The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.29.4
Bhāratabhāvadīpa 6.29.4
- Language
- Sanskrit
6.29.4
nanvekatra pātāśaṅkā ekatra karmaśramastadanayoḥ pathoḥ kataraḥ śreyānityāśaṅkya dvayorapi phalataḥ sāmyamityāha - sāṅkhyayogāviti | “sāṅkhyaṃsamityekībhāve” iti yāskaḥ | ekībhāvenātmānanyatvena khyāyate prakāśyate vastusvarūpamanayeti saṅkhyā sthūlasūkṣmakāraṇaprapañcasya nirvikalpe pratyagātmani pravilāpanenoditā cetovṛttistatsādhanabhūto yaḥ sāṅkhyaḥ sannyāsaḥ sa ca dārādibuddhyantānāṃ padārthānāmātmanyekībhāvena nyasanaṃ tyāgaḥ pravilāpanaṃ tathā yogo'pyagnihotrasandhyopāsanādinirvikalpasamādhyantamanuṣṭhānaṃ tatra mukhyasya yogasya lakṣaṇaṃ “yogaścittavṛttinirodhaḥ” iti | vṛttayaśca “pramāṇaviparyayavikalpanidrāsmṛtayaḥ” iti pañca | tatra pratyakṣānumānāgamāḥ pramāṇāni | teṣu pratyakṣamindriyaṃ tajjā vṛttiḥ śuktyādiviṣayaṃ yāthārthyena jñānam | viparyayastu tatraiva rajatādiviṣayaṃ bhrāntirūpaṃ jñānam | saṃśayo'pi iyaṃ śuktirvā rajataṃ vetyanirdhāritānyatarakoṭikaṃ jñānam | sa ca viparyaya evāntarbhavati | vikalpastu śabdajñānānupātī vastuśūnyaḥ, yathā puruṣasya caitanyaṃ vandhyāputra iti | nahi puruṣacaitanyatatsambandhānāṃ pṛthaktvamasti kintu caitanyameva hi śabdatrayeṇocyate | nāpi vandhyāsutasya svarūpamastyathāpi śabdenābhilapyate | so'yaṃ vikalpaḥ śabdajñānānupātī vastuśūnyaḥ ekasminnanekabuddhirasati sa sadbuddhiriti | nidrāsmṛtī lokaprasiddhe | etāsāṃ nirodhe'pi nirvikalpaḥ pratyagātmaivāvaśiṣyate | tāvetau phalabhūtau sāṅkhyayogau | sādhanabhūtau tāveva sannyāsakarmayogākhyau | tatrāntyayoḥ sāmyaṃ ‘jñeyaḥ sa nityasannyāsī’ ityanena sūcitam | ādyayostvaikyamatrocyate | āsthito'nutiṣṭhan | phalaṃ nirvikalpātmanāvasthitirūpam ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit