Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 2.5.58

Bhāratabhāvadīpa 2.5.58

Language
Sanskrit

2.5.58

pārṣṇimūlaṃ pārṣṇigrāhakaḥ ādiryasya tat dvādaśavidhaṃ maṇḍalam | taccoktaṃ kāmandakīye 'amātyarāṣṭradurgāṇi kośo daṇḍaśca pañcamaḥ | etā prakṛtayastajjñairvijigīṣorudāhṛtāḥ || sampannastu prakṛtibhirmahotsāhaḥ kṛtaśramaḥ | jetumeṣaṇaśīlaśca vijigīṣuritismṛtaḥ || arirmitramarermitraṃ mitramitramataḥ param | athārimitramitraṃ ca vijigīṣoḥ puraskṛtāḥ || pārṣṇigrāhastataḥ paścādākrandastadanantaram | āsārāvanayoścaiva vijigīṣostu pṛṣṭhataḥ || areśca vijigīṣośca madhyamo bhūmyanantaraḥ | anugrahe saṃhatayorvyastayornigrahe prabhuḥ || maṇḍalādbahireteṣāmudāsīno balādhikaḥ | anugrahe saṃhatānāṃ vyastānāṃ ca vadhe prabhuḥ' iti vijigīṣuśatrū tayormitre tanmitre ceti trīṇi dvandvāni krameṇa purataḥ vijigīṣoḥ pṛṣṭataḥ pārṣṇigrāhākrandau | pārṣṇigrāhaḥ pṛṣṭarakṣakaḥ | ākrandaḥ protsāhakaḥ | etayoranugrāhakau āsārau tattatpṛṣṭhagatau pārṣṇigrāhāsāra ākrandāsāraśceti daśa puruṣāḥ | vijigīṣu śatrvoḥ pārśve madhyamaḥ sarveṣāṃ pārśve udāsīnaḥ | iti maṇḍalaṃ pārṣṇimūlamityucyate | vyavasāyaṃ kṛtyaniścayaṃ kṛtyaṃ ca | 'alabdhavetano lubdho mānī cāpyavamānitaḥ | kruddhaśca kopito'kasmāttathā bhītaśca bhīṣitaḥ || yathābhilaṣitaiḥ kāmairbhindyādetāṃścaturvidhān | parakāyān svakīyāṃstu rakṣedvijayakāmukaḥ ||' iti nītiśāstroktam | parājayaṃ parājayamūlānāṃ vyasanānāṃ parapakṣe sadbhāvaṃ svapakṣe cābhāvaṃ vijñāya diṣṭyā viśeṣato daivajñādidvārā jñātvā | tatra daivaṃ vyasanaṃ pañcavidham | mānuṣaṃ ca pañcavidham | yathoktaṃ kāmandakīye | 'hutāśano jalaṃ vyādhirdubhikṣaṃ marakastathā | iti pañcavidhaṃ daivaṃ vyasanaṃ mānuṣaṃ param || ayuktebhyaśca corebhyaḥ parebhyo rājavallabhāt | pṛthivīpatilobhācca prajānāṃ pañcadhā bhayam ||' iti ||

Linked texts (1)