Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.33.4

Bhāratabhāvadīpa 6.33.4

Language
Sanskrit

6.33.4

evaṃ stutyābhimukhīkṛtya yadvaktavyaṃ tadāha -- mayeti | mayā idaṃ sarvaṃ jagat tataṃ vyāptam upādānatvāt kanakeneva kuṇḍalādīni | nanu prāgevaitaduktaṃ ‘ahaṃ sarvasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā’ iti | tathā ca ‘rājavidyā’ ityādistutirasthāne eva kṛtā syāt | vaktavyaviśeṣābhāvāditi cet | atra brūmaḥ | yathā “yato vā imāni bhūtāni jāyante | yena jātāni jīvanti | yatprayantyabhisaṃviśanti | tadvijijñāsasva | tadbrahmeti” iti jñeyasya brahmaṇo lakṣaṇaṃ jagajjanmādihetutvamuktvā tasyānugamam annādiśabdaśabditeṣu virāḍādiṣu darśayati “annāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | prāṇāddhyeva” ityādinā | tasya nirṇayavākyaṃ tu “ānandāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante” iti “saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā” iti tatraiva vidyāyāḥ paryavasānābhidhānāt | evamihāpi saptame ‘bhūmirāpo'nalo vāyuḥ’ ityādinā sarvabhūtātmakasya virājo jagajjanmādihetutvaṃ pradarśya paścāt ‘ahaṃ sarvasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā’ ityanena māyāśabale'pi tatpradarśya idānīṃ śuddhe pratyagātmanyeva taddarśayati sthūlārundhatīnyāyena pratipattisaukaryārthamiti gamyate | rājavidyetyādinā stutatvāt | yathā kaściddurlakṣyāṃ sūkṣmāmarundhatīṃ didarśayiṣustatsamīpasthāṃ sthūlāṃ tārāmarundhatīti grāhayati | pratipadyate cānenaiva krameṇa pratipattā | evamihāpi kāryakāraṇapratipattidvārā akāryakāraṇasya śuddhasya pratipattiryuktā | ataeva bhagavānbhāṣyakāro mayā tatamidaṃ sarvamityatra mayā mama yaḥ paro bhāvastena tataṃ vyāptamiti vyācakhyau | natvahaṃ sarvasya jagataḥ prabhava ityatra mama yaḥ paro bhāvaḥ sa sarvasya jagataḥ prabhava iti | saca bhāgavataḥ kāraṇātmanaḥ paro bhāvaḥ paramānanda eva tenaiva cedaṃ tatam | ānandāddhyevetyudāhṛtaśrutestasyaiva jagadupādānatvena tadīyasattāsphūrtibhyāṃ jagato vyāptatvāt |ataevāvyaktamūrtineti viśeṣaṇam | māyāśabalaṃ hi kāraṇaṃ buddhigrāhyatvātkaraṇagocaraḥ | śuddhaṃ hi buddheḥ paratvākaraṇāgocara iti | kimbhūtākāreṇānandaḥ pariṇamata ityata āha -- matsthānīti | mayi pratyagānande rajjvāṃ sraksarpadaṇḍadhārādaya iva sarvabhūtāni sthitāni ato matsthānītyupacārāducyante | adhiṣṭhānādhyastayorvāstavasambandhāyogāt | etadevāha -- na ceti | nacāhaṃ paramānandasteṣu bhūteṣvavasthito'smi ghaṭādāviva mṛt | apariṇāmitvādeva ||

Linked texts (1)