The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.63.101
Bhāratabhāvadīpa 1.63.101
- Language
- Sanskrit
1.63.101
asya sāṅkhyābhimatam anātmatvaṃ pariṇāmitvaṃ ca vārayati ātmānamanyayamiti viśeṣaṇābhyām | pradhānatvādeva prakṛtim upādanām | prabhavam utpattinimittam | prabhum adhiṣṭhātāram | nanu ghaṭādermṛdupādānaṃ cakraṃ nimittaṃ kulālaḥ kartā | atra tu trayamapi deva evetyuktaṃ tatkathamityāśaṅkya tatsṛṣṭvā tadevānuprāviśaditiśrutyarthamāha | puruṣaṃ pūrṣu vasatīti puruṣaḥ puraśca | jñānendriyāṇi khalu pañca tathāparāṇi karmendriyāṇi mana ādicatuṣṭayaṃ ca | 'prāṇādipañcakamathoviyadādikaṃ ca kāmaśca karma ca tamaḥ punaraṣṭamī pūrityuktāḥ' | ātmānameva svāvidyayā pūryaṣṭakākāraṃ kṛtvā tatra praviṣṭa ityarthaḥ | evamaiśvarīṃ praveśāntāṃ sṛṣṭimuktvā jāgradādivimokṣāntāṃ jaivīṃ sṛṣṭiṃ tadanupraviśya saccatyaccā bhavadityādiśrutyuktāṃ saṅgṛhṇāti | viśvakarmāṇamiti viśvaṃ pṛthivyaptejorūpaṃ sacchabdavācyaṃ vāyvākāśādirūpaṃ tyacchadvavācyaṃ cetyevamādirūpaṃ karmaghaṭādivatkriyāphalabhūtaṃ yasyeti viśvakarmā tam | evaṃ viśeṣaṇaireva brahmaṇa eva jīvabhāvaṃ pradarśya tannivṛttyupāyamapi taireva pratyāyayati | satvayogaṃ satvenaiva dharmajñānavairāgyamūlena yogaḥ prāptirasya tam | satvavato brahmabhāvaprāptāvālambanamāha | dhruvākṣaraṃ praṇavākhyavarṇasvarūpam | vācyavācakayorabhedātpraṇavamātrābhirakārokāramakārārdhamātrābhirupāsitābhistadarthabhūtā virāṭsūtrāntaryāmiturīyākhyāḥ prāpyanta iti bhāvaḥ ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit