The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.36.5
Bhāratabhāvadīpa 6.36.5
- Language
- Sanskrit
6.36.5
asyā gaterduṣprāpatvamāha -- kleśa iti | yadyapi saguṇavidāmadhikaḥ kleśo'styeva, tathāpi te sālambanā dhyāyanti sopānārohakrameṇa parāṃ kāṣṭhāṃ praviśanti | yeṣāṃ tu nirālambaṃ dhyānamākāśayuddhasamaṃ teṣāṃ nirviṣaye cetaḥsthirīkaraṇe'dhikataraḥ kleśo'sti | tatra kramikadhyānaprayogaḥ śuddhe cinmātre viśvarūpaṃ māyayādhyastam | tatra ca kevalamātivāhikaṃ kṛtsnaṃ jaḍamādhibhautikamadhyastam | yathoktaṃ vasiṣṭhena “ātivāhika evāyaṃ tvādṛśaiścittadehakaḥ | ādhibhautikayā buddhyā gṛhītaścirabhāvanāt ||” iti | atikramya pāṣāṇādīnvahati iṣṭadeśaṃ nayatyabhimāninamityativāhi sarvatrāpratihatagatikaṃ bhūtasūkṣmaṃ tena nirvatta ātivāhiko'yaṃ kṛtsnaḥ prapañco yataścittadehakaḥ cittameva dehaḥ svarūpamasyeti svapnatulya eva san cirabhāvanāt vajrapañjaravatkāṭhinyenopeta ādhibhautikayā sthūlabhūtaprabhavayā buddhyā gṛhīta iti ślokārthaḥ | evaṃ ca yathā tīvrābhiniveśena nirīkṣyamāṇo rajjūragaḥ svayaṃ śāmyati tadadhiṣṭhānabhūtā rajjuścāvirbhavati, tathā vastutaścidrūpāyāmapi mādhavādimūrtau jāḍyamadhyastaṃ tāmevābhiniveśena cirakālaṃ carmacakṣuṣaiva paśyatastasyā mūrterjāḍyaṃ tirodhīyate caitanyamāvirbhavati | ata eva bāṇādayaḥ svārādhyaiḥ sārdhaṃ svāmibhṛtyanyāyena vyavaharantīti sarvatropākhyāyate | evamacetanāyā mūrterapi tattvaṃ viśvarūpameveti mūrtimevātyādareṇa paśyaṃstasyāstattvaṃ viśvarūpamavagacchati yadapaśyadarjuno vāsudevadehe etadeva vitarkajaṃ pratyakṣaṃ prakṛtyoktaṃ bhagavatā yogabhāṣyakāreṇa bādarāyaṇena “tatparaṃ pratyakṣaṃ tacca śrutānumānayorbījam” iti | sthūlālambanaḥ samādhirvitarkaḥ | viśvarūpasyāpyasmitāmātre'dhyāsāttasyāvalokane'smitāmātramavaśiṣyate | asmitāyā api śuddhāyāṃ citāvadhyastatvāttasyāmapi samāhite manasi sahaiva manasā'smitā tirodhīyate śuddhā citirevāvaśiṣyate iti | evaṃ vyaktāsaktāḥ sopānārohakrameṇa parāṃ kāṣṭhāṃ pratipadyante | ye tu avyaktāsaktāḥ pakṣivadakasmādūrdhvaṃ padamārurukṣanti te layena vikṣepeṇa ca bhṛśaṃ bādhyante | layameva ca kadācitsamādhitvenābhyupagacchantīti teṣāṃ parābhavasambhāvanāpyastītyata uktaṃ ‘kleśo'dhikatarasteṣāmavyaktāsaktacetasām’ iti | hi yasmādavyaktā nirālambanā gatiḥ padaprāptirdehavadbhirdehābhimānibhirduḥkhaṃ yathāsyāttathā avāpyate na tu sā sukhaprāpyeti bhāvaḥ ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit