The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.32.5
Bhāratabhāvadīpa 6.32.5
- Language
- Sanskrit
6.32.5
atra ṣaṭpraśnottareṣu prathame jīvasya brahmabhāva uktaḥ | taṃ jānatāṃ prayāṇameva nāsti | “na tasya prāṇā utkrāmantyatraiva samavalīyante brahmaiva sanbrahmāpyeti” iti śruteḥ | dvitīye śuddhastvampadārtha uktastajjñānasyāpi vastutattvaviṣayatvānna tatra bhāvanāpekṣāstīti na bhāvanāphalabhūtakāle tatpratyayo'pekṣyate | tṛtīyacaturthayostu karmatatsādhanabhūtaṃ ca janyaṃ vastūktam | tatrāpi na bhāvanāpekṣāsti | antakāle prabalenaiva karmaṇā cittasyāvarodhāttatsādhanaphalabhūtasyaiva smaraṇāvaśyambhāvena tatra bhāvanāyā vaiyarthyāt pariśeṣādantyayoreva kāryakāraṇabrahmaṇoḥ sopādhikanirupādhikayoranyatarasya bhāvanā sudṛḍhā cedantakāle tatpratyayo'vaśyambhāvīti tayoranyataraṃ rūpaṃ paramātmānaṃ smaran yaḥ kalevaraṃ muktvārcirādimārgeṇa prayāti sa brahmalokaprāptidvārā krameṇa madbhāvaṃ mokṣaṃ yātītyāha -- antakāle ceti | spaṣṭā yojanā | nāstyatra saṃśaya iti | sopādhikabrahmopāstiṃ prakṛtya “śataṃ caikā ca hṛdayasya nāḍyastāsāṃ mūrdhānamabhiniḥsṛtaikā | tayordhvamāyannamṛtatvameti viṣvaganyā utkramaṇe bhavanti” iti tadupāsakasya gatipūrvakasyāmṛtatvasya śravaṇāt | yastu śuddhatvampadārtharūpamadhyātmavastumātraṃ veda asau brahmātmaikyajñānābhāvāt “na tasya prāṇā utkrāmanti” ityetadvākyaviṣayo na bhavati kintu śataṃ caikācetyetasyaiva,viṣayaḥ | nanu tasyānupāsakatvātkathametaditi cenna | ‘na hi kalyāṇakṛtkaściddurgatiṃ tāta gacchati’ iti nyāyena tasyobhayabhraṣṭatvāsambhavāt | kaṭhavallīṣu niṣkalapratyagātmavidaṃ kevalayoginaṃ prakṛtya śataṃ caikācetyāmnānācca | “vedāntavijñānasuniścitārthāḥ sannyāsayogādyatayaḥ śuddhasatvāḥ | te brahmaloke tu parāntakāle parāmṛtātparimucyanti sarve” iti śruterniścitārthānāṃ śodhitatvampadārthānāmeva kramamuktiravagamyate | nacātra suniścitārthā ityanena brahmātmaikyaniścayavanto grahītuṃ śakyāḥ | teṣāṃ gatyabhāvasya proktatvāt | nāpyupāsakāḥ, asambhavāt | upāsanā hi nāma atasmiṃstadbuddhiḥ | yathā śālagrāme viṣṇubuddhirevaṃ sūtravirāḍantaryāmiṣvātmabuddhiriti na tadvantaḥ suniścitārthā iti vaktuṃ śakyam | tasmādadhyātmavidāṃ brahmātmaikyānavagamādanupāsakatvenāntyapratyayābhāve'pyarcirādigatiprāptirastīti sarvamanavadyam ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit