
jagāda vacana hari

1.34

satya maddvacana na pathyamiha ca krīḍā jale sarvathā
nāvā vāpi bhavedvinā yadi mayā sindhūtsañcāriṇā
nityaṃ syādayaśo bhuvīdṛśamaho kṛtya vadhūbhi katha
mā kāryaṃ nanu yoṣitā balamida hā kasya na jñāyate

1.35

śrutvā vacassapadi tasya harestadetat
matvāpi tathyamiti sarvamaho vimugdhā
dhyātvā kṣaṇa caritamasya purānubhūtaṃ
smṛtvā punarvacanamīdṛśamabruvastā

1.36

majjantīnā rahasi vayasi svairasarkasya puḍyā
randhrānveṣinna kimapahṛtānyaṃśukāni tvayā na
hā vinyasyan tilakamalike tvaṃ purā sādaraṃ me
durjñeyātmannavaramaṭhaśa kiṃ na tadvismṛta vā

1.37

kiyadiha navanīta bhuktamityeva pṛṣṭastvayadiṃti mama bāhvorantara nāspṛśa kim
smara navanavanīta bhuktaśeṣa nidhāya
kva mayi śaśaviddhāla preṣito nidritāyām

1.38

āsye vilipya gatavānna kimaṅga me tvaṃ
bhuñjāna eva navanītamaho tadāstām
nūtnārtave'grajamanāṃsi sahaiva muṣtvā
hā me raha kimakarossmara vañcaka tvam

1.39

coraścirādiha gṛhīta iti svaveśmanyādhāya samyagarara sthirameva baddhvā
gatvā rayeṇa jananīsavidhe'pi santa
tvā vīkṣya ki kimapi na smṛtamaṅganābhi

1.40

tvadveṇugānakalayā na vaśīkṛta kiṃ
yajñe parā smara sa yajvavadhūnano'pi
pauraiḥ purandarabali viracayya tubhya
varṣe mahatyapi ciraṃ vada, na sthitaṃ vā

1.41

satyaṃ mayoktamiti yadvadasīha nastva
jānīmahe tadakhilaṃ nayatu (?) kila tvām
hā teṣu teṣvavasareṣvayi yadyaduktaṃ
tattanna tathyamiti vā kuṭila na tadvā

1.42

iti tāsāṃ harivakyairarditassa punaḥ punaḥ
puṣpavṛṣṭisamasparśairidaṃ vacanamabravīt

1.43

aprastutai kimu vacobhirihopayuktaṃ
māmeva saṃśritavatā kimu dustaraṃ syāt
labdhva taranti lokāḥ
saṃsārasāgaramapīdṛśasindhurāstām

1.44

magno'mbudhāvapi mayā na kimuddhṛto'driḥ
grāho gajendramuparudhya na kiṃ nikṛttaḥ
somaśca kiṃ na nihato nigamāpahārī
gedaro'pi kimito na vivāsito'bhūt

1.45

putraṃ nimolitamaho punareva bheje
sāndīpanistadapi kiṃ na mamaiva yatnāt
madbāhuśauryamavikuṇṭhatamapratarkyaṃ
satyaṃ bravīmi tadala hṛdi saṃśayairvaḥ

1.46

iti tadvacanaṃ śrutvā
kṣaṇamālocya tāstriyaḥ
satyameveti niścitya
tuṣṭuvurmanasā harim

2.1

iti śrīmatkavivekaṭasūriṇa
naukācaritre
prathamassarga
śrī
atha śrīmatkavivaiṅkaṭasūriṇaḥ kṛtau
naukācaritre
dvitīyassarga
tato'tidhairyamālambya
sahasā sa vadhūjana
sannanāha tadā naukāmāroḍhuṃ saha śauriṇā

2.2

atha divamupasarpantsvaprabhā bhāsvaneva
hyahamahamikayā tā nāvamārohatīstā
sambhramamanuyāta śauriṇā prekṣitu tat
nabhasi ca samaveta svarvadhūbhi kṣaṇena

2.3

nīrvī sambadhya gāḍha drutagatiśithila drāksamīkṛtya gātre
vinyāsa bhūṣaṇāntā smitarucilaharīprasphurattārahārā
skandhāntātkeśapāśocchuritasumanasa sabhyagākṛpya baddhā
celāntāstāntadānīṃ jhaṭiti yuvataya karṇadhārībabhūvu

2.4

jalpantyo nṛhare kathā pratimuhussampārthayantyo nadīṃ
paśyantyo'mbuni tatra tatra śataśa padmotpalānā vanīḥ
gāyantyā madhura rayeṇa taraṇi samnodayanti sma tāḥ

2.5

calāpāṅge kiñcit prasarati vilīnā jhaṣagaṇā
smite'pyāvirbhūte vikasitamabhūdutpalavanam
upakrānte gīte sapadi madhupā dūramagaman
purā vaktre strīṇā sarayamapatan ye ca vivṛte

2.6

daṇḍakṣepavaladbhujāgravalayapratyuttaralaprabhājālālātanipātaśaṅkitaraṭadbhāvajjalebhacchaṣāḥ
etaddhoratarābhiṭīśamitanattatkṣudrayādogaṇavyāpārā samacodayan payasi tā naukāmabhīkastriyaḥ

2.7

svedaklinnamṛgīmadalathakacaprabhraṃśipuṣpotkaravyālolālakatārahāramasakṛdvisrastaraṅgāṃśukam
hṛpyatkaṅkaṇanikkaṇa stanataṭaprabhraṣṭavelāñcala
naukāyā parivartanena tadbhūtsarvaṃ vadhūmaṇḍalam

2.8

tatrāmodahimodamiśritaghusṛṇakṣodairapaṅkottamai
anyāndha paridigghavāhalatikāḥ sadbhūṣojjvalāḥ
bibhrāṇāssumamālikāstatilakā dhūpairvarairdhūpitā
sāmoda kṛtavīṭikā yuvatayassvarga vṛthā menire

2.9

tathāramata sarvātmā
tatra strīṣu hariyathā
mayyeva ramate śauririti manyeta tajjanaḥ

2.10

gṛhṇāti kacidañcale kacidalaṃkarṣatyasau kuntale
phāle nyasyati citrakaṃ kirati ca prāleyatoyaṃ stane
vaktre cumbati kutracit spṛśati ca kāpyaṅgulībhiḥ kaṭiṃ
tatraiva nṛharirvadhūsamudaye pūrṇatvamāśaṃsati

2.11

kacidīkṣate'dharasudhāmākāṅkṣate ca kvacit
vakṣojeṣu nakhakṣati vitanute jñātvāśayaṃ bhāṣate
nta bhajate kacitkṣaṇamasau sītāṅga eva kacit
sarvāsāmapi yoṣitā sa ramate sānnidhya eva prabhuḥ

2.12

krīḍannābhīrakanyābhirbhānukanyāmbhasi prabhuḥ
binodamakarodeva
vākkelidhṛtakautukaḥ

2.13

veṇyāṃ karṣati ko'yamatra śaṭha me hā cumbasi tvaṃ
śaivāla nanu karṣita na kimapi s tamambhoruham
hā māṃ vañcayasi pramatta na tathā hatvā stanau te śape
prajñāne kva tavorumūlamaviśaddhā hanta ki kurmahe

2.14

hā re krūra kucaṃ mama spṛśasi ki bālena ki kuḍmalaṃ
cakṣuste kva tavāṃśukaṃ kva nu gataṃ veṇīsamābandhane
srastaṃ kiñcidato nu tadbhramamagādvācāṭayukta na te
satyaṃ tāḍayane na māmiti girā kṛṣṇasya sā vismitā

2.15

paśyāvo'bjavanaṃ tathaiva sakhi hā ki vā patannetrayormugdhe sārasakesaraṃ kimadhare daṣṭaṃ sakhīndindirai.
cela karṣati ko'sti bhīru pavanaḥ kiṃ vāpa sītyāśliṣṭassamiyā kayāpi sudṛḍha kṛṣṇo'tra yoṣārūtiḥ

2.16

iti tatra hariṃ strīṣu
ramamāṇa yathāmatam
atoṣayan viriñcyādyāḥ
sauvarṇasumavṛṣṭibhiḥ

2.17

baddhā ñcalamalaṃ smitapūrṇagaṇḍā.
kaceṣu kusumāni gṛhītadaṇḍāḥ
pa eva nṛhariṃ tadapatyalīlā
gā eva taraṇiṃ samacodayaṃstāḥ

2.18

evamāvartayantīnā
nāvamābhīrayoṣitām
ānandātiśayenaivamāvirāsan mithocira

2.19

aho nassaubhāgyaṃ vasati savidhe'traiva nṛhariḥ
parīrambhārambhe bhajati bhujayorantaramapi
yathā kāmaṃ kāmaṃ diśati madhurā no'dharasudhā
girā dūre śorjaṃyati ratitāhagvidhasukham

3.2

aho nastāruṇyaṃ smarapituradhīna vijayate
tathedaṃ lāvaṇyaṃ vasanamaṇibhūṣojjvalamapi
yadetannaipuṇyaṃ ratiṣu bata na ślādhyamabhavan
murāre kāruṇyāttadiha saphalaṃ jātamakhilam

3.21

evamābhīrabhīrūṇāmākarṇya madhurā gira
svarāḍapi sudhī vai tairabravīttadidaṃ hari

3.22

aho mandaṃ mandaṃ malayamarudvāvāti śiśira
hedānīṃ dhanyassphuṭamanubhavatyeṣa tadidaṃ
vadhūnā saundarya śanamakhamukhānāmasulabham

3.23

eva praśasya bahudhā nṛharissvabhāgya
bhāgyaṃ śriyo'pi sa vadhūhṛdaya viditsu
ṇḍān vinikṣipata bho karabhopamorvaḥ
paścādita paramiti prahasañjagāda

3.24

ākarṇya vacanaṃ tasya
smitapūrvamudīritam
matvā tatkuṭila yoṣā
geṣādidamathābruvan

3.25

ā ki jalpasi sādhu sādhu vidita cetastvadīya hare
bāla sāntvayasi kṣani viracayan gātreṣu ḍolādibhiḥ
kā vā tvāmayi viśvasedalamala vācānayā tā dṛḍhaṃ
badhdvā nikṣipa dūrato na calati hyasmāsu yuktistava

3.26

'ṣṭvā tavādharasudhāruciraṃ mukhābja
śrutvā ca te śrutimadhūni vacāṃsi mohāt
nāyātvanena ka upādhiriti sthitāsma
prāgeva naivamiti no vidita mataṃ te

3.27

eva vacobhirbahudhā
krūraistāstamavākiran
tīkṣṇadhārairivāmbhobhissumeru meghapaṅktaya

3.28

tridaśavibhusabhāyā puṇyayoṣitprapañcastripuraharasabhāyā pretabhūtaprapañca
jalajabhavasabhāyā maunibhikṣuprapañcastvati nṛharisabhāyāmatsurābhīrakanyā

3.29

tatrānulepanamaṇīmayabhūṣaṇasraktāmbūladivyavasanaissamalaṅkṛtāstāḥ
kāntāssvaraupyataraṇau hariṇā virejuḥ
kāma svakīyasaraṇau śaśineva tārā

3.30

āśliṣyantyaḥ pratitaṭi mitho bhāvayantyo'bjanābha
nidhyāyantyassarasamanagha ceṣṭayantyo'ṅgakāni
udgāyantyo muhurapi kala dyotayantyo'nurāga
tāḥ krīḍantyassusukhamamukha vismaranti sma mugdhā

3.31

saundaryātiśayenātha
ati lajjantyaṃ smita 1
svasamānamanālokya
sagarvamidamabruvan

3.32

viviharaharayo vā śakramukhyāssurā vā
kacakucavadanānā vīkṣya no rūpalakṣmīm
vigalitadhṛtisārā kiṃ bhajeyurna moha
vidhutamahitabhāvā kiṃ bhaveyurna namrāḥ

3.33

brahmāpi svasutā samīkṣya sahasā mohāṭavīṃ prāviśadṛndā vokṣya purā purāṇapuruṣo'pyaṅgīcakāra bhramam
sarvajño'pi sa dārukāvanavadhūmohāndhakāre'patatpāśa gauririhāpi natsamagamadbhāgya vadhūnāmaho

3.34

ānandātiśayenaivamānandanidhisannidhau
nāryo madavaśādbhūvivaśāstadida puna

3.35

jānīte ratimañjasānubhavitu mithyāgira prabruvajñānīte sphuṭameva mohayitumapyālokite strījane
jñānīne kila pṛṣṭhato'nvaṭitumapyālokya natsaubhagajñānīte kathameṣa cālayitamatraitā ma naukā ḍiṅā0

3.36

tatraiva ramamāṇānā
tāsāmānandamadbhutam
nāla smartumapi brahmā
vaktumanye kiyaddivā

4.1

iti śrīmatkavivekaṭasūriṇa kṛtau
caritre
dvitīyassargaḥ
atha śrīmatkavivaiṅkaṭasūriṇaḥ kṛtau
[..]caritre
tṛtīyassarga
śrutvātha vacana tāsāṃ
saundaryamadagarvitam
cintayāṃmāsa nimiṣaṃ
svānta eva tadā hariḥ

4.2

unmastaka madamasau taruṇījanānāndevo na tārayitumatra vicitraśaktiḥ
mene'tivātaghanagarjitabhīkaroruvarṣāndhakārasamudañcitarandhratoyaiḥ

4.3

mene yathā hṛdi vadhūnivahorugarvanirvāpaṇāya nigamāntavicāravedyaḥ
tene tathaiva sahasā suramaṃ nikāyamañcotthito bhagavatā hari saṃśritena

4.4

śāntakṣepaṇitāṇḍava sarabhasavyālīnagānārava
śaṅkātaṅkimano'ṅganāsamudaya macchidranaukātalam
jajñe dussahadurnivāsataraṇisvacchandacāra tadā
durvātāmbudaghoṣabhīṣaṇamahadvarṣaṃ nabhomaṇḍalāt

4.5

tadā naukātalacchidrādāgacchati jale'ṅganā.
vimalā vihvalā bhūtvā
mitho vacanamabruvan

4.6

garjantyabhragaṇā patanti ca śilā rundhanti dhārā diśo
vātāścaiva tadudbhavāstata ita karṣanti naukāmimāḥ
bhūtvā randhramihāpi hanta taraṇeranta praviṣṭaṃ payaḥ
ki kurma kimanāyyamau nṛpasuta kā vā bhavenno gatiḥ

4.7

prāgevedamanarthahetukamiti vyaktaṃ mayokta striyaśśrotre ki nyapatattadīṣadapi vassatya balīyān vidhi
bahvīnā sthitimekato mṛgadṛśāmāhuryugānte budhā
garve caivamabhūdita. paramiya bhānossutā no gati

4.8

etanmahārhaguṇadūṣaṇadoṣato vā
asmākameva gṛhanirgamalagnato vā
sambhāvita tadidamasya śama na vidma

4.9

kṛtyaṃ rahasyamiha na prathina yadi syāttadvallabhairapi viyojayitu na ki syāt
ānīta eṣa na vimṛśya vadhubhiratra
hā no'dya cañcalamavairyamupaiti ceta

4.10

iti cintā samāsādya
trātāramanavekṣya ca
kālindīṃ prārthayāmāsureva kṣemāya tāstriya

4.11

kālindi te'ñjaligyaṃ racito'ṅganābhissampūjya puṣpanikarairbahudhātibhaktyā
kāmena vāmaganinā khalu vañcitāsmastrāyasva nastava gṛhāṇa vibhūṣaṇāni

4.13

asmābhirekamiha cintitamanyadeva
devena kiṃ kimiha niścitamasti vā na.
phāle yathaiva likhita vidhinā tathāstu
strībhi kṛtaṃ kimapi tatpralayāya nūnaṃ
dyāsīdvinoda iha no'yamanarthahetu
buddhyā hṛtāsma kathanena kimadya devi
trāyasva bālakamimaṃ sa hi jīvitaṃ na

4.14

evaṃ tāṃ prārthayantīstā
haryarthe hariṇīdṛśa
dṛṣṭvā vidhimukhā devā
evamanyonyamabruvan

4.15

apārasaṃsārasamudrataścitānpratārayatyeṣa nimeṣata prabhuḥ
striyo nadīṃ tasya kṛte'lpajīvane'pyaho muhustā praṇamanti sādaram

4.16

atha tatprārthanāyā ca
vyarthāyāṃ vrajayoṣita
śaureḥ pūrvasthiti smṛtvā
vilaptumupacakramuḥ

4.17

krīḍantaṃ puri śaiśavena taruṇītuṅgastane nirmalaṅgadanta pratigehamanyayuvatīssāyandiva saddiyam
sukhyanta sudatījanaismaha tarucchāyāsu dhīrairnuta
mvāla ta mamanīnayanniha sarinmadhya striyo hā katham

4.18

durbuddhayaiva hi saṅgato'yamatulo'nargho'tra no yoṣitāmānīto'yamihāpsu ki yuvatibhistoye'tibhīrurhari
kālindīṃ sahasā pratārya nibiḍe varṣāndhakāre'pyamu
mīḍhanta pṛthuka punargamayitu mātrantika hā katham

4.19

athaiva vilapantīnāntāsāmābhīrayoṣitām
subhotavadimā vācamprovāca madhusūdana

4.20

aha badaranimittaṃ gṛhya (1) muktāphalāni
praviśati mayi vīrthī narmagoṣṭhyā striyāṃ va
payasi mihirasūno vañcito'haṃ vinoto
hitamiti yuvatīnā viśvasetko nu vāca

4.21

vaidyasyeva vacaśśorerdhairyakaramaṅganā
śrutvā tatsubhṛśa bhītā
kāntāstadidamabruvan

4.22

sthitamayi puri dogdhṝn vañcayitvātra śaurindṛtamanunayavākyairnayantībhirābhiḥ
iha madhu madhukīṭān vañcayitvā visṛṣṭa
sphuṭamurutaruśākhābaddhamānīya bhūmau

4.23

hā tvannimittamayi nastanupoṣaṇaṃ ca
hā tvatkṛte gurujanasya vimānanaṃ ca
snānādikarmasu madā smaraṇaṃ ca te na
kintvetadarthamahahā nṛhare sujātam

4.24

āttuṃpti ne'ṅghrikamaladvayamevanecchā
dehān tvadarthamupakalpayituṃ sthitāsyā
saukhyaṃ tvidaṃ paramiti tvayi no durāśā
kintvetadarthamahahā nṛhara sujātam

4.25

nastvā śrutismṛtipurāṇanutaṃ prapattistvannāma tārakamiti tvadupāsanaṃ ca
tvadbhāṣyakṛtyamahanaṃ ca kathañcideva
kintvetadarthamahahā nṛhare sujātam

4.26

prāgjanmakoṭiṣu bhṛtaṃ sumahattapaśca
prāptaṃ purājnuṣi rādhavato varaśca
etannimittamayi kiṃ mayi tadya na
tyaktuṃ vaya payasi hā nṛhare sujātama

4.27

bhṛśa vilapatīrevamābhīrayuvatīrasau
samīkṣya jāvanāpāyamidamāha tathā hari

4.28

kālo na śocitumayaṃ bhajanāśu dhairyaddhāmasya hantumapi karmaphala hyalaṅghyama
unmucya kañcukacayāndrutameva naukārandhre vinikṣiṣata māśu yathāmbu nāyāta

4.29

śrutvā tadā yaduvarasya vaco'mṛtāni
matvā hitāni sahasā vrajamṛgyākṣya
baddhvāñcalāni sudṛḍhaṃ navakañcukāni
muktvā mukhe nidadhire vivarasya tasyā

5.1

atha śrīmatkaviveṅkaṭasūriṇaḥ kṛtau
naukācaritre
caturthassarga
tadratnacitritanavīnakhalonajāta
kṣipta mukhe'tivipulasya bilasya tasya
nota bahissapadi tuṅgatarāṅgasaṅghaistāstatsamīkṣya sahasaiva tathaivamūcuḥ

5.2

hā tāni kañcukaśatāni hṛtāni nīre
vātāhati na sahate tanutā tanornaḥ
jānūpari spṛśati randhrasamudgatāmbha
kā no gatirvada hara pṛthu te yaśassyāt

5.3

asmānupāyakathanena viyogabhīrūstrāyasva darśaya bala tava yatpuroktam
sayogato'jani vadhūmiraya prayāsassāhya hare tava kadā pi na vismarema

5.4

jñe kimetadasuhṛjjanadṛṣṭidoṣājjanmaiva na kimatha vāsya kṛte svadoṣāt
trāyase śritanṛpāla bhayātkimasmānnāyāti hā tava kṛpā nṛhare kimartham

5.5

ti tāsā mahābāhurniśamya paridevanam
damāha tadā śauri
kaṭvauṣadhasama vacaḥ

5.6

nāyaṃ bhavatyavasara paridevanasya
sāya bhavejjhaṭiti paśyata kāryaśeṣam
vīyaṃ navāṃśukacaya sahasā vimucya
deyaṃ mukhāya vivarasya vadhūmirasya

5.7

śrutvā hareridamadhīradṛśo'ntaraṅge
gatvā navaṃ paribhava vyathayā hriyā ca
bhūtvā para vimanasassvanitambinītvamuktvā dhigastviti punargiramevamūcuḥ

5.8

kāryaṃ kathaṃ tadidamā kimuvāca śaurirasmān mānadhanatā na hi kiṃ striyaścet
hā kiṃ rahasyamiha jīvitamasti cenna
kāntāḥ pure nijavana paripālayāma.

5.9

hā kṛṣṇa kiṃ vadasi vañcanayā tavāla
kasyāścidapyanaghamāpurato vadaivan
mābhūdihāpadi tadetadasādhumaurvyaṃ
gopyā vimṛśya kurutāściyamātmahatyā

5.10

hā kṛṣṇa śaknuyurimā kimihāpi nagnaissthātu navairavayavairbhuvi tayaśo vā
hā hanta madvacanamadya niśamya mugdhā
mā prāpayiṣyatha taṭa kimito na jāne

5.11

ki pāpmanā phalamid nṛhare vadhūnā
ki no lalāṭalipiraivamiti sthitā vā
vādvaya ki praṇaya eṣa nisargataśce—
dvāmāḥ kadāpi bhuvi viśvasituṃ na yogyā

5.12

evaṃ niśamya vacana
harerakliṣṭakarmaṇa
cintayāmāsurabalā
mitha kartavyatā prati

5.13

samastajagadādhāramvarvavedārthaniścaya
kena vā trāyate devaḥ
pathā sarvaṃ samīkṣyatām

5.14

aśritya satyamiti tamya vacasstriyastā
kṛṣṇasya tatra śanakaissvadukūlajātam
nmucya satrapamadho vivarāntare'sminnikṣipya tasthuratha tatsragdājahāra

5.15

iyeyurityatha bhṛśa pratipadya lajjā
saṅkocya gātramakhilaṃ vinatānanābjā
mācchādanāya kucayo karayoryuga sva
nābhūditi svahṛdi daivamadūṣayastā

5.16

sā galadvasanaśaivalabandhakhidyadvakṣojakuṅmalatanūlatikānanābjai
kāsaro'mbubharita sphuṭamantikasthatatkṛṣṇajīvanadatā prakaṭocakāra

5.18

vīteṣu teṣu vasaneṣu vivardhiteṣu
nikṣipya vakṣasi hari pramamokṣya tasya
rūpaṃ sagadgadamida punarabruvastāḥ

5.18-2

eva lalāṭalikhita yadi no vidhātrā
tasyānyathāya na bhavediti te vacobhi
namrāmsa kāmamidameva hare'vaśiṣṭa
hā kaṣṭamaṃśukacaya kva na dṛśyate hi

5.19

eva vilapya karuṇa hṛdi pūrvapuṇyān
matvātha naśvaramitīdṛśasarvabhāgyam
satkṛṣṇapādasarasoruhamāptukāmā
vāmā api sphuṭatara mitha evamūcuḥ

6.2

paśyāmo na kamapyupāyamiha yastrātu striyo no bhavedākaṇṭha samabhūjjala na sahate bhāranvito naurdhruvam
nāmaivāsya harerajanyavadata dhyāyantya evāsakṛdgatyā taccaraṇau sa hi śritavibhurdyātsukhaṃ no hariḥ

6.21

nīta kañcukamaṃśuka ca vigato māna kva no jīvitaṃ
naukā majjati majjatīha harirapyadyāmbu saṃvardhitam
bho brahmeśa mukunda mādhava hare nassadgatiṃ prāpayetyākrośadvaravallavīkalakalaiharhastadābhaṭya

6.22

sarvādhārassakalaguṇadhinirguṇo nirvikārassarvātmāsau sakalavibhavo'pyādimadhyāntaśūnyaḥ
sākṣīrūpassakalanigamottamo mohanāṅgassākṣādāsīttamatha mahilā prārthayāmāsurevam

6.23

idaṃ sarvaṃ satya na bhavati jagadbhogaviṣayaḥ
padaṃ te divyaṃ na pradiśa parama śrīśa nṛhare
yadetadbrahmendrapramukhavibudhaissevitamala
śukavyāsākrūraprabhṛtivinuta vedaviditam

6.24

ākarṇya nīrajadṛśā bhṛśamarthanā tāmālokya tādṛśadaśāmatidussahā ca
kravyādanīradamarutkṛtadīnarakṣa
kṛṣṇastadā hitamida kṛpayā cacakṣe

6.25

māmeva cetasi nidhāya pidhāya netre
pāṇidvayena sahasaiva niruddhabāṣpā
bhaktyā kṣaṇa bhajata cedbhavadiṣṭadaiva
dadyātsukha yuvatyaḥ kurutaibamāśu

6.28

vaidyasyeva gadārditā dhanavato nissvā yathā sevakāgarbhiṇyaśca yathā prasūtimamaye sve sūtikāyāstathā
bhaktyā tatra vaco niśamya nṛharegacchādya hastaisstriyassvānyakṣīṇi bhajantya eva hṛdi ta prāpussthiti paurvikā[?]
na dhvāntaṃ na hi garjitaṃ na ca maruddarṣa na cāmbhodharā
naukāyā na hi kutracillavajala nāloki randhra ka vā
dṛṣṭā sāpi nijasthale taralatāmutsṛjya tatra striyaścelānyantika eva kañcukayutānyālokya harṣaṃ gatāḥ
sakṣibhru sitamañju kheladalaka phālasphuracitraka
cañcatkuṇḍalaratnadīdhitilasadgaṇḍasthalīśobhitam
dṛṣṭvā manmathamanmathasya nṛharerāsyaṃ tadindūjjvalaṃ
mugdhāstatra pugānubhūtamasukha vismṛtya hṛṣṭā jaguḥ

6.29

dṛṣṭvā ta nijarūpanirjitamanānjanmānmaṭhajñānanaṃ
mānāṃdhaṃ mṛdubhāṣiṇa surahara snigdhāvaloka harim
krīḍantaṃ satata nikuñjamadane hṛtkañjamadhye matā
trātāra varakuñjarasya nijagamāliṅgaya dṛṣṭāsstriya

6.30

gandhān himodarkalitān ghanasāramiśrān
bhūvallabhāya dadurambujacārunetrya
kastūrikātilakamapyalike'sya cakruśśītāṃśuvaṃśatilakasya tadā taruṇya.

6.31

divyaissuvarṇavasanairmaṇibhūṣaṇaiśca
puṣpādibhirmadanarūpamapūjayantā
sarvaṃ nivedya nijabhogasukhaṃ taveti
nīrājanaṃ ca nigamāvamathasya cakru

6.32

tasyopadāṃ samupakalpya tadā taruṇyastāruṇyameva taruṇasya mudā svakīyam
cakru praṇāmamapi mānama eva mugdhā
bhaktyānvitā muraharasya mahatprakṛntya

6.33

evaṃ hari hariṇalolavilocanāstāssampūjya tatra subhṛśaṃ vividhopacāraiḥ
ānandama pratula hṛdi yogabhājastandarśanādbhagavato'nubhavanti yaṃ vai

6.34

tārāṇāmiva candramā diviṣadāṃ madhye yathaiṣā vibhu-rmuktānāmiva padmarāganagalo yadvadraśānā dvipaḥ
śauristadvadabhāttadā mṛgadṛśāṃ madhye mṛgaṃ prekṣya taṃ
sampūjyāpi sumaistato nirgamastadvīkṣya hṛṣṭāstriyaḥ

6.35

tatto'varuhya taraṇestaruṇīgaṇāmte
sānandamadhvani nijotsavasambhrameṇa
sārthīkṛtendramukhavartyanimeṣabhāvā

6.36

gandhena mūrcchati diśo daśa divyadhūpe
puṣpāṇi varṣati nabhaḥsthitadevasaṅghe
kāntyā prasarpati diśa karadīpikodhe
gacchan parā pathi muda sa vadhūjano'gāt

6.37

dṛpyannavāśukacayairvarakañcukaiśca
pādāṅgulīkaṇitatannavabhūṣaṇaiśca
hastāṅgulisphuritaratnamayaurmikāmirgacchan parāṃ pathi muda sa vadhūjano'gāt

6.38

gaṇḍasthalīsphuritakarṇavibhūṣaṇaiśca
vakṣasthalīcalitabhāsuratārahāraiḥ
hastāṅgiṇikkaṇitakaṅkaṇanūpurādyai
rgacchat parā pathi muda sa vadhūjano'got

6.39

gāyan hari divi kiran paṭavāsapāṃsūn
prokṣanmithastanataṭīṣu himodabindūn
viṣvāgdiśo dhavalayan sitacandrikābhirgacchan parāṃ pathi muda sa vadhūjano'gāt

6.40

savījayan karacalavyajanānilaissverāliṅgayan muhururojayugairbhujaiśca
netrodvahan sarasamacyutarmākṣayugme
gacchan parā pathi muda sa vadhūjanā'gāt

6.41

dhammillavicchuritadivyasumoditābhirutkīryamāṇapaṭavāsasamedhitābhi
svaira ghamadhghamadanardhasuvāsanābhirgacchan parā pathi muda sa vadhūjano'gāt

6.42

eva vrajan vrajavadhūnivahastadānīṃ
harṣeṇa ta saha nayan madhukaiṭabhārim
madhyepura kamapi naijavihārageha
prāpayya tatra tadida śubhamācacakṣe

6.43

maṅgala mahānubhāva devadeva maṅgala
maṅgala śritāsmadārtimañjanāja maṅgalam
parātparendirāsahāya maṅgala
maṅgala mukunda kṛṣṇa ta madāstu maṅgalam

6.44

7 :
pataddhe sūriṇā viracitaṃ pāpaudhavidhvaṃsanaṃ
puṇyaṃ puṇya ṃ hitaṃ susahitaṃ naukācaritraṃ hareḥ
nityaṃ yaha yāt paṭhecca sa bhavedgatyā va balāt
tenaivāśu suyojito'tra parataḥ śreyo'mṛtābhyāṃ sudhīḥ

6.44.p1

iti śrīmatkavive sūriṇaḥ kṛtau
naukācaritre
rthassargaḥ
samāptaścāyaṃ granthaḥ

See also: more in Poems on Kṛṣṇa and Bhāgavata themes