The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.42.61
Bhāratabhāvadīpa 6.42.61
- Language
- Sanskrit
6.42.61
ko'sau paro yadvaśe'hamasmītyata āha -- īśvara iti | īśvara īśanaśīlo'ntaryāmī pṛthivyādīnāmasmākaṃ ca sarvabhūtānāṃ sarvaprāṇināṃ hṛddeśe buddhiguhāyāṃ sarvaprāṇipravartakastiṣṭhati | kīdṛśaḥ? sarvabhūtāni bhrāmayannūrdhvādhomārgeṣu sañcārayan kāṣṭhaputtikā iva sūtradhāraḥ yantrārūḍhāni yantramiva yantram utkramaṇādisādhanaṃ sarvaprāṇādyātmakaṃ liṅgaṃ tadārūḍhāni māyayā svaśaktyā bhrāmayanniti sambandhaḥ | he arjuna ! śukla viśuddhāntaḥkaraṇa ! seśvaro'sīti bhāvaḥ | atrāhaṅkārapūrvakaṃ yaḥ karma karoti yaśca īśvaraparavaśo'haṅkaromīti buddhyā karoti tayoratyantavailakṣaṇyapradarśanārtho mantro bhāṣye udāhṛtaḥ “ahaśca kṛṣṇamahararjunaṃ ca vivartete rajasī vedyābhiḥ” iti bhāradvājārṣaṃ “ahaśca kṛṣṇamahararjunaṃ cetyāgnimārutasya pratipat” iti brāhmaṇena āgnimārute śastre viniyuktā prathameyamṛk | yasmin divase somaḥ sūyate yāgārthaṃ tadeva janmasāphalyadinaṃ mukhyamahaḥśabdavācyam | anyattu dinamadinameva niṣphalatvāt | tathā ca smṛtiḥ “daśabhirjanmabhirvedā ādhānaṃ śatajanmabhiḥ | sahasrairjanmabhiḥ somaṃ brāhmaṇyaṃ pātumarhati” iti somayāgasya daurlabhyaṃ darśayati | tadayamahaḥśabdaḥ kālavacano'pi saumye karmaṇi vartate | yathā darśapaurṇamāsaśabdau | tatraivaṃ sati ahaḥ yāgaḥ kṛṣṇam aviduṣā kṛtam aprakāśamiva bhavati | tathā'hararjunaṃ svacchaṃ tadeva viduṣā kṛtaṃ prakāśarūpamiva bhavati | te ete ubhe api vidvadavidvatkṛte ahanī rajasī pravṛttirūpatvāt rajoguṇakārye api vedyābhirvidyābhiḥ karmāṅgāvabaddhopāsanārūpā vā parameśvare sarvakarmārpaṇarūpā vā ahaṅkaromītyabhimānarūpā vā vidyā vijñānāni tābhirvivartete vaiparītyena vartete | sopāsanaṃ karma śvetaṃ paramātmatattvaprakāśakaṃ bandhavicchedahetuḥ? mūḍhakṛtaṃ karma kṛṣṇaṃ svarūpāvarakaṃ bandhaheturityarthaḥ | tadevaṃ bhagavān pārtham arjuneti sambodhayan etasya svacchāntaḥkaraṇatvadyotanena śukle dharme'dhikāraṃ darśayati ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit