The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.33.5
Bhāratabhāvadīpa 6.33.5
- Language
- Sanskrit
6.33.5
evamabhyupagatamānandasya jagadvivartādhiṣṭhānatvaṃ tadapyapavadati -- na ca matsthānīti | ayambhāvaḥ -- “asya dvaitendrajālasya yadupādānakāraṇam | ajñānaṃ tadupāśritya brahmakāraṇamucyate” iti vārtikokterajñānameva jagatkāraṇaṃ tacca tuccham | ahaṃ cāsaṅgaḥ | tataśca tucchatareṇa tatkāryeṇa bhūtasaṅghena na mamāsaṅgasyādhārādheyabhāvasambandho'nirvacanīyo'pyasti | āvṛtaṃ hi rajjvādikamanirvacanīyena sarpādinā sambadhyate | ahaṃ tu sarvadānāvṛtaḥ sākṣirūpatvāttatsambandhaśūnya iti na ca matsthāni bhūtānītyuktamiti | nanu sākṣiṇastava brahmaṇo yuvā sukhī ceti pratītyeva bhūtasambandhānubhavātkathaṃ na ca matsthānītyuktirityāśaṅkyāha -- paśya me yogamaiśvaramiti | me mama bhūtaiḥ saha yogaṃ yuktighaṭanāṃ paśya | aiśvaram īśvareṇa māyāvinā nirmitaṃ gagane gandharvanagaramiva | ataeva mama kāraṇaśarīrasyātmā pratyagānando bhūtabhṛdapi bhūtastho na | cakāro'pyarthe bhinnakramaśca | khamiva gandharvanagarabhṛdapi tatsthaṃ na | tasya tadākāreṇa pariṇāmāsambhavāt | evaṃrūpo'pi parānandarūpo mamātmā sa bhūtabhāvanaḥ bhūtānāṃ vṛddhikaraḥ | “etasyaivānandasyānyāni bhūtāni mātrāmupajīvanti |”, “ko hyevānyātkaḥ prāṇyādyadeṣa ākāśa ānando na syāt” ityādiśrutibhyaḥ | ākāśe'vyākṛtākhye svādhiṣṭhānabhūta ānando'nusyūto na syāttarhi prāṇāpānakriyāṃ kaścidapi na kuryāt kāraṇagataṃ jāḍyaṃ kārye'pi syāt | ākāśe ānandānubandhe tu kāraṇasya cetanatvātkāryamapi cetanāvatsyāditi śrutyarthaḥ | bṛhadāraṇyake'pi “yadūrdhvaṃ gārgi divo yadavāk pṛthivyā yadantarā dyāvāpṛthivī ime yadbhūtaṃ ca bhavacca bhaviṣyaccetyācakṣata ākāśa eva tadotaṃ ca protaṃ ca” iti māyāvini sarvasyautaprotatvamuktvākasminnu khalvākāśa otaśca protaśca ityasyottaram “etasminkhalvakṣare gārgi ākāśa otaśca protaśca” ityasthūlādilakṣaṇasyākṣarasyākāśādhāratvamuktam | tasmādyuktamuktamākāśaśarīreṇa bhagavatā kāraṇopādhiniṣkṛṣṭacinmātrābhiprāyeṇa mamātmā bhūtabhāvana iti ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit