Manmathavijaya (Venkataraghava) 3
Manmathavijaya (Veṅkaṭarāghava) 3
- Language
- Sanskrit
Contents
- 3.3 — 4 parts
- 3.4 — 2 parts
- 3.6 — 1 part
- 3.7 — 4 parts
- 3.8 — 2 parts
- 3.15 — 2 parts
- 3.17 — 1 part
- 3.23 — 2 parts
- 3.25 — 4 parts
3.1
himavān—aho asmākaṃ dhanyatā
yasyābhavaccharavaro yudhi dānavārirmerurdhanuśca bhujagādhipatirguṇo'pi
vāhāḥ svayaṃ samabhavan śrutayaścatasraḥ
kṣoṇī rathaḥ sa bhagavān svayamāgato yat
3.2
menā0—1mahesarassavi se kudo tavaccaraṇe ahilāso
hima0—asmadanugrahāyaiva | paśya
bhikṣāṃ cirādaṭati yojagadīśvaro'pi
bhakteṣṭado bhavati yaḥ khalu kṛttivāsāḥ
nityaṃ śmaśānanilayaḥ śivamūrtireṣa
kiṃ varṇyate śrutigaṇo'pi paraṃ vyaraṃsīt
3.3
menā0—2accarīaṃ accarīaṃ jahā jai mahanto vi se māhappaṃ ṇa
jāṇanti kudo uṇa ahmārisāṇaṃ khuddabuddhīṇaṃ jāṇiduṃ atthi
vihavo
hima0—yadyapi gatāyāṃ niśīthinyāṃ yāme tu tṛtīye samabhyudayasūcakaṃ svapnaṃ dṛṣṭavato'pi me na nirvṛtaṃ cetaḥ
menā0—3kīriso so siviṇo
hima0—
kadācitkailāsātpramathagaṇayuktaḥ śaśidharastaṭe'smin gaṅgāyāḥ kusumitalatāpādapayute
kṛtāvāsaḥ svairaṃ hasitavadanaḥ smeranayano
hyagṛhṇādvatsāyāḥ kamalamṛdulaṃ pāṇimacirāt
3.3.p1
menā0—1tadotado
hima0—anantaraṃ ca atipremabharitena śaṅkareṇa svavāmārdhe sannidhāpitā ca
menā0—2ṇa dulhahaṃ atthi kivi jai deṣvaṃ aṇuulaṃ bhave
hima0—yadyapyasmāsu prasannaḥ sannihitaśca śaṅkaraḥ | tathāpi ta
pasi vartamānasya niyamavratādibhirniyamitasarvendriyasya pare jyo
tiṣi ramamāṇasya kathaṃ vā hṛdayaṃ bhavediti nivedayitumapyasmadvṛ
dantaṃ bibhemi svapnadṛṣṭārthasiddhiṃ tu bṛhaspatirevamāha
" svapnasya prathame yāme vatsareṇa phalaṃ bhavet
dvitīye cāṣṭabhirmāsaistribhirmāsaistṛtīyake
aruṇodayavelāyāṃ daśabhirvāsaraistathā
govisarjanavelāyāṃ sadyaḥ svapnaphalaṃ bhavet " iti
3.3.p2
praviśya
3.3.p3
dauvārikaḥ—3devam̐, samāgaaṃ samāgaaṃ
hima0—( saharṣam | svagatam |) kṣiprasiddhiṃ me kathayati ( prakāśam )
kiṃ samāgatam
dauvā0—4samāgaaṃ devassa
hima0—spaṣṭaṃ brūhi
dauvā0—5samāgaaṃ devassa duvārammi nāradeṇa
hima0—avilambitaṃ praveśaya maharṣim
3.3.p4
tataḥ praviśati dauvārikanidarśitamārgaḥ nāradaḥ
3.4
nāradaḥ0—( sānandam | )
dhanyaṃ janma samastabhūdharagaṇādetasya śailasya yatsānunyatra samastasiddhanivahāḥ sarve maharṣivrajāḥ
svīye geha iva prahṛṣṭamanaso vāsaṃ vitanvantyamī
śrīnātho'pi tapastanoti badarīmūle naraśca svayaṃm
3.4.p1
hima0—( jhaḍiti āsanādutthāya |) arghyamarghyam
3.4.p2
praviśya
3.5
purohitaḥ—idamānītam
hima0—somarāta, kṛtasatkāraṃ maharṣi abhivīkṣitumabhilaṣāmi
puro0—ayamabhyarcayāmīti ( nāradamupetya satkṛtya |) etu etu bhavāniti ( himavato nikaṭaṃ prāpayati | )
nāradaḥ—(himavantamavalokya | svagatam |) atigambhīraprakṛtirayam
yo'sau
cārusmitaḥ sarasasannihitāṃ priyāṃ svāṃ
ānamragātralatikāṃ muhūrīkṣamāṇaḥ
antarbhṛtāmapica nirbharabhūricintāṃ
āviṣkaroti na bahiḥ kilagūḍhabhāvaḥ
3.6
( upamṛtya | ) svasti dampatibhyām
hima0—( sasaṃbhramaṃ menayā saha praṇamati | )
nāradaḥ—
śreyase bhūyase bhūyāt lokānāṃ saṅgataṃ hi vām
kaśyapāditisadhrīcoravinābhāvayeyuṣoḥ
3.6.p1
himavantamavalokya
3.7
yo'sau tapaścarati sānuni tāvakīne
kailāsabhūdharamapi pravihāya śambhuḥ
hṛṣṭaḥ paraṃ tvayi sa bhadrakaraśca bhūyādṛktārtibhañjanaparaḥ pramathādhināthaḥ
3.7.p1
hima0—kāmamanugṛhīto'smi nirupādhikakṛpānidhinā maharṣiṇā
ko'tra bhoḥ
3.7.p2
praviśya
3.7.p3
kañcukī—ājñāpayatu devaḥ
hima0—ānīyatāṃ me vatsā bhagavantaṃ nāradaṃ namaskartum
kañcukī—yadājñāpayati devaḥ ( iti niṣkramya punaḥ praviśya |) bhartṛdārike itaitaḥ
3.7.p4
tataḥ praviśati lavaṅgikayā saha pārvatī
3.8
pārvatī—( svasakhīṃ lavaṅgikāmavalokya |) 1ammo khaṇe khaṇe vi vi
ppandadi me vāmaṇaaṇaṃ tā kiṃ ṇu khu phalaṃ bhave edassa
lavaṅgikā—2candaseharasamāamo jeva
pārvatī—( sakṛtakakopam |) 3tum̐ha cittagaaṃ bhaṇesi
lava0—4ahaṃ jeva siviṇevi jappemi sivasaṅkaramahādevetti
pā0—( salajjaṃ kṣaṇamiva tūṣṇīṃ sthitvā |) 5hum̐ ciṭṭhadu gacchemo mahesiṇo pādavandaṇaṃ kāduṃ | ( iti upasarpati | )
hima0—vatse, maharṣi praṇama
pā0—( salajjaṃ praṇamati | )
nāra0—
bhūyā bhaivatyanumatā hṛdayāpahāriṇyālolakuntalabharārpitavakradṛṣṭeḥ
kasyāpi kāmadamanasya ca roṣaṇasya
rāgābhivṛddhikaraṇāt śritavāmabhāgā
3.8.p1
pā0( svagatam |) saṃccaṃ bhodu mahesiṇo vaaṇaṃ
3.8.p2
praṇamya lajjāvanatagātrī lavaṅgikāmupasarpati
3.9
nā0—( himavantamavalokya |) api śivaṃ bhavataḥ sabandhuvargasya
hima0—adyaiva kuśalino vayaṃ yeṣāmupari tatra bhavata evamādaraḥ
tathāhi
bhāvatkavīkṣaṇalavena bhavanti dhanyā
ye ghoradustarabhavābdhimamī taranti
kinnāma divyapadapaṅkajasevakānāmasmādṛśāṃ bhavati durlabhamatra loke
3.10
tathāpi vatsāyā adhirūḍhayauvanāyā api varamalabhamānāyā anurūpavaraprepsayā naktaṃdivaṃ anucintayato'pi me na nirṇayamadhigacchati cetaḥ | paśyatu tatrabhavān yaducyate kanyāpitṛtvaṃ
duḥkhāyeti avyabhicāritameva bhavati tadvacaḥ
tathāhi—
jātā yadyapi naḥ kule bahumate lāvaṇyayuktāpyasau
kiṃvābhūdasitekṣaṇā kimabhavat ślāghyairguṇairgānvitā
śīlenāpi kimanvitā triṇayane kiṃvāānuraktā svayaṃ
tāruṇyaṃ ca vijṛmbhamāṇamasakṛttrāseti khinnaṃ manaḥ
3.11
lavaṅgi0—( janāntikam |) halo yā maṃ uvāladdhavaī tumaṃ gu
aṇaṃ vi dāṇiṃ uvālaha
pā0—ṇiṃāmaṃ palapadu piasahī
nāradaḥ—( svagatam |) iyaṃ hi sā dākṣāyaṇī janmāntare'pi ha
saṃraktaiva bhavati dṛḍhalagnā bhavati hi cetasi vāsanā rakti
parimardite nūtnāmbare bhavatu kopamutpādayāmyasyāḥ-( prakāśam
kathamasyā api kalyāṇyā ajñātajanmāna durdarśane hare'nurā
tathāhi
iyaṃ latākomalagātraśobhanā
sa tu svayaṃ sthāṇuratīva karkaśaḥ
śubhālayā śobhanabhūṣaṇapyasau
śmaśānavāsaḥ sa hi sarpabhūṣaṇaḥ
3.13
pā0—( māsūrya nāradaṃ paśyati | )
nāradaḥ—( pārvatīmavalokya sasmitam |) mahānubhāvaḥ khalu śaṅka
nāhaṃ paramārthato dūṣayāmi api tu bhavatībhāvāvabodhāyaiva
yaddhyānānmunayo bhavanti jagatīpāpāpanodakṣamāḥ
kumbhodbhūtamunīśvaraprabhṛtayo vṛddhiṃca siddhiṃ gatāḥ
anye cāpi yadīyabhaktibharitā bhadraṃ vinidraṃ gatāḥ
kiṃ brūmo vayamasya vaibhavamahāmbhodhestaṭasthāḥ param
śailarāja, iyaṃ hi sā dākṣāyaṇī dakṣādhvarabhuvi yā yogena visṛṣṭa
nijaśarīraṃ yāṃ ca tvaṃ duhitaraṃ manyase
yasyāḥ kaṭākṣaviśikhairhṛdi viddha eva
rāgānuviddhahṛdayo virahāsahiṣṇuḥ
śūnyaṃ jagatsamavadhārya viraktacetāḥ
saṃsāravartmani harastapase pravṛttaḥ
3.14
hima0—( sāścaryaṃ pārvatīmavalokya | svagatam | ) kathamiyaṃ jagadīśvarī
duhitṛbhāvena viḍambayantī saṃsṛtiṃ kulamidaṃ samadhikamalaṅkaroti
madīyam | aho, me dhanyatā ( prakāśam | nāradaṃ prati saharṣam | )
ekā sutā śivajalā jagatīṃ punānā
gaṅgā śivasya śirasāpica lālyate'tra
eṣā sutāpi bhavitā yadi janmanīha
bhargasya hanta dayitā khalu me prakarṣaḥ
3.15
nāradaḥ—na tatra sandegdhu bhavān
hima0—tathāpi atyugratapasaṃ śaṅkaramanucintya kātaraṃ bhavati me
manaḥ itikartavyatāmūḍhaṃ ca
nāradaḥ—tadatra bhavatā evaṃ kartavyam
hima0—ājñāpayatu bhavānavahito'smi
nāradaḥ—kenāpi vyājena tannikaṭaevātrabhavatī sthāpanīyā bhavatā
hima0—vyājamapi kathayatu bhavān
nāradaḥ—sa hi dhūrjaṭistapasi saṃsaktamanāstathāpi paricaryāyai prārthayato bhavato duhitaraṃ anumanyata eva
hima0—yadyevaṃ tarhi prayatiṣye
nāradaḥ—tarhi yathābhilāṣitasiddhaye gacchatu bhavān ahamapi mahendramavalokya gacchāmīti | (ākāśagamamanāṭikena saharṣaṃ svagatam|)
yathābhilaṣitaṃ kṛtaṃ suravareṇa ca prārthitaṃ
mahīdharasutā manorathataruśca saṃvardhitaḥ
muddhatataratārakāsuravadhasya mārgaḥ kṛto
vidhiḥ punarataḥparaṃ yadapi karma tatsādhayet
3.15.p1
iti niṣkrāntaḥ
3.15.p2
tataḥ praviśati śambhuḥ
3.16
śambhuḥ—( saharṣam | ) aho, deśasyāsya ramaṇīyatā
iha kvacidadhaḥsvalacchikharavāripūrasphurannikuñjataruśākhikānaṭanatatparā markaṭāḥ
ito'pi vividhadrumākalitanīḍasaṅghādvahirvimṛtvarabahutvarāḥ śravaṇaramyarāvāḥ khagāḥ
3.17
kathaṃ cirāyate śailarājaḥ bhavatu tadatraiva kasmiṃścidviviktadeśe rahasi
sthitvā nirbharamānandabharitamātmāvalokanaṃ kariṣye | ( iti guhāṃ
pravivikṣuḥ | ) aho, manasi me nairmalyaṃ nirvṛtiśca samprati hi
jhadityapagataṃ tamastadanu rājasaṃ jṛmbhaṇaṃ
praśāntamadhunā lasallaghima satvamujjṛmbhate
tato manasi nirmale jagadidaṃ sphuratyagrato
yathā kimapi vastu kaṃ bṛhati darpaṇe sphāṭike
3.17.p1
praviśya
3.18
nandīśvaraḥ—deva, bhavato darśanamabhilaṣannavasaraṃ pratīkṣate saparivāraḥ śailarājaḥ
śambhuḥ—tvaritaṃ praveśaya tam
nandī 0—yadājñāpayati devaḥ | ( iti niṣkramya | ) itaito bhavān
hima0—( menayā sahitaḥ pārvatīṃ puraskṛtya dūrata eva sapraśrayam | svagatam | )
mūrtitritayamāviśya guṇakarmavibhedataḥ
brahmaviṣṇvīśvarākhyāṃ bhajuṣe jyotiṣe namaḥ
3.19
( prakāśam upasṛtya sasambhramam |) himālayo'hamabhivādayaiti patnīputrībhyāṃ saha praṇamati
śambhuḥ—
bhavānpatnī ca putrīca tritayaṃ śubhamaśnutāt
yathā yogaśca bhaktiśca vidyā ca tritayaṃ yutam
3.20
api kuśalaṃ bhavato bhavadīyānāṃ ca
hima0—
yadāyattamidaṃ kṛtsnaṃ jaganmaṃgalamaśnute
tadarpitabharasyādya kuśale kosti saṃśayaḥ
3.21
śambhuḥ—(nandinaṃ saṃjñāpayati | nandinā samānīteṣu āsaneṣu sarve yathārhamupaviśanti |)
śambhuḥ—(pārvatīmavalokya svagatam |)
iyaṃ kuṭilakuntalā smitamarīcijālāvṛtaṃ
mukhāmbujamidaṃ muhustaraḷatārakāpāṅkakam
vinamramapi lajjayā vidadhatī śanaiḥ sādaraṃ
madāsyamavalokate valitavāmadṛṣṭiścirāt
3.22
tiṣṭhatu kimanayā lalanayā prayojanamasmākaṃ tapasi pravṛttānāṃ
hima0—bhagavannatarkitopanataṃ tatrabhavato darśanaṃ smāraṃ smāraṃ vismayāmbudhinimagnaṃ me mano na kathañcidapi pāraṃ labhate | tathāhi
bhavaddīkṣāśliṣṭā iha hi bhuvi ye yoganiratāḥ
satāṃ tādṛkṣāṇāmapi bhavati saṅgaḥ kathamapi
tadetadyuṣmākaṃ bahusukṛtisaṅgābhilaṣitaṃ
kimalpaiḥ puṇyairme jhaḍiti ghaṭate saṅgatamaho
3.23
śambhuḥ—śailādhirāja iha khalu bhavadīye sānuni katipayavatsarāṃstapastaptumāgato'smi tadanujānīhi mām
hima0—anugrahaḥ khalveṣaḥ kevayamanujñātuṃ yuṣmatsadanagamane
paśyatu bhagavān
phalaṃ vā puṣpaṃ vā sarasi śiśiraṃ svādu salilaṃ
kuśānāṃ stambo vā tarugaṇagataṃ valkalamapi
samiddhā patraṃ vā yadapi tapase rocata idaṃ
samastaṃ tadgrāhyaṃ na khalu bhavatāṃ sadmani bhidā
3.23.p1
kiñcānyadapi madīyaṃ vijñāpanaṃ anugṛhṇātu devaḥ
śambhuḥ—kiṃ tat
pā0—( svagatam | ) dāṇiṃ khu devadāhiṃ mahesīhiṃ a aṇugihīdavvā homi
hima0—iyamapi me vatsā tapaścarantaṃ tatrabhavantaṃ śuśrūṣatām
pā0—kiṃ bhaṇissadi me daio
śambhuḥ—( svagatam |) api me tapaso vighno bhavedanayā sundaryā
athavā pratibandhakasatva eva prakāśate tejasvināṃ kāryasiddhiḥ
tadevaṃ bravīmi | ( prakāśam |) svairaṃ śuśrūṣatām
pā0—( saharṣaṃ | svagatam |) dāṇiṃ jeva aṇuūlāo devadāo
3.23.p2
nepathye
3.24
vaitālikaḥ—mahārāja, sukhāya te bhavatu mādhyandinī sandhyā
ravikaraparitaptā mlāyamānāḥ purastāt
hariṇaśiśava ete gāṅgamambhaḥ pivanti
taruśikharaniṣaṇṇāḥ pakṣiṇaḥ pakṣajālairmukulitanayanān svānarbhakān chādayante
3.25
dvitīyaḥ—
ete yathā munigaṇā niyamāya gaṅgāpūrasya madhyamavagāhya na tṛptibhājaḥ
sūryo'pi tadvadati taptatanurmayūkhaiḥ
svīyaiḥ svayaṃ praviśatīva jalaṃ hi gāṅgam
3.25.p1
śambhuḥ—śailarāja, gamyatāṃ mādhyandinaniyamāya ahamapi svābhilaṣitasiddhaye gacchāmīti
3.25.p2
yathocitaṃ parikramya niṣkrāntāḥ sarve
3.25.p3
himavadāgamanaṃ nāma tṛtīyo'ṅkaḥ
caturtho'ṅkaḥ
3.25.p4
tataḥ praviśati gandharvamithunam