Mahabharata p74
Jñānadīpikā p74
- Language
- Sanskrit
p74
[ Misplaced fol. 13a ] [ dṛttā ]nutāpo datto'nu paścāttāpo yasya | kṛpaṇo dānabhogahīnaḥ | balīyān¹ balena haṭhena vyavaharan, na nayena | vargapraśaṃsī......lakṣyādhīḥ | vanitāsu dveṣṭā strīṇāṃ doṣānaiva paśyan | pare ṣaḍbhyo'nye sapta iti paurāṇī gaṇaviśeṣaprasiddhiḥ | arthakṛtastu [ viśeṣaḥ ] doṣagaṇanṛśaṃsagaṇayośca svatāpaparopatāpehetutvena² || (12) dvādaśaguṇānāha-dharma iti | dharmo vidhilakṣaṇārthaḥ | satyaṃ vācyādavali...k | damo mamatāviṣayādupaśamaḥ | tapaḥ kāyendriyasaṃtāpano dharmaḥ | amātsaryaṃ paraguṇeṣvāhlādaḥ | hrīḥ akartavyānivṛttiḥ | titikṣā [ ahaṃ ]kārabuddhyanutpādaḥ | anasūyā paraguṇānāṃ guṇatvenaiva grahaṇam | yajñā³ agniṣṭomādayaḥ | dānam abhayadānam | dhṛtiḥ gurūkte'rthe'nudvegaḥ | [ śrutaṃ ] ve[ Misplaced Fol. 13b ]dopaniṣadāmidaṃ paryavadhāraṇam | brāhmaṇasya asādhāraṇāni || (13) eteṣāṃ guṇānāṃ phalamāha | etebhyo guṇebhyaḥ pravaset viṣayānvivarte[ te sa sarvāṃ ]⁴ pṛthivīṃ praśāsyāpi yadi tiṣṭheta, nāsya svaṃ dhanam astīti veditavyam | kiṃ vaktavyaṃ dvādaśabhya iti tribhirdvābhyāmekataḥ api | ke te triprabhṛtayaḥ...... | yad iti vyāhṛtya tad iti yojanīyam | yebhyastebhyo'pītyarthaḥ || (14) trīnāha-dama iti | tyāgo dānam | pramādo dyūtam | upalakṣaṇaṃ citta......kam | aparamapi trikaṃ trikaṃ (?) boddhavyam⁵ | amṛtaṃ nirvāṇam | eteṣāṃ dharmādīnāṃ purāṇaprasiddhaparibhāṣāntaramāha-tāni iti | satyamukhāni iti [ dvā ]⁶daśānāṃ paribhāṣā || (15) damasyāṅgāni dvādaśa iti guṇo'ṅgam | aṅgānāṃ nivṛttirūpatvāt | nivṛtteśca pratiyoginirūpaṇīyatvāt pratiyogino̍mā[ ha-pra ]tikūlam⁸ iti | [ Fol. 55a ] yatsukṛtaṃ tacca kāmyaṃ damavirodhi | akṛtaṃ⁹ duṣkṛtam | kāmaḥ prītiviśeṣaḥ | arthaḥ arthārthamārambhaḥ | spṛhā sukhamātre'bhilāṣaḥ || (16-17) tṛṣṇā peyābhilāṣaḥ | lobho dhanābhilāṣaḥ ityapaunaruktyam | apasmāro matibhraṃśaḥ | ativādaḥ avigṛhya vādaḥ | eteṣāmaṣṭādaśānāṃ doṣāṇāṃ vimuktirdamaguṇāḥ | tathā ratiḥ aratiḥ iti ca pāṭhaḥ | iti pāṭhadvaye'ṣṭādaśatvam | ratiḥ viṣaye, aratiḥ ātmani | (18) tyāgabhedānāha-śreyān •iti | nu¹⁰śabdo'vadhāraṇārthaḥ | prakārāntarāṇāṃ tyāgābhāsatvāt | na hṛṣyati iti rāgatyāgaḥ | vyathāṃ na cāccheti iti dveṣatyāgaḥ | iti tyāgadvayam || (19) apradeyamapi yācyamānāya pratinidhimṛkṛtvā tadeva deyamityāha-iṣṭān iti | ahitaṃ¹¹ dāturduḥkhakaraṃ yathā bhavati tathā yācyamānāya pradeyaṃ tadvaco bhaved ityanvayaḥ | [Fol. 55b] tadvacaḥ tasya yācakasya vacaḥ | vacaḥ-śabdenātra tadartho deyo'rtho grāhyaḥ, viṣaye viṣayina upacārāt | yācitamavaśyaṃ deyāmiti