Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata p89

Jñānadīpikā p89

Language
Sanskrit

p89

sādṛśye kasyāpi syāditi śeṣaḥ | cakṣuḥ upalakṣaṇamindriyāntarāṇām | manīṣā buddhyā | manasā saṃkalpena | hṛdā ahaṃkāreṇa | [Fol. 68a]......rūpeṇa || (7) dvādaśapūgāṃ buddhīndriyāṇi manaḥprāṇāśceti dvādaśasamūham | uttarottaraśarīrasaraṇāt saiva sarit | tāṃ svairadhiṣṭhātṛbhiḥ devai ra[kṣitāṃ]¹ pālitām | madhu indriyajanitaṃ sukham icchantaḥ² iha³ saṃsāre saṃcaranti ekaṃ śarīraṃ vihāyānyadāviśanti | ghorāṃ duḥkhāntarām | taṃ viṣayasukhamāviśantaṃ yogino bhagavantaṃ paśyanti⁴ ityanvayaḥ || (8) tanmadhu madhviva triṣvjātam | tasya saṃkhyāmāha—ardhagāsaṃ pañcadaśasaṃkhya | tathā hi pañcaguṇāḥ pṛthivyāḥ, apāṃ catvāraḥ, tejasastrayaḥ, vāyordvai, ākāśasyaika iti | idaṃ śabdādi haviḥ iva agnau hūyata iti akalpayad acintayat | tathābhūtaṃ kṣetrajñaṃ yogino bhagavantaṃ paśyanti ityanvayaḥ || ( 9) hiraṇyasyeva hitatvena ramaṇīyatvena ca varṇaḥ ślāghā yasya [Fol. 68b] tad hiraṇyavarṇaṃ brahma | na śvo'pi sthāsyantīti aśvā dehādayaḥ, teṣu tiṣṭhatīti aśvatthaḥ kūṭastho nitya ātmā | tam abhipratya tattvajñānena tena sahaikatāṃ gatvā | na vidyete svāpajāgaritalakṣaṇau pakṣau yeṣāṃ te apakṣakāḥ kṣetrajñāḥ | tata eva tattvajñānaśūnyāḥ tatra aśvatthe saṃjātasvapnajāgaraṇapakṣāḥ prapatanti jīvabhāvena gacchanti | yathādiśaṃ karmaṇā nirdiṣṭāṃ diśam | tam apakṣāvasthaṃ pakṣāvasthaṃ ca yogino bhagavantaṃ paśyanti ityanvayaḥ || (10) pūrṇāt nityanivṛtta......[ā]nandasvabhāvatayā nirākāṅkṣatvāt pūrṇaṃ jīvasya rūpam | jīvasya ca pūrṇatvaṃ tattvajñāne sati bhāvinīṃ vṛttimāśritya uddharati⁵ uddha[Fol. 69a]vati | athavā pūrṇād vāsudevāt pūrṇaṃ saṃkarṣaṇārūkhyam | pūrṇatvaṃ caiśvaryādi ṣaḍguṇayogāt | athavā sarvajñatā tṛptiranādibodhaḥ svatantratāluptaśaktiranantaśaktiśceti ṣaḍguṇāḥ | pūrṇād evamānandarūpāt pūrṇāni viṣayasukhāni cakrire śarīrendriyaviṣayaiḥ | sṛṣṭimabhidhāya saṃhāramāha-haranti iti | avivakṣitakarmatvāllīyanta iti yāvat | pūrṇād iti vibhaktivyatyayātsaptamyarthe pañcamī | pūrṇāni jīvā viṣayasukhāni ca | pūrṇamevāvaśiṣyate pralayamuktayavasthayoriti śeṣaḥ | taṃ sṛṣṭipralayamuktyavasthāsu yoginaḥ paśyanti ityanvayaḥ|| ( 11-12) yasmāt⁶ pūrṇā[t]...d vai vāyurrātataḥ⁷ samantādvistṛtaḥ | yasmin⁸ ca pralayaḥ⁹ | sa vāyu-śabdo devatārthaḥ | agniḥ api vāyuvat tridhā vibhajanīyaḥ | tatrādhidaiva ā......[Fol. 69b] yādirūpaḥ | adhyātmaṃ jāṭharādirūpaḥ | tayoradhiṣṭhātā hasto devaśca | tatra dvitīyavāyuśabdo śa[kti]¹⁰hasto devaḥ | taṃ yathoktaṃ vyāptimantaṃ bhagavantaṃ paśyanti ityanvayaḥ | tasmāt pūrṇād vāyuḥ sūtrarūpī | sa eva ca hairaṇyagarbhaḥ samaṣṭirūpaḥ | prāṇa ātata iti nirvacanaṃ prāptyatiśaya-pratipād[nāya | ta]taḥ pūrṇād athavā hiraṇyagarbhā[t]¹¹ cihnāt¹² (?) sarvaṃ vidmaḥ¹³ | taṃ¹⁴ pūrṇaṃ hiraṇyagarbhaṃ vā vaktuṃ na śaknumaḥ sūkṣmatvāt | yaṃ vaktuṃ na śaknumaḥ taṃ bhagavantaṃ paśyanti ityanvayaḥ || (13) girati grasate | apānaḥ¹⁵ prāṇe līyate ityarthaḥ | candramā manaḥ | ādityo buddhiḥ sattvādhikyātprabhāsvaratvācca girate candraṃ manaḥ,

Linked texts (1)