Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.33

Bhāratabhāvadīpa 6.33

Language
Sanskrit

6.33.1

pūrvādhyāye kintadbrahmetyādisaptapraśnyām akṣaraṃ brahma paramamityādinā saṅkṣipya vyākhyātāyāṃ tajjñānasya pṛthakprayojanākāṅkṣāyāṃ karmavida ādhibhautikaṃ dhūmādimārgaprāpyaṃ sthānamiti nirūpaṇena prāpyaprāpakādivibhāgo darśitaḥ | tena karmādhibhūte vyākhyāte | tathā sūtrāntaryāmiṇorupāsakasyārcirādimārgeṇa kramamuktisthānaprāptirityuktaṃ tenādhidaivādhiyajñau vyākhyātau | omityekākṣaramityādinā antakāle kathaṃ jñeyo'sītyasyottaraṃ vyākhyātam | tadevaṃ dhyeyabrahmavidyā sāṅgā nirūpitā, pariśiṣṭamādyaṃ jñeyabrahmaviṣayaṃ praśnadvayaṃ kiṃ tadbrahma kimadhyātmamiti, tadvivaraṇāya navamo'dhyāya ārabhyate | na kevalamarcirādigatiprāpyā kālāntara eva muktirasti, kintvihaiva sadyomuktirastīti viśeṣaṃ vaktuṃ śrībhagavānuvāca -- idaṃ tu te iti | idaṃ vakṣyamāṇaṃ tu pūrvasmāddhyeyādvilakṣaṇaṃ jñeyaṃ te tubhyaṃ guhyatamamatigopyaṃ pravakṣyāmi | anasūyave asūyā guṇeṣu doṣāviṣkaraṇaṃ tadrahitāya | jñānaṃ jñaptimātrasvarūpaṃ brahma | vijñānenānubhavena sahitaṃ natu kevalaṃ pārokṣyeṇa | yajjñānaṃ jñātvā sākṣātkṛtya aśubhātsaṃsārānmokṣyase | atra yatsaptamādau ‘jñānaṃ te'haṃ savijñānamidaṃ vakṣyāmyaśeṣataḥ’ iti pratijñātaṃ, yasya ca vijñānāya śākhācandranyāyenopalakṣaṇībhūtaṃ jagatkāraṇaṃ brahma tatraiva nirūpitam, yadvijñāne'dhikārasampattyarthaṃ tasyaiva saguṇasyopāsanamuktaṃ, tadiha sarvaśeṣībhūtaṃ brahma vaktavyamiti tathaiva pratijānīte vacanamātreṇaivātrāparokṣaṃ jñānaṃ jāyata iti | tacca tatraiva vyutpāditaṃ na vismartavyam ||

6.33.2

etadeva stauti -- rājavidyeti | vidyānāṃ rājā iti rājavidyā adhyātmavidyā | guhyānāṃ rājā iti rājaguhyam | “rājadantādiṣu param” ityupasarjanasya paranipātaḥ | pavitraṃ pāvanam | uttamaṃ pūrvāparaduritanāśāśleṣahetutvātprāyaścittādyapekṣayā śreṣṭham | pratyakṣāvagamaṃ pratyakṣaṃ nityāparokṣaṃ yatpratyagātmavastu tadeva yāthātmyenāvagamyate'neneti pratyakṣāvagamaṃ, pratyakṣeṇa sukhādivadavagamo yasyeti vā | asminpakṣe vijñānasahitamiti viśeṣaṇasya ślokāntarasthatvānna tena paunaruktyadoṣaḥ | tarhi apūrvatvābhāvānniṣphalaṃ syādata āha-- dharmyaṃ dharmādanapetam | tathāhi kṣaṇamapi pratyagātmākāravṛttau satyāṃ śrūyate “kṣaṇamekaṃ kratuśatasya catuḥsaptatyā yatphalaṃ tadvāpnoti” iti | tarhi duḥsādhyaṃ syānnetyāha -- susukhaṃ kartumiti | kartuṃ sampādayitumāviṣkartuṃ susukhamanāyāsasādhyam | ajñānāpanayamātrasiddhatvāt | tarhi āśuvināśiphalaṃ cet | avyayaṃ? vastumātraviṣayatvāt | anantaphalaṃ natu karmaphalavannaśyati ||

6.33.3

tarhi kuta etajjñānaṃ sarve na sampādayantītyāha -- aśraddadhānā iti | spaṣṭārthaḥ ślokaḥ ||

6.33.4

evaṃ stutyābhimukhīkṛtya yadvaktavyaṃ tadāha -- mayeti | mayā idaṃ sarvaṃ jagat tataṃ vyāptam upādānatvāt kanakeneva kuṇḍalādīni | nanu prāgevaitaduktaṃ ‘ahaṃ sarvasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā’ iti | tathā ca ‘rājavidyā’ ityādistutirasthāne eva kṛtā syāt | vaktavyaviśeṣābhāvāditi cet | atra brūmaḥ | yathā “yato vā imāni bhūtāni jāyante | yena jātāni jīvanti | yatprayantyabhisaṃviśanti | tadvijijñāsasva | tadbrahmeti” iti jñeyasya brahmaṇo lakṣaṇaṃ jagajjanmādihetutvamuktvā tasyānugamam annādiśabdaśabditeṣu virāḍādiṣu darśayati “annāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | prāṇāddhyeva” ityādinā | tasya nirṇayavākyaṃ tu “ānandāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante” iti “saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā” iti tatraiva vidyāyāḥ paryavasānābhidhānāt | evamihāpi saptame ‘bhūmirāpo'nalo vāyuḥ’ ityādinā sarvabhūtātmakasya virājo jagajjanmādihetutvaṃ pradarśya paścāt ‘ahaṃ sarvasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā’ ityanena māyāśabale'pi tatpradarśya idānīṃ śuddhe pratyagātmanyeva taddarśayati sthūlārundhatīnyāyena pratipattisaukaryārthamiti gamyate | rājavidyetyādinā stutatvāt | yathā kaściddurlakṣyāṃ sūkṣmāmarundhatīṃ didarśayiṣustatsamīpasthāṃ sthūlāṃ tārāmarundhatīti grāhayati | pratipadyate cānenaiva krameṇa pratipattā | evamihāpi kāryakāraṇapratipattidvārā akāryakāraṇasya śuddhasya pratipattiryuktā | ataeva bhagavānbhāṣyakāro mayā tatamidaṃ sarvamityatra mayā mama yaḥ paro bhāvastena tataṃ vyāptamiti vyācakhyau | natvahaṃ sarvasya jagataḥ prabhava ityatra mama yaḥ paro bhāvaḥ sa sarvasya jagataḥ prabhava iti | saca bhāgavataḥ kāraṇātmanaḥ paro bhāvaḥ paramānanda eva tenaiva cedaṃ tatam | ānandāddhyevetyudāhṛtaśrutestasyaiva jagadupādānatvena tadīyasattāsphūrtibhyāṃ jagato vyāptatvāt |ataevāvyaktamūrtineti viśeṣaṇam | māyāśabalaṃ hi kāraṇaṃ buddhigrāhyatvātkaraṇagocaraḥ | śuddhaṃ hi buddheḥ paratvākaraṇāgocara iti | kimbhūtākāreṇānandaḥ pariṇamata ityata āha -- matsthānīti | mayi pratyagānande rajjvāṃ sraksarpadaṇḍadhārādaya iva sarvabhūtāni sthitāni ato matsthānītyupacārāducyante | adhiṣṭhānādhyastayorvāstavasambandhāyogāt | etadevāha -- na ceti | nacāhaṃ paramānandasteṣu bhūteṣvavasthito'smi ghaṭādāviva mṛt | apariṇāmitvādeva ||

6.33.5

evamabhyupagatamānandasya jagadvivartādhiṣṭhānatvaṃ tadapyapavadati -- na ca matsthānīti | ayambhāvaḥ -- “asya dvaitendrajālasya yadupādānakāraṇam | ajñānaṃ tadupāśritya brahmakāraṇamucyate” iti vārtikokterajñānameva jagatkāraṇaṃ tacca tuccham | ahaṃ cāsaṅgaḥ | tataśca tucchatareṇa tatkāryeṇa bhūtasaṅghena na mamāsaṅgasyādhārādheyabhāvasambandho'nirvacanīyo'pyasti | āvṛtaṃ hi rajjvādikamanirvacanīyena sarpādinā sambadhyate | ahaṃ tu sarvadānāvṛtaḥ sākṣirūpatvāttatsambandhaśūnya iti na ca matsthāni bhūtānītyuktamiti | nanu sākṣiṇastava brahmaṇo yuvā sukhī ceti pratītyeva bhūtasambandhānubhavātkathaṃ na ca matsthānītyuktirityāśaṅkyāha -- paśya me yogamaiśvaramiti | me mama bhūtaiḥ saha yogaṃ yuktighaṭanāṃ paśya | aiśvaram īśvareṇa māyāvinā nirmitaṃ gagane gandharvanagaramiva | ataeva mama kāraṇaśarīrasyātmā pratyagānando bhūtabhṛdapi bhūtastho na | cakāro'pyarthe bhinnakramaśca | khamiva gandharvanagarabhṛdapi tatsthaṃ na | tasya tadākāreṇa pariṇāmāsambhavāt | evaṃrūpo'pi parānandarūpo mamātmā sa bhūtabhāvanaḥ bhūtānāṃ vṛddhikaraḥ | “etasyaivānandasyānyāni bhūtāni mātrāmupajīvanti |”, “ko hyevānyātkaḥ prāṇyādyadeṣa ākāśa ānando na syāt” ityādiśrutibhyaḥ | ākāśe'vyākṛtākhye svādhiṣṭhānabhūta ānando'nusyūto na syāttarhi prāṇāpānakriyāṃ kaścidapi na kuryāt kāraṇagataṃ jāḍyaṃ kārye'pi syāt | ākāśe ānandānubandhe tu kāraṇasya cetanatvātkāryamapi cetanāvatsyāditi śrutyarthaḥ | bṛhadāraṇyake'pi “yadūrdhvaṃ gārgi divo yadavāk pṛthivyā yadantarā dyāvāpṛthivī ime yadbhūtaṃ ca bhavacca bhaviṣyaccetyācakṣata ākāśa eva tadotaṃ ca protaṃ ca” iti māyāvini sarvasyautaprotatvamuktvākasminnu khalvākāśa otaśca protaśca ityasyottaram “etasminkhalvakṣare gārgi ākāśa otaśca protaśca” ityasthūlādilakṣaṇasyākṣarasyākāśādhāratvamuktam | tasmādyuktamuktamākāśaśarīreṇa bhagavatā kāraṇopādhiniṣkṛṣṭacinmātrābhiprāyeṇa mamātmā bhūtabhāvana iti ||

6.33.6

ślokadvayokte'rthe dṛṣṭāntamāha -- yatheti | yathā loke ākāśe sthito nityaṃ sadā vāyuḥ sarvatragaḥ parimāṇataśca mahān, tathā sarvāṇi bhūtāni sarvagate mayi asaṃśleṣeṇaiva sthitānītyevamupadhārayeti prāñcaḥ | kintadbrahmeti praśnasyottaramuktam akṣaraṃ paramaṃ brahmeti | akṣarasañjñaṃ śuddhastvampadārtha eva nirupādhikaṃ brahmetyuktam | tatra nirupādhikaṃ brahma ślokadvayena vyākhyātam | idānīṃ tasya kṣarākhyena jīvenābhedaṃ sadṛṣṭāntamāha -- yatheti | vāyuḥ sūtrātmā “vāyurvai gotama tatsūtram” itiśruteḥ | sarvatraga iti samaṣṭiliṅgatvāttasya sarvagatatvam | mahāniti bāhyavāyuvyāvṛttyartham | sa yathā ākāśasthitaḥ avyākṛtākāśe svakāraṇe sthitaḥ | nityamiti kālatraye'pi tasyākāśasambandha uktaḥ | sarvāṇi bhūtānyupādhiniṣkṛṣṭatvampadārtharūpī cetanavargaḥ | bahutvaṃ lokābhiprāyeṇa | yathā kāryaṃ sarvamutpatteḥ prāk nāśādūrdhvaṃ madhye ca svakāraṇa evābhedena tiṣṭhati | evaṃ sarvo'pi jīvavarga upādhyutpatteḥ prāk tannāśādūrdhvaṃ madhye vā ghaṭākāśo mahākāśādiva parasmādbrahmaṇaḥ kālatraye'pi nātiricyata ityarthaḥ | etena jīvabrahmābhedakathanena ‘svabhāvo'dhyātmamucyate’ iti yatprāguktaṃ brahmaiva jīva iti tadvivṛtam ||

6.33.7

nanvevamupādhirahitasyaiva brahmaṇi layaścedupādheḥ kā gatirityāśaṅkyāha -- sarveti | sarvāṇi bhūtāni sthāvarajaṅgamaśarīrāṇi māmikāṃ mama māyāvinaḥ prakṛtiṃ triguṇātmikāmaparāṃ sūkṣmabhūmyādyātmikāṃ yānti praviśanti | kadā yānti kalpakṣaye | punaśca tānyeva bhūtāni prakṛtau suptāviva saṃskārātmanā sthitāni ekatāṃ gatāni kalpādau visṛjāmi vividharūpeṇa sṛjāmyahaṃ kāraṇātmā māyāvī ||

6.33.8

etadevāha -- prakṛtimiti | evamavidyālakṣaṇāṃ svāṃ prakṛtimavaṣṭabhya āśritya tāṃ vinā kevalasya sraṣṭṛtvāsambhavāt | imaṃ bhūtagrāmaṃ punaḥpunarvividhaṃ sṛjāmi | kimbhūtam | prakṛtervaśātsvabhāvavaśāt | avaśaṃ rāgadveṣādyadhīnam ||

6.33.9

nanu viṣamāṃ sṛṣṭiṃ kurvatastava vaiṣamyanairghṛṇye syātāmata āha -- na ceti | tāni viṣamasṛṣṭirūpāṇi karmāṇi māṃ na nibadhnanti | tatra hetuḥ udāsīnavadāsīnamiti | yathā parjanyo bījaviśeṣeṣu rāgaṃ keṣuciddveṣaṃ cākṛtvā udāsīnaḥ san varṣati evamīśvaro'pi puṇyavatsu rāgaṃ pāpiṣu dveṣaṃ cākurvañjagatsṛjati | tattadasādhāraṇakarmabījavaśātte te vibhinnaṃ phalaṃ prāpnuvantīti neśvaravaiṣamyādītyarthaḥ ||

6.33.10

nanu visṛjāmi, udāsīnavadāsīnamiti parasparaviruddhamucyata ityāśaṅkyāha -- mayeti | mayā kūṭasthena adhyakṣeṇa ayaskāntakalpena pravartakena prakṛtiścarācaraṃ jagat sūyate utpādayati | anenādhyakṣatvenaiva hetunā he kaunteya ! jagadviparivartate janmādyavasthāsu bhramati | ayaskāntavadahamudāsīnaśca sṛṣṭipravartakaśca bhavāmīti bhāvaḥ | tathā ca mantravarṇaḥ “eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā | karmādhyakṣaḥ sarvabhūtādhivāsaḥ sākṣī cetā kevalo nirguṇaśca” iti ekasyaiva devasya sarvādhyakṣatvaṃ sākṣitvaṃ ca pratipādayati ||9.9 -- 9.10 ||

6.33.11

evambhūtaṃ māṃ santaṃ mūḍhāḥ avajānanti | yato mānuṣīṃ tanumāśritaṃ manuṣyadehena vyavaharantam | mama paraṃ prakṛṣṭaṃ bhāvaṃ tattvamajānantaḥ bhūtānāṃ maheśvaraṃ māmavajānantīti sambandhaḥ ||

6.33.12

madavajñānācca te moghāśāḥ vṛthaiva āśā āśiṣo yeṣāṃ te moghāśāḥ | tathā moghakarmāṇo niṣphalodyogāḥ | moghajñānāḥ niṣphalajñānāḥ | yato vicetaso nirvivekāḥ | yato rākṣasīmāsurīṃ ca rajastamaḥpradhānāṃ mohinīṃ mohakarīṃ prakṛtiṃ śritāḥ | chindhi bhindhi piba khāda parasvamapaharetyevaṃvādaśīlāḥ krūrakarmāṇo bhavantītyarthaḥ ||

6.33.13

tathā ye mahātmāno'kṣudracittāḥ | tu pūrvebhyo'tyantaṃ vilakṣaṇāḥ māṃ bhajanti | yato daivīṃ prakṛtiṃ satvapradhānāmāśritāḥ | ananyamanasaḥ ekāgracetasaḥ | kiṃ gatānugatikatayā dambhena vā bhajanti | na | kiṃ tarhi māṃ bhūtādi sarvabhūtakāraṇamavyayaṃ jñātvā matvā bhajanti ||

6.33.14

bhajanasvarūpamāha -- satatamiti | yatantaḥ indriyopasaṃhāraśamadamādiṣu prayatamānāḥ dṛḍhānyahiṃsādīni vratāni yeṣāṃ te dṛḍhavratāḥ namasyantaśca māṃ hṛdayeśayaṃ pratimādirūpaṃ vā bhaktyā | nityayuktāḥ nityamavahitāḥ santa upāsate ||

6.33.15

jñānayajñena nirvikalpasamādhinā pātañjalāḥ | ekatvena ahameva bhagavānvāsudeva ityabhedenaupaniṣadāḥ | pṛthaktvena ayamīśvaro mamasvāmīti buddhyā prākṛtāḥ | anye punarbahudhā bahuprakāraṃ viśvatomukhaṃ sarvairdvārairyatkiñciddṛṣṭaṃ tadbhagavatsvarūpameva | yacchrutaṃ tattannāmaiva | yaddattaṃ bhuktaṃ vā tattadarpitamevetyevaṃ viśvatomukhaṃ yathā syāttathā māmupāsate ||

6.33.16

idamevopāsanaṃ vivṛṇoti -- ahamiti | kratuḥ saṅkalpo devatādhyānarūpaḥ | yajñaḥ śrautaḥ smārtaśca devatoddeśena dravyatyāgaḥ | svadhā pitṛ़ṇāmannam | auṣadhaṃ manuṣyāṇāmannam | mantro yena dīyate saḥ | ājyaṃ haviḥ | agniḥ | hutaṃ prakṣepakriyā | idaṃ sarvaṃ yasmādahamevātasteṣāṃ viśvatomukhamupāsanaṃ yuktataramityarthaḥ ||

6.33.17

dhātā karmaphalānāṃ vikartā | vedyaṃ veditavyaṃ brahma | pavitraṃ pāvanaṃ tapa ādikam ||

6.33.18

gatirmuktiprāpyaṃ sthānam | bhartā karmaphaladānena poṣakaḥ | prabhuḥ antaryāmī | sākṣī kṛtākṛtāvekṣakaḥ | nivasantyasminniti nivāsa āśrayo yajamānādiḥ | śaraṇaṃ rakṣakaḥ | suhṛdupakāramanapekṣyopakartā | prabhava utpattisthānam | pralayo layasthānam | sthānaṃ sthitisthānam | nidhānaṃ karmaphalasamarpaṇasthānam | kālāntare phalaprasavārthaṃ bījaṃ prarohakāraṇaṃ prarohadharmiṇām | avyayaṃ yāvatsaṃsārabhāvitvāt ||

6.33.19

ahaṃ tapāmi ādityo bhūtvā | ahaṃ varṣaṃ vṛṣṭistāṃ nigṛhṇāmi aṣṭasu māseṣu kaiścidraśmibhiḥ | utsṛjāmi ca caturṣumāseṣu kaiściditi | amṛtaṃ jīvanaṃ mṛtyurmaraṇam | amṛtaṃ devānnaṃ vā | sat sādhu? asat asādhu | etatsarvamahameva | atasteṣāṃ viśvatomukhaṃ mama bhajanaṃ kurvatāṃ sarvarūpeṇāhamanugrahaṃ karomīti bhāvaḥ ||

6.33.20

ye punarukteṣu prakāreṣvanyatamenāpi māṃ na bhajante te kevalakarmaṭhāḥ kāṃ gatiṃ prāpnuvantīti śṛṇu -- traividyā iti | tisraḥ ṛgyajuḥsāmarūpāḥ vidyā yeṣāṃ te trividyāḥ | ta eva traividyāḥ somapāḥ somapāyino yājñikāḥ yajñairmāmiṣṭvā svargatiṃ phalaṃ prārthayante | divyānaprākṛtānsaṅkalpamātropanatānduḥkhāsambhinnān ||

6.33.21

trayī vedatrayī, tasyāmuktaṃ dharmaṃ trayīdharmaṃ kāmyayajñaṃ kāmakāmāḥ viṣayakāmukāḥ, gatāgataṃ yātāyātaṃ sātatyena labhante | tathāca śrutiḥ “plavā hyete adṛḍhā yajñarūpā aṣṭādaśoktamavaraṃ yeṣu karma | etacchreyo ye'bhinandanti mūḍhā jarāmṛtyuṃ te punarevāpi yanti iti | aṣṭādaśeti ṣoḍaśartvijaḥ yajamānaḥ patnī ceti dvau ||

6.33.22

evaṃ karmiṇāmāvṛttiṃ phalaṃ coktvā bhaktānāmapi madbhajanenaiva sarvasiddhirityāha -- ananyā iti | nāsti anya upāsyo yeṣām | ahameva bhagavānvāsudeva ityabhedena cintayanta ityarthaḥ | ye janāḥ paryupāsate paritaḥ sākalyena kārtsnyenādvaitadṛṣṭyetyarthaḥ | upāsate teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ satatābhiyoginām | yogaḥ - aprāptasyānnāderyogabhūmikāyā vā prāpaṇam | kṣemaḥ - tasyaiva prāptasya saṃrakṣaṇam | taddvayamahameva vahāmi nirvahāmi | tairannādyarthaṃ vā yogabhūmiṣūrdhvordhvabhūmilābhārthaṃ vā cintā na kartavyetyarthaḥ | ananyacetasāṃ teṣāṃ madabhinnatvātsarvaṃ setsyatītyarthaḥ | tathā coktaṃ ‘jñānī tvātmaiva me matam’ iti ||

6.33.23

avidhipūrvakaṃ vidhirabhedabuddhistadrāhityādavidhipūrvakatvaṃ tadīyabhajanasya ||

6.33.24

hi yataḥ sarvayajñānāmahameva sarvadevatārūpeṇa bhoktā prabhuḥ phaladātā ca | evaṃ sati te māṃ pratyagabhinnaṃ tattvena yāthātathyena na jānanti ataścyavanti jñānaniṣṭhāmalabdhvā saṃsāragarte patanti ||

6.33.25

sarve bhaktā yathābhajanaṃ prāpnuvanti svārādhyasānnidhyamityāha -- yāntīti | bhūtārthamijyā yeṣāṃ te bhūtejyāḥ ||

6.33.26

madbhaktiratisukarā devatāntarabhaktistu bahuvittavyayāyāsasādhyetyāśayenāha -- patramiti | bhaktireva kevalaṃ mamāpekṣitā nānyaditi bhāvaḥ | bhaktyupahṛtaṃ bhaktyā samarpitam ||

6.33.27

ataḥ sarvaṃ madarpaṇaṃ kurvityāha -- yaditi | yatkaroṣi gamanādikaṃ tadbhagavata eva pradakṣiṇādikaṃ karomīti matprītyarthameva tadarpaṇaṃ kurviti | evaṃ vacanādiṣvapi nāmakīrtanādidṛṣṭyā ūhyam ||

6.33.28

evaṃ kurvataḥ phalamāha -- śubhāśubheti | śubhāśubhaphalairiṣṭāniṣṭaphalaiḥ karmarūpairbandhanairevaṃ kurvan tvaṃ mokṣyase bhagavadarpaṇabuddhyā yatkiñcitkarma kurvataḥ karmalepo nāstītyarthaḥ | ayamevoktalakṣaṇaḥ karmaphalasannyāsarūpo mārgastatra yuktātmā samāhitacittaḥ san vimuktaḥ karmabandhanairvimuktaḥ san māṃ sarveṣāṃ pratyagātmānamupaiṣyasi ||

6.33.29

yato bhaktānevānugṛhṇāti netarānityato rāgadveṣavānbhagavānityata āha -- samo'hamiti | yathāgniḥ rāgādiśūnyo'pi samīpasthānāmeva śītaṃ nāśayati na dūrasthānāṃ tadvatsarvatra samo'pyahaṃ śaraṇāgatānāmeva bandhaṃ nāśayāmi nānyeṣāmityarthaḥ | ato mama na rāgadveṣāviti bhāvaḥ | mayi te teṣu cāpyaham | bhaktā ananyaśaraṇatayā mayyeva vartante ahamapi teṣveva varte | abhaktacittānāṃ rāgādyākrāntatvena tatra mama viśeṣato'bhivyaktirnāstīti bhāvaḥ ||

6.33.30

bhaktermāhātmyamāha -- apicediti | atyantapāpiṣṭho'pi māṃ yadyananyacetāḥ san bhajate tathāpi sa sādhureva mantavyaḥ | hi yataḥ sa samyagvyavasitaḥ samyagvṛttaḥ ||

6.33.31

samyagvyavasitatvādeva kṣipraṃ dharmātmā bhavati | śāntiṃ ca śaśvannigacchati prāpnoti | he kaunteya ! tvameva madājñayā pratijānīhi pratijñāṃ kuru, me mama bhagavato harerbhakto na naśyatīti ||

6.33.32

kiṃ ca he pārtha ! hi prasiddhaṃ māṃ vyapāśritya āśritya ye'tyantaṃ pāpayonayaḥ stryādayaste'pi parāṃ gatiṃ yānti ||

6.33.33

brāhmaṇādayaḥ punaḥ puṇyāḥ madāśrayeṇa parāṃ gatiṃ yāntītyatra kiṃ citram | atastvamimaṃ martyalokam anityaṃ naśvaram asukhaṃ sukhaleśahīnaṃ prāpya māṃ paramātmānaṃ bhajasva | lokāntare bhajanaṃ na bhaviṣyatītyarthaḥ | tathā ca śrutiḥ “iha cedavedīdatha satyamasti na cedihāvedīnmahatī vinaṣṭiḥ” iti ||

6.33.34

bhajanaprakāraṃ darśayati -- manmanā iti | mayyeva mano yasya na putrādau sa manmanāḥ | mamaiva bhakto na rājāderdhanādyarthaṃ sa madbhaktaḥ | madyājī madarthameva yajate na svargādyarthaṃ sa madyājī tādṛśo bhava | māmeva namaskuru śaraṇaṃ vraja na tvanyān | evamanena prakāreṇa yuktvā yogaṃ kṛtvā māmevātmānaṃ sarvāntaram eṣyasi prāpsyasi | abhedena ghaṭākāśa iva mahākāśam | yato matparāyaṇaḥ ahameva sarvopādhiśūnyaścidātmā paraṃ sarvotkṛṣṭamayanaṃ prāpyaṃ yasya sa matparāyaṇaḥ | tathā ca śrūyate “yathā nadyaḥ syandamānāḥ samudre'staṃ gacchanti nāmarūpe vihāya | tathā vidvānnāmarūpādvimuktaḥ parātparaṃ puruṣamupaiti divyam” iti ||

Linked texts (1)