The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.17.133
Bhāratabhāvadīpa 13.17.133
- Language
- Sanskrit
13.17.133
850- kṛṣṇapiṅgalaḥ hariharamūrtiḥ viṣṇurnārāyaṇaḥ kṛṣṇa iti kṛṣṇaśabdasya harau nidhibhede kapau rudre piṅgalaḥ kapile'nyavaditi nānārthakośāt, piṅgalaśabdasya hare ca prasiddhidarśanāt puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalaṃ daridraṃ nīlalohitetyādiśruterapyayamevārthaḥ, nīlagrīvo vilohita iti lohitapadena rudrasyāpi grahaṇāt | yadi tu nīlalohitatvaṃ rudrasya pūrvaṃ lohitaḥ paścānnīla iti kālabhedena vā kaṇṭhe nīlaḥ sarvāṅge lohita iti vā vāmāṅge nīlo dākṣaṇāṅge lohita iti deśabhedena vā āvarakaprakṛtyaṃśena nīlastatpravartakapuruṣāṃśena lohita iti guṇabhedena vā gṛhyate, tadā guṇavācinoḥ śabdayordravyavācitvaṃ tadvattvācca tarekadeśavācitvamiti viprakṛṣṭārthakalpanā | asmākaṃ tu vilohitakṛṣṇapadayormukhyavṛttyaiva śivakeśavavācitvaṃ dṛṣṭaṃ tena tatparyāyayornīlapiṅgalapadayorapi hariharavācitvaṃ vaktuṃ yujyate | tathā ca kṛṣṇa piṅgalapadena nīlalohitapadena vā hariharāveva grāhyau | nirṇītārthakapadāntarasamabhivyāhārasāmarthyādanirṇītārthakasyāpi padasyārtho vyavasthāpayituṃ śakya eveti yuktamutpaśyāmaḥ | yadyapi pūrvavādyukteṣvapyartheṣu kuśakāśāvalambane na kiñcitpramāṇamunnetuṃ śakyaṃ tathāpi ṛjumārgeṇa siddhyatyarthe vakreṇa sādhanāyogāt śivaviṣṇunāmnāmanyonyasminprayogadarśanācca tayorekasyaiva vyūhadvayātmatvādatra idameva vyākhyānamiṣṭam | na caivamindrāgnipadavat dvivacanena bhāvyaṃ tatpuruṣādipadeṣviva kṛṣṇaścāsau piṅgalaścetyabhedenaiva padayoranvayopapattau bhedasūcakadvivacanāyogāt | hariharayorabhedasya ca prāgeva pratipāditatvāditi dik | tadayaṃ saṅgrahaḥ ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit