Ashtaprasa (Aṣṭaprāsa)
अष्टप्रास
- Language
- Sanskrit
- Author
- Rāmabhadra
- Extent
- 114 passages, 1,770 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Kavyamala : Part X; ed. Pandit Kedarnath, Vasudeva Sharma Pansikar; Kāvyamālā; Nirnaya Sagar Press; 1915 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66
- 67
- 68
- 69
- 70
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
- 76
- 77
- 78
- 79
- 80
- 81
- 82
- 83
- 84
- 85
- 86
- 87
- 88
- 89
- 90
- 91
- 92
- 93
- 94
- 95
- 96
- 97
- 98
- 99
- 100
- 101
- 102
- 103
- 104
- 105
- 106
- 107
- 108
- 109
- 110
- 111
- 112
- 113
- 114
- 115
Text
2
ambā kosalanandanā daśaratho lambālakāntaṃ pitā
yaṃ bālaṃ samavekṣya kairavasuhṛdvimbānanaṃ nandinau
śambāmarśasamāṅgavānaracamūsaṃ bādhabaddhāmbudhiṃ
taṃ bāṇāhatarāvaṇaṃ śaraṇamālambāmahe rāghavam
3
ambhodyutimarkavaṃśatilakaṃ kumbhorulaṅkāpurīrambhorūkucabāṣpapūrapatanāraṃbhopayuktāhavam
śaṃbhorāyudhacāpaśailadalane dambholikelijuṣaṃ
taṃ bho māstu girāṃ mameti kalaye taṃ bhogamokṣapradam
4
aṃsāsaktaniṣaṅgamāśaracamūrhiṃsānapetāyudhaṃ
saṃsārāmayabheṣajāhvayapadaṃ haṃsānvayālaṃkṛtim
puṃsāmuttamamāttacāpaviśikhaṃ taṃ sādhusaṃsevitaṃ
śaṃsābhīpsitadāyakaṃ yadi na kiṃ kiṃ sādhayeyaṃ phalam
5
atyantaṃ viṣayāstudanti hṛdayaṃ satyaṃ mṛṣā na tvidaṃ
nityaṃ tena malīmasaṃ bhavati me kṛtyaṃ tato bhāvi kim
ityantaḥ paritapyate raghupate gatyantaraṃ nāsti me
satyantāvasare tvametya sahasā bhṛtyaṃ tadā pāhi mām
6
astūpasthitamambuvṛttiriti yo vastūni nāpekṣate
kastūrīprabhṛtīni tasya viṣayāḥ syustūlavanniṣphalāḥ
yastūrīkurute'tha tānpuraharo mastūni dadhno yathā
dyustūrabhrajayījya tasya kṛpayainastūrva me rāghava
7
anye saṃsṛtisāgarasya himavatkanyeśamuttārakaṃ
manyeraṃstamahaṃ tu vedmi nanu yo munyekagamyālasakaḥ
dhanye janma gṛhītavānraghukule janye vibhinnāryasṛgdhunyeṣatkarapāṭalimni paramā ninye nutirbrahmaṇā
8
ārohavyapanītamekhalamapāstorojahāraṃ ripustrīrodaṃ viracayya yena vijayaśrīrocamānaujasā
āropādvirataṃ śarasya dhanuṣi sphārodayatkīrtinā
dhīrodāttamamaṃ bhaje raghupatiṃ nīrogatāvāptaye
9
āśāpūraṇamākalayya bhajatāṃ kleśāpahaṃ sarvadā
nāśāya dviṣatāmupāsata diśāmīśāya muktā vidheḥ
kīśākāradharaiḥ suraiśca rurudhe naiśācarī yaḥ purīmīśānāyudhabhañjanāya karuṇākrośāya tasmai namaḥ
10
āyāmasphuradakṣipadmamabhito jāyānujābhyāṃ yutaṃ
dhyeyākāramudārayogimanasāṃ kāyānukāryambudam
māyāmānuṣamarkasaṃtatibhuvo dāyādamurvīpateḥ
bhūyāsaṃ praṇataḥ praṇamya ca śubhaprāyāmupeyāṃ gatim
11
āsannākṣitikanyakākucataṭavyāsaṅgihārāvaliśrīsaṃkrāntasavibhramākṣivalano hāsaṃ vitanvanmṛdu
vāsantīsragalaṃkṛto malayajollāsaṃ vahanvakṣasaṃ
dāsaṃ rakṣatu māmasau raghupatistrāsaṃ nirasyākhilam
12
ādehacyuti durjayendriyatayā syādeva cetpātakaṃ
bhūdevābhijane'pi tadbhavatu naḥ sīdema kiṃ tāvatā
vedeṣu sphuṭavaibhavaṃ daśamukhacchedena dīptaujasaṃ
vaidehīramaṇaṃ praṇamya tu vayaṃ modemahi jñāyatām
13
āsīnaḥ kanakāsane nijapurovāsībhavanmārutiryā sīteti kṛtābhidhā bhuvi tayā śrīsīmamūrtyā yutaḥ
nāsīrārpitahārasāñjalisamīpāsīddarkātmajo
dāsībhūtasuraḥ sakosalamahīśāsī śaraṇyo'stu me
14
āditvaṃ dadhadapyaśeṣajagatāṃ yo dityapatyāntakṛvyādiṣṭo vibudhairbhavānripuharaḥ syādityavanyāmabhūt
nediṣṭhaṃ tapasāṃ phalaṃ navasudhāsvādiṣṭamantaḥ satāmādityānvayadīpamāśrayati taṃ me dikṣu kīrṇaṃ manaḥ
15
ākhāvāhitavigraho jagati yaḥ śaikhāvato yatkarastau khāṭapravarau yadīyamanunā maukhānubandhojjvalau
sākhādodyatakumbhakarṇajayinī śākhāmṛgānīkinīre khāmadhyagatāvatātpraṇipatallekhāvalirdevatā
16
icchāṃ me śṛṇu rāma kāmapi vibho kacchātirūḍhātsīgucchāṅgaprabha mardituṃ mama samāgacchāntaraṃ hastataḥ
pṛcchāṃ mā kuru mṛdyatāṃ kathamiti svacchrāṃśukīrte bhavānacchānattvaritaṃ kimadrisadṛśaṃ tacchāṃbhavaṃ kārmukam
17
ūhante niyamena yaṃ niyamino gehaṃ viśanto guhāṃ
yo haṃsākṛtirasti dehiṣu caturvyūhaṃ ca gṛhṇāti yaḥ
dehaṃ cendriyamaṇḍalaṃ ca pṛthagevāhaṃ padārthādvidanso'haṃ bhāvanayā bhaje tamadhunā mohaṃ vinā rāghavam
18
ūrūrparyupaveśitapriyatamaṃ merūpamānaṃ śriyā
cārūpasthitamagrato hanumatādhyārūḍhasiṃhāsanam
gīrūḍhaṃ kavimaṇḍalasya caraṇastrīrūpitaikophalaṃ
dārūpāhitarājyasaṃpadamamaṃ dhīrūhate māmikā
19
etyābhīkṣaṇamanādikarmapaṭalīṃ vātyāmivaiṣa bhramanyātyāyāti paratra ceha ca muhurbhītyā ca saṃyujyate
bhītyāgāya tataśca bhūtakakaraṇācaityāyamānekṣaṇaṃ
kātyāyanyadhināthakārmukamidaṃ daityārimālambate
20
eke mādhavamindumaulimapare nākeśamanye namovākenānusarantu na tvahamapi stokena tāmāśraye
sāketeśamupaimi kiṃtu śaraṇaṃ yā kekasī viśravastokenājani bhīrapāsya khalu tāṃ loke bhajantaṃ yaśaḥ
21
ekaṃ sādhu karoti yaḥ prapatanaṃ sākaṃ dhiyānanyayā
lokaṃ taṃ bhuvane nayantamabhayaṃ pārkaṃ raghūṇāmapi
śokaṃ mopagamaṃ kṛtāntavikaṭabhrūkampavākyairiti
kṣamākanyācirasaṃbhṛtavrataparīpākaṃ tamevāśraye
22
eṣā me'ñjaliyantraṇāstu padayorbhūṣāyitaiḥ pāṃsubhiḥ
pāṣāṇaṃ kalabhāṣiṇīṃ kṛtavate doṣānapākurvate
śeṣākārakarāttabhīmadhanuṣe doṣācareśadviṣe
roṣāveśaviśoṣitābdhipayase pūṣānvayaśreyase
23
kalpāpāyaghanāravasmayabhidā śilpākareṇādiśañjalpākena raṇe jayasya dhanuṣānalpāmarīṇāṃ vyathām
kalpāgo bhajatāṃ sa pātu karuṇākalpāvalokoṃ'śumatkalpānekaśaraḥ purā raghupatistalpāyitāhīśvaraḥ
24
kartā kaṃjabhavātmanā trijagatāṃ bhartā mukundātmanā
hartā yaśca harātmanāghamakhilaṃ smartā ca yasyojjhati
dhartāraṃ dhanuṣaḥ śaraiḥ saha tamādartāramārtānvayaṃ
sarttāro'pyapathe śritā raghupatiṃ vartāmahe nirbhayāḥ
25
kanturhanti mano vidheyavirahānmantuḥ kramādedhate
kiṃtu smaryata eva nāṅghrikamalaṃ hantuḥ purāṃ vā madhoḥ
ganturme viṣayādhvasīmni dhanināṃ nantuśca kukṣiṃbhareḥ
santu śrīraghuvīrapādabhajanātsaṃtuṣyato'nehasaḥ
26
kaṅkālābharaṇīyacāpadalanāṭaṃkārabhinnāmbaraṃ
śaṅkākṛṣṭakuṭhārabhṛnmadaśilāṭaṃkāyamānaujasam
laṅkānāyakavāhinīcaramahāṅkāvahajyāsvanaṃ
taṃ kālāmbudamecakaṃ raghukulālaṃkāradīpaṃ bhaje
27
kaṅkālairdviṣatāṃ navaiḥ sukhitavānkaṅkāvaliṃ kaitavanyaṅkāvārpitaśāsano ghanaghaṭāśaṅkāvahastejasā
aṅkāropitamaithilīkucataṭālaṃkārakastūrikāpaṅkālepanakautukī diśatu me laṅkāripurmaṅgalam
28
kā śaṅkā mama kārttikeyavapuṣāpyāśaṃsanīyadyutāvaiśaṃ kārmukamāśudāritavati kṣmāśāṃkare vikramaiḥ
kleśaṃ hantumupasthite raghupatau dāśaṃ sakhāyaṃ gate
kīśaṃ cāpi videharājaduhituḥ sāśaṃ manaḥ kurvati
29
kāmīhe gatimityudañcitabhayagrāmīṇalaṅkāpurīsāmīcīnyahareṣupāvakadaladvāmīmukhāgnitsamayaḥ
āmīlatkamalopamāñjalisuraśrāmīkarālaṃkṛtaḥ
svāmī naḥ śaraṇaṃ sa eva bhuvane bhūmīsutāvallabhaḥ
30
kārāgārasamānasaṃsṛtinirākārāya saccinmayaṃ
dhīrā yaṃ śaraṇaṃ vrajanti bhuvane nīrāgamohasmayāḥ
tārādevaramukhyavānaraparīvārāya nīrākarasphārāṭopaharāya rāvaṇajite vīrāya tasmai namaḥ
31
kiṃ devairitaraiḥ prapannaharaṇe saṃdehakṛdbhirnṛṇāṃ
vindeyaṃ yadi tānvimūḍha iti māṃ nindeyurāryā na kim
kiṃ deyaṃ kimadeyamityaviduṣaṃ taṃ dehināmiṣṭadaṃ
vande kaṃcana vañcanāmṛgaripuṃ mandetaraśreyase
32
kīrtiryasya nirasya kundakuṭajasphūrtismayaṃ rodasīpūrtivyañjitavaibhavāñcati tulāṃ kārttikyudārendunā
mūrtiśrījitavārmucā raghuvareṇārtirhriyetāmunā
mārttikyāḥ sphuraṇaṃ mateḥ pradiśatā mārtiprasūtirmama
33
kumbhīrapramukhāmbusatvanicitaṃ gambhīramunmocanārambhī bāṇaśatasya yaḥ khalu payodhiṃ bhītimantarnyadhāt
kumbhībhūstutamāśrayāmi marutāṃ taṃ bhīharaṃ sanmanaḥkumbhīśāniśabaddhagāruḍamaṇistambhībhavantaṃ prabhum
34
gallālambitaratnakuṇḍalayugāmullāsihārastanīṃ
phullāśokadalādharāṃ hṛdayabhūbhallānukalpekṣaṇām
saṃllāpai ramayanprabhuḥ sa jagatāmallāmavanyāḥ sutāṃ
cillābhāya mamārya cittakhuralīmallāyamāno bhavet
35
gaṅgīyannṛpavaṃśamauktikadhanuḥ śṛṅgīśakalpaṃ vahanbhaṅgībhistisṛbhiḥ samujjvalatanau bhṛṅgīkulaśrīmuṣi
tuṅgībhūtamudāṃ daśānanavadhāttvaṃ gīyamānāṃ mayā
saṃgītāni nivṛtya divyasudṛśāmaṅgīkuruṣva stutim
36
gātreṣu śramamagnimāndyamudare netre jaḍatvaṃ saha
śrotreṇādiśatī jarā viśati cetko'tre nayenmāstviti
dātre yattu namo'dhunāpi kalaye stotreṇa vittāśayā
maitre janmajuṣe kule kṛtanatirnetre tadujjhāmyaham
37
geyā yasya guṇāḥ punanti manujānmāyāmanuṣyātmano
yo yātūni raṇe jaghāna taruṇīsteyāni dhīraḥ śaraiḥ
dāyādaṃ raghubhūbhujāṃ yamṛṣayo'pāyārthino janmanāṃ
kāyānāptikṛte smaranti bhuvi naḥ pāyādayaṃ rāghavaḥ
38
grāsāvasthitaviśvarākṣasapatiprāsāvalokotthitatrāsādhikyavaśāttitiḥsrutaguruśvāsāmaraprārthitaḥ
vyāsābhiṣṭutavaibhavo haririlāmāsādya jātaḥ kule
bhāsāmīśitureva yaḥ sa kuśalaṃ me sādhayedrāghavaḥ
39
caryā yasya kharāhvādirmarīparyāyagītā bhṛśaṃ
dhuryā gāyakalokadustyajavipannirvāpaṇe kevalam
puryā kiṃ marutāṃ parikṣayajuṣāṃ dhuryāvahantyetyahaṃ
kuryāmuttaraṇaṃ tvamuṣya kathayā taryā bhavāmbhonidheḥ
40
cūlībhūtajaṭākalāpamiṣudhivyālīḍhavāmāṃsakaṃ
kālīyādhikabhīmakārmukadharaṃ nālīkaramyekṣaṇam
kālīraṅgaraṇastharāvaṇaśirastālīphalabhraṃśanākelītarpitakaṃkavāyasaśivāpālīkamekaṃ bhaje
41
janyābhāvitabhānusaṃtatirilākanyāmavāptuṃ priyāṃ
dhunvākalpaśiraḥśarāsadalano vanyāvihārapriyaḥ
munyākāṅkṣitakarmakṛnnijaśarodanyākṛtāmbhonidhiḥ
janyāviddhadaśānano raghupatistanyādabhīṣṭaṃ mama
42
jāto yo mihirānvaye niyaminā nīto makhaṃ rakṣituṃ
śātodaryapi yena gautamamuneḥ pūtopalatvaṃ jahau
chātomāpatikāryukaṃ sadasi yaṃ sītopalebhe patiṃ
nāto rāghavato'paraṃ śaraṇamityātodyamāghoṣaye
43
jāne na tvadupāsanaṃ dharaṇibhūjāne japaṃ vā manordīnenāpi kṛto janena kurute yo'nenasaṃ taṃ tava
sthāne kiṃ taditaṃ vidhīnyadaividhāyonehaso yāpanaṃ
he netarjagatāmavādya śubhadhīdānena māṃ kevalam
44
jambhāripramukhāmarendramukuṭī saṃbhāvyamānāṅghraye
kumbhābhakṣitikanyakākucaparīrambhādhikāhaṃyave
dambhāviṣkṛtidakṣara rākṣasaraṇārambhātivikrāntadostambhāyāstu mamaiṣa kosalasutāḍimbhāya sevāñjaliḥ
45
jaitrāyāsumatāṃ pulastyayaminaḥ pautrāya dattāhavo
dhātrā candrakalābhṛtā ca gamitaḥ stotrāvalīpātratām
gātrāṇi prayatarṣicittakariṇāṃ totrāyitānyudvahanbhrātrā ca priyayā ca me raghupatiryātrāsu saṃnahyatu
46
tandrāvarjitanṛttagītamatibhāgindrāvarodhāṅganāmandrārabdhavipañcikāsvarajharīsāndrāvadattastavam
candrāliptabhujāntaraṃ smaraṇato'ghaṃ drāvayantaṃ nṛṇāṃ
candrāpīḍaśarāsabhaṅgacaturaṃ taṃ drāgupāste manaḥ
47
taṃ dātāramabhīpsitasya sahasā vandārave dehine
bhindānaṃ smaratāmaghāni karuṇāsaṃdānivālokanam
mandārabdhamahīsutādṛgalinīvṛndānubandhasphuratkundālīmadhurasmitāsyakamalaṃ vandāmahe rāghavam
48
tāruṇyena mahīsutākucataṭe cāruṇyudītaspṛho
dāruṇyaṅghrisamāśrite vibhavakṛtkāruṇyavānpātu naḥ
ārudrādavalokito divi surairbhīrudravadrākṣaso
bhīrudrāvaṇayauvato yudhi ghanaśrīrudravajjyo vibhuḥ
49
tulyā yasya na santi cāpakuśalāvalyāmilāmaṇḍale
kalyāsaṅgamuṣā yadaṅghrirajasāhalyā pavitrīkṛtā
kulyāvajjaladhiṃ babandha kila yo balyāśaracchittaye
kalyāṇāya sa me'stu sāśugadhanurvallayā virājatkaraḥ
50
trastopāgatalokarakṣaṇavidhāvastokamudyatkṛpo
nistoyīkaraṇe ca yo jalanidherastopamastejasā
śasto'pi stutikṛtsu pārayati yaṃ na stotumasminmayā
hastopāttadhanuḥ śare bhagavati nyasto'khilo'yaṃ bharaḥ
51
tṛṣṇā yadindriyeṣu dhīvikalatāṃ puṣṇāti dhairyaṃ ca yanmuṣṇāti śrutidarśite pathi padaṃ kṛṣṇābhivāntaṃ na vā
uṣṇābhīśukulādhipasya bhajane vṛṣṇāpi vandyaujaso
niṣṇātastu bhavankṣipāmyaghagaṇānkṛṣṇānivābdānmarut
52
trātāraṃ kamupaimi kasya bhuvane bhūtānukampeti ca
dhyātāsu tridaśāvalīṣu na bhavatyetādṛgeko'pi yat
vātāpatyaniveśitapraṇayinī dūtādhikāraṃ tataḥ
sītāvibhramadeśikaṃ mṛgayate jātādaraṃ me manaḥ
53
staimityaspṛśi yaḥ smṛto hṛdi satāṃ cāmitraṣaṭkojjhite
bhūmitrāṇakaraḥ śaśīva janito yo mitravaṃśābdhinā
omityāpa vanaṃ niyoktari gurau saumitriṇā sītayā
yo mithyāvacanatvadoṣanudi taṃ naumi trilokīpatim
54
dattātaṅkamudanvate'sraśikhinā vittādhirājānujaṃ
kṛttāyastatanuṃ vidhāya marutāṃ hṛttāpanirvāpakam
mattānekapacaṅkramaṃ praṇamadāyattānukampārasaṃ
cittākarṣamṛṣivrajasya kalaye tattādṛśaṃ rāghavam
55
dānīyo racitaḥ śriyāmapi riporānīya yenānujaḥ
pānīyākarameva yo'sraśikhinātānīdapoḍhasmayam
jānīte vibhavaṃ ca yasya sa vasanmaunī vaṭadrostale
yānīmaṃ śaraṇaṃ manoviharaṇasthānīkṛtaṃ sītayā
56
dūrādujjhitasadvidhīnapi janāṇārādhane sve parāndhīrāsādyapadaṃ nayantamavanībhārāpanodakṣamam
dhārāvāhikavitvahetubhajanaṃ rārājyamānaṃ śriyā
śrīrāmāyaṇanāmakaṃ sukṛtinī dhīrāviśatyeva me
57
nāhaṃ putrakalatramitraviṣaye snehaṃ vihātuṃ kṣamaḥ
sāhaṃkāramidaṃ manaśca na kṛtotsāhaṃ gurūpāsane
dehaṃ naśvaramantakasya na dayā hā hanta tenojjhituṃ
mohaṃ naumi rucā viḍambitapayovāhaṃ raghūṇāṃ patim
58
na śvāno bhuvane bhavanti sakṛdapyaśvāyamānā yathā
viśvā nirjarayātayo'pi ca tathā na śvāyitā rāghavāt
paśvādidruhiṇāntasargarasike viśvādhivāse tato
viśvāmitramakhārivairiṇi vayaṃ viśvāsinaḥ kevalam
59
nirvāṇaṃ gamite śarai raṇabhuvi kharvāyudhāritraje
sarvāsāmajaniṣṭa yaḥ stutipadaṃ kharvāravāmabhruvām
gurvādeśagṛhītakānanagatirdurvārayādodhbhibhūgurvāpohanasāhasī sa duritaṃ nirvāsayenme vibhuḥ
60
nīlāmbhodanibhaṃ yugāntaviharatkālāntakabhrūlatālīlāñcaddhanurīriteṣudalitasthūlāṅglaṅkādhipam
phānāntaśramaśīkaraṃ yudhi caladvālāñcaloddhoṣakṛdrolāṅgūlayutaṃ bhajāmi vijayaśrīlāñchitaṃ rāghavam
61
nailyaṃ yadvapuṣaḥ payodarucibhistaulyaṃ samālambate
mūlyaṃ yasya kathā karoti kaluṣaṃ mālyaṃ nadīvaiśvaram
laulyaṃ me viṣayaṃ nivārya karuṇāśālyantaraṅgo nṛṇāṃ
pālyaṃ māmapi paśyatu praṇamatāṃ vālyantako yaḥ prabhuḥ
62
paśyālīkaśarāsabhañjanadaśāvaśyābhinandyaujasaṃ
paśyāmacchalabhaktitastanubhṛtāmaśyānapuṇyātmanām
śaśyābhānanamaṇḍalāṃ dhṛtijitāvaśyāyaśailāṃ kadā
paśyāmi kṣitijākaṭākṣapaṭalīdṛśyākṛtiṃ devatām
63
pāko'bhūdajanandanasya bhuvi yaḥ kākodareśeśayo
lokopadravaśāntaye diviṣadāmeko jagannāyakaḥ
stokodañcitahāsaraśmivilasadvākoḍurājānanaṃ
śokopakṣataye bhajāmi tamahaṃ śrīkośalādhīśvaram
64
pūrvāstavyavadhūdṛgutpalavanīcārvākṛtīndūdvayaṃ
vārvāhadhvanidāyinaṃ ca dhanuṣe śārvvāya bhaṅgakṣaṇe
gīrvāṇāricamūdadheratitarāmaurvāyamāṇaṃ raṇe
pūrvārādhitamāśraye raghupatiṃ dūrvādalaśyāma lam
65
peṭī vikramamauktikasya sumanovāṭī munīndrāsināṃ
śāṭībhāvitavalkalā dhṛtajaṭājūṭībhavatkuntalā
ceṭībhūtajagaddaśānanaśiraḥpāṭīṣururvīsutāpāṭīrāṅkabhujāntarā mama manasyāṭīkate bhāvanā
66
prāleyāṃśunibhānanaṃ suratarormūle sthitaṃ sānujaṃ
śīleyaṃ hṛdi jānakīsahcaraṃ kāle yadi tvantime
phāleṣu bhramitabhruvo yamabhaṭāḥ kauleyakairdāruṇairālehyāpi na śaknuyurjanayituṃ bhīleśamapyeva me
67
prāsāya prayateta cedgiri tadā kā sāravattā kaverhāsāyaiva tu sā bhavenmatimatānāmāsāditā cetpuraḥ
trāsādeva vinā tathā viracitā me sāhitiḥ prāsabhāgbhāsā nirjitamegha rāghava kṛpāmāsārayāsyāḥ śrutau
68
prājāpatyacarupraklṛptajananaḥ kṣmājāmavāpya priyāmājāvutkamapi kṣaṇena vidadhe yo jāmadagnyaṃ jitam
ājānvāyatabāhurantikamahībhājānujenāvṛtaḥ
pūjākarmaphalaṃ satāṃ manasi me rājā raghūṇāṃ vaset
69
bandhā setupathasya sainyagataye sindhāvudārormibhī
rundhāne śaracāpaśobhitakaraḥ skandhāvasakteṣudhiḥ
gandhānekapacaṅkramo bhuvi kṛtāṃ saṃdhāmavandhyāṃ vahantrindhāmātmani so'vatīrya suciraṃ taṃ dhārayatveṣa me
70
bālo'pyadhvaraguptaye niśicarānālopya yaścitrakṛllīlo'bhyarṇagatānṛṣīnnijatanuśrīlobhicittānavyadhāt
kālodyatkamalekṣaṇo bhavadavajvālotthasaṃtāpahṛstrailokyaprabhureṣa pūṣakulabhūrālokyate me hṛdi
71
bhaktaṃ kandaphalādiratnamakuṭīriktaṃ jaṭālaṃ śiraḥ
śaktaṃ nāma viśuddhaye śaradhanuryuktaṃ ca pāṇidvayam
raktaṃ netrayugāñcalaṃ nikhilamapyuktaṃ tvidaṃ lakṣaṇaṃ
vyaktaṃ matkuladaivatasya bhuvane naktaṃcaradrohiṇaḥ
72
bhintāmantaridaṃ nirantaramiyaṃ cintā vṛthā cetasaḥ
saṃtāpaṃ ca tanotu muñcatu mudaṃ kiṃ tāvatā me manaḥ
saṃtānadrumamīpsitārthaghaṭane yantāramambhonidherhantāraṃ daśakandharasya bhajate taṃ tāṭakāriṃ yataḥ
73
mitraṃ yasya ca citrabhānutanayaḥ patraṃ ca śatruñjayaṃ
putraṃ cāha janaḥ kuśaṃ lavamapi kṣatraṃ ca jātyañcitam
satraṃ trāṇapadaṃ ca kasyacidṛṣeśchatraṃ tadekaṃ sitaṃ
citraṃ dhanva ca dāpitaṃ jitavatā vṛtraṃ sa pātu prabhuḥ
74
yadrāgasya padaṃ videhatanayā rudrādhudhadhvaṃsanādudrāvaṃ viracayya yena pidadhe chidrāṇi yā rodasoḥ
bhadrāyāstvaruṇānvayārṇavatamomudrāvaṇe sā raṇe
nidrāmakṣayiṇīṃ samarpitavatī mudrā kharadrohiṇī
75
yanmāturjaṭhare'nvabhāvi narake yanmānavairduḥsahe'pyunmādādiva mauḍhyabhāji na sakṛttanmānase cintyate
janmāsuvyajanoditaṃ vyasanitāṃ sanmānitoktyā vidaṃstvanmāhātmyamavetya rāma duritacchinmādṛśāṃ tvāṃ bhaje
76
yāstejaḥkathitābdhayo dinakaraśrīsteyakelībhṛtastrīstepuḥ kila rakṣasāmasuṣu cāpāsteṣu laṅkāraṇe
āstenāpi rathena durlabhajavāḥ prāpteḥ priyasya dviṣastāste tāvadiṣū raghūdvaha mamopāste manaḥ śreyase
77
ye vedairvidurasthirāṇi bhuvanānyāvedhaso viṣṭapātte vegena taranti yasya kathayā nāveva sindhuṃ bhavam
dhāveyuryudhi yasya kārmukaguṇārāveṇa dūre'rayo
bhāvenālaghubhaktinā raghubhuvāṃ seve tameveśvaram
78
yo'ghāni smaratāmaghāni yudhi yenāghāni laṅkeśvaraślāghātatparatāṃ nayanti yaśasāmoghā yadīyā jagat
moghādanyamiṣuṃ kṛtārṇavamadvyāghātamābibhrataṃ
meghābhaṃ tamahaṃ bhaje parivṛḍhaṃ vaikhānasānāṃ priyam
79
rakṣatvakṣayamaṅgalapradapadastryakṣaprasādonmiṣadrakṣaḥśrīvṛtapaṅktikaṃdharabhujāvṛkṣacchidāpaṇḍitaḥ
akṣayyaprabalapratāpasacivāvṛkṣaplavaṅgānnayannakṣatreṇasadṛkṣacāruvadanaḥ sa kṣatriyagrāmaṇīḥ
80
rathyāyāṃ nilaye satāṃ sadasi vā mithyāvaco yadbruve
tathyālāpamapi tyajāmi kuśale pathyāvahedyo gatim
kathyā tanmama durgatirbhavati yonmathyāvahātuṃ ca tāṃ
kathyādityakule kṛtodayaminaṃ tithyāṃ navamyāṃ bhaje
81
rākānāthanibhānanaṃ vasumatītokābhirāmākṛtiṃ
pākārātipuraḥsarāmarasadaḥśokāpanodakṣamam
kokānandanavaṃśajavrataparīpākāvakṛṣṭodayaṃ
kekāvannavapicchanīlavapuṣaṃ lokāmahè cetasi
82
rākendupratimānanasya mahimā hā kena vā varṇyate
loke yatra dayāraso'jani mahānkāke'pi sāndrāgasi
ekenaiva śareṇa yena samare nākeśasūnurhataḥ
śokenākulacetasāṃ bhuvi nṛṇāṃ nāketavāsī gatiḥ
83
rūpaṃ yasya vadanti dattamadanakṣepaṃ durāpaṃ paraiścāpaṃ rākṣasamaṇḍalakṣayakaraṃ kopaṃ ca yādṛcchikam
śāpaṃ kokavadhūviyogajananaṃ vyāpannarakṣāparaṃ
bhūpaṃ taṃ balabhagnabhārgavamahāṭopaṃ namaskurmahe
84
roṣāndhasya daśānanasya śirasāṃ doṣāṃ ca yastriṃśataṃ
pūṣāśvadyutināśugena hatavānghoṣāṅkite saṃgare
eṣāṅgīkriyatāṃ mamāñjalipuṭī doṣāntrimāṣṭīkṛtā
śeṣāṅke śayitasya tatrabhavato veṣāntareṇāmunā
85
līlādāritamanmathāridhanuṣe sālāvalīlāvine
śīlāvarjitatāpasāya viśikhajvālāvalīḍhābdhaye
nīlādiplavagārcitāṅghriyugalīmūlāya laṅkāpateḥ
kālāyākalayāmi bhūmitanayāhelāsakhāyāñjalim
86
vācāvāritamapyabhīkṣaṇamahaha prācāmṛṣīṇāṃ matānācārānapahāya dhāvati mano nīcāvatīrṇe pathi
hā cāpalyahatasya tanniyamane kā cāturī me tato
yācāmyānaya me vaśaṃ tvidamiti tvā cāpapāṇe vibho
87
vākyānāmucitaṃ padaṃ hṛdaya vālmīkyānanānniryatāṃ
kokyānandakṛdanvayaṃ bhaja namovākyā surendrānujam
kekasharedsurabhirūpavapuṣaṃ pākyābdhimastraujasā
nākyārādhyapadaṃ ca jīvaparayoraikyāvabodhāptaye
88
vāsenātijugupsiteṣu nagareṣvāsetuvārāṇasi
grāse baddharucinaṃ caiva kṛtavānāsevanaṃ te vibho
trāse satyadhunātighoranarakādāseduṣastvavāṃ mama
vyāsedhastava kiṃ kṣamo raghupate dāseṣu kartuṃ kṛpām
89
viddhā yaḥ kuhanāmṛgaṃ virahitaṃ vadhvā nirīkṣyoṭajaṃ
buddhvā pakṣimukhātpriyāṃ ripuhṛtāṃ baddhvālimambhonidhau
ruddhvā śatrupurīṃ plavaṃgamabhaṭaiḥ kruddhā raṇāyāgatānyuddhvārīnajayatsa me raghupatirvidhvākṛtiḥ syādgatiḥ
90
vidhvādityavilocanaḥ samiti yo viddhvā balātkaiṭabhaṃ
madhvāghātamapi prakalpya jaladhau dadhvāna śaṅkhaṃ vahan
labdhvā janma raghoḥ kule nihatavānvyadhvāvatīrṇasthitiṃ
vadhvāmoṣakamāśaraṃ haratu me sa dhvāntamantargatam
91
vīre'pyarpitaśāsano nṛparipau yo reṇukāsaṃbhave
yo reje daśakaṃdharasmayaharaṃ tāreśamapyardayan
pāresindhu niśācarāḥ samidalaṃkāreṇa yenāhatā
nauretasya kathā bhavābdhitaraṇe sāreti modāmahe
92
vedānte hṛdi yadbhajanti munayo nādāntavedyātmakaṃ
khedāntāya kṛtastavaṃ śatamakhaśrīdāntakāmbhodhipaiḥ
vedāṅgopamamaithilīkucataṭasvedāmbuleśāṅkitaṃ
modāmbhodhivihāradaṃ manasi tatpādāmbujaṃ pātu mām
93
vyagrā manmathavahninā manasijodgrākṛtiṃ prāpya yaṃ
vigrā śūrpaṇakhā kṛtā nijavapuṣyugrā sumitrābhuvā
sa grāvarṣivadhūkṛdaṅghrirajasā sagrāhakūrmānḍajaṃ
nyagrāśiṃ payasāṃ pratapya kṛtavānnṛgrāmaṇīḥ pātu naḥ
94
vyājānākalitāni yogihṛdayāmbhojāni yasyāspadaṃ
pūjā yasya janāya yacchati tapobhājāmalabhyaṃ padam
yo jānātyudadhiṃ viśoṣayitumapyojāyamānaiḥ śarai
rājānaṃ tamahaṃ bhaje trijagatāṃ śrījānakīnāyakam
95
śambālaṃkṛtapāṇi varṇitaśarastambāya pāthonidherjambālīkaraṇeṣave janakajābimbādharāsvādine
ambānāthajuṣābjajena marutāṃ saṃbādha uktātmane
kumbākārakapivrajāya karuṇālambāya tasmai namaḥ
96
śārīradyutirekhayā rucirayā dūrīkṛtāmbhodharaṃ
vārīśasmayabhañjanaṃ ghanakṛpāśārīvihāradrumam
gaurīnāthadhanurduhaṃ padarajonārīkṛtaprastaraṃ
mārīcadviṣamārtarakṣaṇakalāpārīṇamīḍe vibhum
97
śīlālaṃkṛtaye harīśasakhaye sālāgajālacchide
kālāyādhisarāya śakratanaye śailākṛṣā senayā
helānaddhajalākarāya kalaye nīlāṅgakāyāñjalīṃllīlākṛttaniśāṭanāyakaśiraḥkīlāladhārākire
98
śrīpādanyasanena yo munivadhūśāpāpanodaṃ vyadhātsopānaṃ tridivasya setumakūtākūpāragarbhe ca yaḥ
kopādasramucaṃ raṇe daśamukhaṃ vyāpādayāmāsa yaścāpālaṃkaraṇaḥ sa me'stu śaraṇaṃ bhūpālacūḍāmaṇiḥ
99
śrīhīnaṃ vyathayanti ye dhanamadāddehīti yāhīti tānvāhīkāniva na smarāmyapi patīndohīyasīnāṃ gavām
dehītīritamantareṇa dadate yo hīhitaṃ dehināṃ
pāhīti bruvato raghūdvaha dayāvāhī sa sevyo'si me
100
śrutvā vedaśirāṃsi tannigaditaṃ matvā yathāvannaraḥ
smṛtvābhīkṣṇamidaṃ labheta viśayaṃ hitvātmasākṣātkṛtim
yattvāha kramamitthamāgamaśirastattvāvabodhodaye
sattvākāra tadeva rāma sulabhaṃ na tvāmanatvā nṛṇām
101
saṃnyāse niyatātmabhiḥ svavagamaṃ vanyāvihārapriyaṃ
munyārādhanatatparaṃ vasumatīkanyāsahāyaṃ bhaje
tanyādeṣa śubhānyananyasadṛśaṃ manyāśarendrāhṛtāpanyāyātkṣitilokarakṣaṇakalādhanyāyamāno vibhuḥ
102
satrāṇārthamajātmajasya nṛpateḥ putrāyamāṇo hariḥ
satrāsānvidhurānna kevalamasāvatrāvanīmaṇḍale
sutrāmapramukhairmarudbirakhilaiḥ satrā javādeyivānyatrāsannarakāśca nārakijanāstatrāpi nastrāyatām
103
saṃjātaṃ savituḥ kulādupaniṣatkuñjādhivāsidvipaṃ
mañjānaṃ vapuṣā navāmbudamahaḥpuñjāvalepaṃ bhaje
mañjāvārpitahastamastataṭitāśiñjārucā kārmuke
kaṃjānukriyamāṇalocanaruciṃ taṃ jānakīvallabham
104
saṃjajñe śubhadhīḥ sakṛdviṣadāṃ bhañjannipūnāyudhaṃ
guñjacchiñjini saṃhiteṣu ca vahankaṃjacchadākṣo hi yaḥ
saṃjalpaṃ nigamaiḥ śirīṣasumanaḥkiñjalkareṇudyutiṃ
taṃ japyāsakhyamumādhavena karuṇāpuñjasvarūpaṃ bhaje
105
sādhāraṇyalasatkṛpo natikare sādhāvasādhāvapi
krodhākṛṣṭadhanuścyutāsraśikhināmedhāyamānāmbudhiḥ
ādhāro yaśasāmavāptasarayūrodhāmakhānāṃ vidhau
medhāmedhayatu stuto raghupatirme dhātṛmukhyaiḥ suraiḥ
106
suprajñātabalo'rkajena kapināpyapratyayadhvaṃsanātsvaprasthānapathārpaṇāya jaladhau kṣipraprakīrṇāśugaḥ
vipratrāṇaparo virodhinagarīvapracchidākṛcchraraḥ
sa praṣṭho raghuvaṃśalabdhajanuṣāṃ tṛprakṣayāyāstu naḥ
107
sutrāmapramukhairdaśānanacamūvitrāsitairarthitaḥ
putrāyeṣṭikṛto'bhavaddaśarathānmitrābhijātānvaye
pitrānṛṇyavidhitsayā dayitayā satrānujenāpi yaḥ
satrāvāsamavāpitaḥ kimitaraiḥ sa trātumasmānalam
108
seturyena samastapāpadalanāheturnibaddho'rṇave
jeturyasya raṇe ripūpaśamane cāturyamanyādṛśam
dhāturyatprakṛtirgirā prakaṭitā yātuprabhau pātite
jātu draṣṭumamuṃ labheya kimahaṃ hā tudyate me manaḥ
109
sevitvā kapayo'pi yaṃ mumucire traividhyabodhaṃ vinā
yo viṣṇostanubheda eva dharaṇābāvirbabhūva svayam
sāvitrānvayajaṃ tamāśaracamūlāvitvarāvaccharaṃ
devi tvaṃ bhaja dhāraṇe haradhanurdaividhyavidyāgurum
110
somenopamitānane daśamukhakṣemetaraprāpake
bhūmerātmajayānujena ca guṇārāmeṇa saṃsevite
vāme dhanva kare śaraṃ tadapare rāme dadhāne ghanaśyāme jāgrati rakṣaṇārthamitarā kā me gatiḥ kṣmātale
111
kharvīṇādharavanditena raṇabhūvardīkareṇeṣuṇā
nirvīrāṃ kṛtavānniśācarapategurvīḍanīyāṃ purīm
kharvībhāvitasarvavairivibhavāṃ kurvīta me saṃpadaṃ
gurvīmedhitamitrabāndhavajanāmurvīkumārīpatiḥ
112
svarbheṃje'ricamūryadāśugahatāvirbherike saṃyuge
nurbhetavyakarī ca yena bhavaruṅgirbheṣajāpyasyate
darbheṇāstrayujāmunā khagatanāvarbhe maghono vayaṃ
garbheṇājasutasya sundaramaṇīnirbhedinā seśvarāḥ
113
stomāya tridivaukasāmupahṛtakṣemāya hatvā ripūnrāmāya prathamānasundaraguṇagrāmāya tasmai namaḥ
śyāmāya tripurāricāpaddalaneāddāmāya laṅkāpurībhīmāya kṣitikanyakāramaṇinaḥ kāmāya kodaṇḍine
114
haryakṣebharatakṣukhaḍgacamarīkiryacchabhallākulaṃ
niryadbhogi vanaṃ girā pituragāddhuryaḥ svadharmasya yaḥ
niryatnaṃ kharadūṣaṇatriśirasaḥ svaryaddhatā lebhire
paryasyatvahimāṃśruvaṃśajanuṣāṃ varyaḥ sa pāpāni naḥ
115
hantuṃ prāktanaduṣkṛtāni jagatāṃ mantuṃ bhṛśānityatāṃ
kantuṃ jetumamutra ceha samupārantuṃ phaleṣvādarāt
yantuścendriyajātamāgamaśiro gantuṃ ca vaktrādgurostantuṃ caṇḍakarānvayasya kalaye taṃ tuṅgacāpaṃ prabhum
Commentaries (2)
- Commentary of Setuśāstrin — Setuśāstrin, Sanskrit
- Naṣṭapraśnaṭīkā — Sanskrit, not yet digitised
Contains
Part of
See also: more in Yamaka and prāsa poems
- Rakshasakavya (Rākṣasakāvya) — Sanskrit; 1050 CE; partly digitised
- Nalodaya — Sanskrit; 1000 CE; partly digitised
- Tripuradahana — Sanskrit; 800–899 CE; partly digitised
- Yamakabharata (Yamakabhārata) — Sanskrit; 1278 CE
- Yudhishthiravijaya (Yudhiṣṭhiravijaya) — Sanskrit; 900 CE; partly digitised
- Ramashtaprasa (Rāmāṣṭaprāsa) — Sanskrit
Discussed in 2 studies in Pramāṇa (listed on the page).