Mahabharata p78
Jñānadīpikā p78
- Language
- Sanskrit
p78
vividiṣayā | karmānuṣṭhānasya prakāra ......yajñānāṃ prakārānāha - manasā iti | manasā dhyānayajñaḥ, vācā japayajñaḥ, karmaṇā agniṣṭomādiyajñaḥ | brahmāvadhāraṇārthamityetāni karmāṇi, [na vrata-] svarūpasiddhyarthamityāha - saṃkalpasiddha iti | saṃkalpaḥ samyagjñānaṃ tena siddhaḥ prāptaḥ | yathā hastagatavismṛtasuvarṇaṃ saṃkalpāt¹ tattvajñānād avatiṣṭhate¹ bhrāntidarśitādrūpātparāvṛtya svarūpeṇa bhavati, tathā brahmāpīti || (28) tattvajñāne ca yamaniyamādīnāmevopayogo na karmaṇāmityāhaanaibhṛtyena iti | etasya² manasaḥ anaibhṛtyena cāñcalyena | dīkṣito brahmopadeśena | vrataṃ yamaniyamādikamaṣṭavidhaṃ yogam | nāmno nirvacanamā [ha-nāmeti | etad ana ]³[ Fol. 58a ]ntaranirdiṣṭam | dhātoḥ asa bhuvi ityasmāt | astīti sat, sato bhāvaḥ satyam | sadeva [satyaṃ ]⁴ svārthe pratyayavidhānāt | athavā [ ṣadlṛ viśaraṇagatyavasā ]neṣu⁵ sīdati layaṃ gacchati kāryajātamasminniti sat | kippratyayo'dhikaraṇārthaḥ⁶ | satāṃ brahmaviṣṇuśivādīnāṃ [satyameva paraṃ śreyo dhyeyatvāt ]⁷ | saṃjñitamāha-jñānam iti | vai prasiddhau | 'satyaṃ jñānamanantaṃ brahma' ityādiṣu vedānteṣu prasiddhaṃ nāma | satyaśabdārthaḥ saṃjñini saṃjñopacāraḥ | pratyakṣaṃ sākṣātkārarūpam | sa ca sākṣātkāraḥ svarūpe phale viṣaye ca | svarūpaṃ cidātmatā, phalamānandaḥ, viṣayaḥ sanmātratā | eṣāṃ vyatirekaḥ karmaṇītyāha-parokṣam iti | tapa iti sarvakarmaṇāmupalakṣaṇam || (29) evaṃ satyapratiṣṭhayā brā[hmaṇatvam ]bhidhāya veda [pāṭha] [Fol. 58b ]⁸kṛtaṃ viśeṣamāha-vidyād iti | bahupāṭhī caturvedastriveda ityādi | japitena⁹ paṭhitena | satyād brahmaṇaḥ | brahma [vetti ]⁸ brāhmaṇaḥ || (30) chanda [sāmṛṣi]tvamāha¹⁰-chandāṃsi iti | aryate (?) jñāyate ebhiriti ṛṣayaḥ | tatpurastāt tadanantaram | iṣyanti jānantīti ṛṣayaḥ kaśyapādayaḥ | teṣāṃ sa[rgaḥ ? ... ]nti | ye punaśchandobhirarthānna vidanti tānāha-chandovid iti | chāndasāḥ te ye vedavedyasya¹¹ na viduḥ vedārthaṃ na viduḥ | vibhaktivyatyayātkarmaṇi ṣaṣṭhī | u iti stobho'nukampāyām | tān vedān adhītya paṭhitvā na vedān¹² viduḥ ityanvayaḥ | avedanaṃ ca ṛṣicchandode[vatāvi]niyo[gānā]ma[jñānā]t¹³ || (31) brāhmaṇatve vedānāmānvayavyatirekavyabhicāramāha-na vedānām iti | na vedān kaścid [ Fol. 59a ] vetti tathāpi gurūpadeśātsatye sthita iti vyatirekavyabhicāraḥ | kaścitpunarvedānvetti tathāpi satye na sthita iti [ anvayavyabhicāraḥ ]¹³ | anvayavyabhicāraṃ vivṛṇoti-yo veda iti | vedajñāne satyapi vedyasyājñānājjñānābhāva ityanvayavyabhicāraḥ | upalakṣaṇa...... [vya]bhicārasya | satyapi vedajñāne satyajñānamastītyevaṃrūpasya | satye brahmaṇi sthitaḥ avasthitacittavṛttiḥ | sa vedyaṃ vetti¹⁴ sa [brāhmaṇa]¹⁵ iti bhāvaḥ || (32) uktamarthamupasaṃharati-abhijānāmi iti | abhijānāmi liṅgena paricinomi | vicakṣaṇa jñānameva liṅgaṃ ......mākhyātena liṅgena jñānamapi jñeyamiti
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit