Nagananda (Nāgānanda)
नागानन्द
- Language
- Sanskrit
- Author
- Harṣa
- Extent
- 125 passages, 7,569 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Naganandam - 2nd ed.; ed. Jibananda Vidyasagara; Sarasvati Yantra; 1886 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
Text
1.1
nāndī (ga)
dhyānavyājamupetya cintayasi kāmunmītya cakṣuḥ kṣaṇam
paśyānaṅgaśarāturaṃ janamimaṃ trātāpi no rakṣasi
mithyākāruṇiko'si nirghṛṇatarastvattaḥ sa ko'nyaḥ pumān
seyaṃ māravadhūrbhirityabhihito buddhojinaḥ pātu vaḥ
1.2
(gha)
apica,
kāmenākṛṣṭa cāpaṃ hatapaṭupaṭahāvalgibhirmāravīrairbhūbhaṅgotkampajṛmbhāsmitavalitadṛśā divyanārījanena
siddhaiḥ prahrottamāṅgaiḥ pulakitavapuṣā vismayād vāsavena
dhyāyan bodheravāptau na calita iti vaḥ pātu dṛṣṭo munīndraḥ
1.4
(ṅa)
sūtradhāraḥ || alamativistareṇa | adyāhaṃ vasantotsave
sarvvasāmantamāhūya nānādigdeśāgatena rājñā śrīharṣadevasya
pādapadmopajīvinā(ca) rājasamūhenoktaḥ | yathāsmatsvāminā śrīharṣadevenāpūrvvavasturacanālaṅkṛtaṃ(cha) vidyādharacakravarttipratibaddhaṃ (ja) nāgānandaṃ nāma nāṭakaṃ kṛtamasmābhiḥ
śrotraparamparayā śrutaṃ na ca prayogato (jha) dṛṣṭam | tattasyaiva
rājñaḥ sakalajanahṛdayāhlādino (ña) bahumānādasmāsu(ṭa)
cānugraībujhā yathāvatprayogenātha tvayā nāṭayitavyamiti (ṭha)| tadyāvadidānīṃ nepathyaracanāṃ kṛtvā yathābhilaṣitaṃ sampādayāmi| parikramyāvalokya ca| cāvarjitāni
(ḍa) ca sakalasāmājikamanāṃsi iti me niścayaḥ| yataḥśrīharṣo nipuṇaḥ kaviḥ pariṣadpyeṣā guṇagrāhiṇī
loke hāri ca siddharājacaritaṃ nāṭye ca dakṣā vayam
vastvaikaikamapīha vāñchitaphalaprāpteḥ padaṃ kiṃ punarmadbhāgyopacayādayaṃ samuditaḥ sarvo guṇānāṃ gaṇaḥ ||3||(ḍha)
tadyāvadahaṃ gṛhaṃ gatvā gṛhiṇī māhūya saṅgītakamanutiṣṭhāmi| parikramya nepathyābhimukhamavalokya| idamasmadgṛhaṃ,
yāvat praviśāmi, praviśya| ārye ! (ṇa) itastāvat
praviśya naṭī| sākham | (ta) yajja ! iyamhi mandabhaggā
āṇavedu ajjautto ko ṇioo aṇuṭṭhiādo padutti|(1)
sūtra | naṭomavalokya | āyyeṃ! nāgānande nāṭayitavye
kimidamakāraṇameva rudyate
naṭo | aja ! kathaṃ ṇa roissaṃ | yado dāva tādo
pajjāe saha thavirabhāvaṃ jāṇidha adūrajādaṇivve do
kuḍumbabhāravvahaṇajoggo dāṇīṃ (ya) tumaṃti hiae
vitakkiya tapovaṇaṃ gado (2)
sūtra (ra) | sanirvedam (gha) bhaye ! kathaṃ māṃ parityajya tapovanaṃ yātau pitarau tat kimidānīṃ yujyate, vicintya-athavā
kathamahaṃ gurucaraṇa paricaryyā-sukhaṃ parityajya gṛhe tiṣṭhāmi
kutaḥ
pitrorvidhātuṃ śuśrūṣāṃ tyaktaiśvaryyaṃ kramāgatam
vanaṃ yāmyahamadyaiva yathā jīmūtavāhanaḥ
1.5
(na)
iti niṣkrāntau
prastāvanā (pa)
tataḥ praviśati nāyako vidūṣakañca
nāyakaḥ | sanirvedam vayasya paśyeya !
rāgasyāspadamityavaimi nahi me dhvaṃsīti na pratyayaḥ
kṛtyākṛtyavicāraṇāsu vimukhaṃ ko vā na vetti kṣitau
evaṃ nindyamapīdamīrisataphalaprāptyai bhavedyauvanaṃ
bhaktyā yāti yadītthameva pitarau śuśrūṣamāṇasya me
1.6
(pha)
vidū | sarojam bho vayassa ! ṇaṃ ṇivviṣo evva tumaṃ
ettiaṃ kālaṃ edāṇaṃ jīvantamṛdāṇaṃ kade imaṃ īrisaṃ
vaṇavāsadukkhaṃ aṇuhavanto | tā pasīda dāṇiṃ pi dāva
gurucaraṇasussūsānibbandhādo (ba) ṇivattia icchāparibhogaramaṇijjaṃ rajjasuhaṃ aṇuhavīadu (1)
nāyakaḥ | vayasya ! na samyagabhihitaṃ tvayā | kutaḥ
tiṣṭhan bhāti pituḥ puro bhuvi yathā siṃhāsane kintathā
yat saṃvāhayataḥ sukhaṃ tu caraṇau tātasya kiṃ rājake
kiṃ bhukte bhuvanatraye dhṛtirasau bhuktojjhite yā gurorāyāsaḥ khalu rājyamujjhitagurostatrāsti kaścidguṇaḥ
1.7
(bha)
vidū | ātmagatam | aho| se gurugraṇasussūsārāśro
vicintya | bhoṭu tā edaṃ pi dāva ṇaṇaṃ vippa dāva bhavistaṃ
prakāśaṃ bho vayasya ṇaktu pahaṃ rajjasoksaṃ jeva kevalaṃ adisiṭṭā evvaṃ bhaṇāmi | aṣṇaṃpi de karaṇīyaṃ atthikhyeva (1)
nāyakaḥ | vajitam vayasya ! nanu kṛtameva yatkaraṇīṣam
paśyanyāyye bartmani yojitāḥ prakṛtayaḥ santaḥ sukhaṃ sthāpitā
nīto bandhujanastathātmasamatāṃ rājye ca rakṣā kṛtā
datto dattamanīrathādhikaphalaḥ kalpadrumo'pyarthine
kiṃ kattavyamataḥparaṃ kathaya vā yatte sthitaṃ cetasi
1.8
(ma)
vidū | bho vayassa ! cañcalasāhasiyo mahaṅgahadappo de
paḍivakkho, tacchi' ca samāsaṇṇaṭṭhide de padhāṇāmañcasamadhiṭṭhidaṃpi ṇa tue viṇā rajjaṃ suthiraṃ (ya) ti par̤ibhādi (1)
nāyakaḥ | dhiṅmūrkha ! mataṅgo rājyaṃ hariṣyatīti
śaṅkase
vidū | adhai' (2)
nāyakaḥ | yadyevaṃ tat kiṃ na syāt | nanu svaśarīrāt
prabhṛti sarvvaṃ parārthameva mayā paripālyate yattu svayaṃ na dīyate
tattātabhānurodhāt tat kimanenāvastunā cintitena varaṃ
tatājñaivānuṣṭhitā ājñāpitañcāsmi tātena | yathā vatsa !
jīmūtavāhana ! bahudivasaparibhogena kṣīṇatarasamiskuśakusumamupabhuktamūlaphalakandanīvāraprāyamidaṃ khānaṃ varttate
tadito malayaparvataṃ gatvā kiñcittasmin nivāsayogyamāśramapadaṃ nirūpayeti (ra) | tadehi malayaparvatameva
gacchāvaḥ
vidū | jaṃ bhavaṃ āṇavedi | edu bhavaṃ (1) | [ubhau
parikrāmataḥ
vidū | agrato'valokya bho vayassa ! pekkha pekkha eso kkhu
sarasavasantavaṇṇaloapaṇimilantajalaṇivahaparimo vvisasantaṭuvisavaḍḍajalabharikkhantaviaḍacchijitasisirasīarāsāravāhī paḍhamasaṅgamokkaṇṭhidapiākaṇṭhaggaho vvia magaparirakhamaṃ avaṇaanto romañcedi (la) pivavayassaṃ malayapavvado (2)
vāyavaḥ | [vikramya parikramya ca ]| aye ! bhrātaḥ imaṃ vayaṃ malayaparvatam | samantādavalokya | aho ! rāmaṇīyakamasya | tathāhi
mādyaddiggajagaṇḍabhittikaṣayairbhagnasravaccandanaḥ
krandatkandaragahvaro jalanidherāsphālito vīcibhiḥ
pādālaktakaraktamauktikasitaḥ siddhāṅganānāṃ gatairdṛṣṭo'yaṃ malayācalaḥ kimapi me cetaḥ karotyutsukam
1.8-2
(va)
tadehāvāruhya vāsayogyaṃ kiñcidāśramapadaṃ nirūpayāvaḥ
vidū| evaṃ karehma | eśaṃtaḥ khittvā | edu bhavaṃ
ārūḍhavvaṃ (1) | nāṭayataḥ
nāyakaḥ | dakṣiṇākṣisyandaṃ sūcayan | aye !
dakṣiṇa saṃndate cakṣuḥ phalākāṅkṣā na me kvacit
naca mithyā munivacaḥ kathayiṣyati kiṃ nvidam
1.11
(ga)
vidū| bho vayassa ! acakṣamāsannaṃ (gha) de piyaṃ
nivededi (2)
nāyakaḥ | evaṃ nāma (sa) yathāha bhavān
vidū| vilokya | bho vayassa pekkha pekkha | edaṃ kkhu
savisesadhavalisiddhapādapavisohidaṃ surahirhāvagandhagavabhikuddāmadhūmaviggamaṃ aṇuṭṭhiṇagamuhavisassatāvapagaṇaṃ (i)
tavovaṇaṃ via lakkhīadi (1)
nāyakaḥ | samyagupalakṣitam | tapovanamevaitat | kutaḥ
vāso'thaṃ dayayeva nātipṛthavaḥ kṛttāstarūṇāṃ tvaco
magnolaṅghyajaratkamaṇḍalurataḥ svacchaṃ payo nairjharam
dṛśyante truṭitojjhitāśca vaṭubhirmorcyaḥ kvacinmekhalā
nityākarṇanayā śukena ca padaṃ sāmnāmidampaṭhyate ||10||(ca)
tadehi praviśya paśyākayāvaḥ | praveśaṃ nāṭayataḥ
nāyakaḥ | samicāmaṃ vilokya | aho ! nu khalu muditamunijanapravicāryyamāṇasandigdhavedavākyavistarasya paṭhadvaṭucchidyamānādrī samidhastāpasakumārikāpūryyamāṇabālavṛkṣālavālasya praśāntaramaṇīyatā (ka) tapovanasya
ihahimadhuramiva vadantaḥ svāgataṃ bhṛṅgaśabdairnatimiva phalanamraiḥ kurvvate'mī śirobhiḥ
mama dadata ivāghryaṃ puṣpavṛṣṭiṃ kirantaḥ
kathamatithisaparyā śikṣitāḥ śākhino'pi
1.12
(kha)
tannivāsayogyamidaṃ tapovanam manye bhaviṣyato'tra vattāmasmākaṃ nirvṛtiḥ (ga)
vidū | bho vayassa ! kiṃ kkhu ede īsivalitakandharā
ṇiccalamuhāva sarantadaradaliyadabbhakavalā samunnāmidadikkaikakasā suhaṇimīlidaloyaṇā āyaṇantā viya (gha)
hariṇā lakkhīanti | (1)
nāyakaḥ | varṣaṃ datvā | sakhe ! samyagupalacitam
tathāhi—
sthānaprāptāvadhānaṃ prakaṭitasamatāmandratāravyavasthānirhrādinyā vipañcyā militamalikuruteneva tantrīsvareṇa
ete dantāntarālasthitatṛṇakavalacchedaśabdaṃ niyamya
vyājihvāgrāḥ kuraṅgāḥ sphuṭalalitapadaṅgītamākarṇayanti
1.13
(ṅa)
vidū | bho vayassa ! ko uṇa eso tavova
gāyahi | (1)
nāyakaḥ | yathaitāḥ komalāṅgulikṣatābhihanyamāna
sphuṭaṃ kkaṇanti tantrāstathā kākalipradhānameyad gī
tarkayāmi | anutpannacāpalyo nirdiśya | asminnāyata
devatāmārādhayantī kāciddivyā yoṣidupavīṇayati (ca)
vidū | bho vayassa ! ehi amhe vi devadāyada
pekkhamha | (2)
nāyakaḥ | vayasya ! sādhūktaṃ khalu bhavatā | vandyāḥ
khalu devatāḥ | upasarpan yadyattvā sthitvā | vayasya ! kadīcit draṣṭu manarho'yaṃ jano bhavati | tadāvāṃ tamālagulmāntaritau paśyantāvavasaraṃ pratipālayāvaḥ (ka) | tathā kurutaḥ
tataḥ praviśati bhūmāvupaviṣṭā voṇāṃ vādyantī malayavatī ceṭo ca
nāyikā | gāyati—
uttaphullakamalakesaraparāgagauradyute | mama hi gauri !
abhivāñchitaṃ prasiddhatu bhagavati ! yuṣmatprasādena
1.14
(kha)
nāyakaḥ | karṇaṃ datvā | vayasya ! aho ! gītamaho ! (jha)
vādyam
vyaktirvyañjanadhātunā daśavidhenāpyatra labdhāmunā
vispaṣṭo drutamadhyalambitaparicchinnastridhāyaṃ layaḥ
gopucchapramukhāḥ krameṇa yatayastisro'pi sampāditā
vyaṃtodyānugatāśca vādyavidhayaḥ samyak trayo darśitāḥ
1.16
(ja)
ceṭī| sapraṇavam | bhaṭṭidārie ! ciraṃ kkhu vādaṇantie
kudo vya parikkhamo agvahatthāṇaṃ (1)
nāyikā| sādhicepam (ṭa) | hañce ! kudo me devīe
purado vīṇaṃ vādayantie agdhahatthāṇaṃ parikkhamo (2)
ceṭī| bhaṭṭhidārie ! ṇaṃ bhaṇāmi kiṃ edāe niṣkavaṇṇāe
purado vāidena | jā ettiaṃ kālaṃ kakvapāavadukarehiṃ
viśramovāsaṇehiṃ dhārādhayantīe ajjavi ṇa de pasādaṃ
daṃsedi (3)
vidū | avvayā khu esā kiṃ ṇa pekkhamha (1)
nāyakaḥ | ko doṣaḥ | nirdoṣadarśanāḥ kanyakā
bhavanti | kintu kadācidasmān dṛṣṭvā bālabhāvasulabhāt
sādhvasānna ciramiha tiṣṭhet| tadanenaiva tamālajālāntareṇa (ṭha) paśyāvaḥ
vidū | evvaṃ karehma | ubho paśyataḥ (2)
vidū | dṛdā avismayam bho vayassa ! pekkha pekkha | añccaḍa
añccariyaṃ ! ṇa kevalaṃ voṇāvissāviṇeṣvva (ḍa) suhaṃ karedi
jāva imiyā voṇāvissāṇāhuruveṇa rūveṇavi akkhoṇaṃ
suhaṃ uppādedi | kā uṇa esā ? | kiṃ dāva devī ?
āho ṇāmakaṇcā ? | āho vijjāharadāriyā ?
āho siddhakulasambhavetti ? (3)
ceṭī| saharṣam | bhaṭṭidārie ! jadi evaṃ| tā
kīsa siviṇayaṃ imaṃ bhaṇopadi | ṇaṃ hiyayapalido varo
devīe diṇṇo (1)
vidū| śrutvā bho vayasya ! avasaro kkhu eso pacchāṇaṃ
devīdaṃsaṇassa | tā ehi uvasappahmā (2)
nāyakaḥ | na tāvat praviśāmi
vidū | anicchantamapi nāyakasahittha balādākṛṣya | upasṛtya sotthi bhodīe | bhodi ! sañcaṃ jevva caturiyā
bhaṇādi | varo evva so devīe diṇṇo (3)
nāyikā | sasādhvasalajjitānnī nāyakamuddiśya hañje ! ko
ṇu kkhu eso ? (4)
ceṭī | nāyakaṃ nirūpyāpavāryya imāe appaṇassa sarisāe ākidīe eso so bhagavadīe pasādīkidotti takkemi (5)
nāyikā saspṛhaṃ sablajjañca nāyakamavalokayati
nāyakaḥ
tanuriyaṃ taralāyatalocane !
śvasitakampitapīnaghanastani !
śramamalaṃ tapasaiva gatā punaḥ
kimiti saṃbhramakāriṇi ! khidyate
1.17
(da)
nāyikā | apavāryya hañje ! atisāhaseṇa ṇa sakkuṇomi
edassa ahimuhī ṭhāduṃ nāyakaṃ tiryyak sablajjañca paśyantī kiñcit
parāṅmukhī tiṣṭhati (1)
ceṭī | bhaddidārie ! kiṃ edaṃ ? (2)
nāyikā | hañje ! ṇa sakkuṇomi edassa āsaṇe cidviduṃ
tā ehi asmado gacchahma (3) utthātumicchati
vidū | bho ! bhāyadi kkhu esā | mama paḍiggavijjāṃ
vitra muhattayaṃ dhāremi (4)
nāyakaḥ | ko doṣaḥ ?
vidū | bhodi ! kiṃ ettha tuhmāṇaṃ tavovaṇe īdiśi
āāro | jeṇa yadiho āedo vāśāmetteṇa vi ṇa
sambhāvīyahi (1)
ceṭī | nāyikāṃ dṛṣṭvā vyātmagatam | aṇurajjadi via ettha
edāe diṭṭho | bhodu evvaṃ dāva bhaṇissaṃ | prakāśam | bhaṭṭidārie ! juttaṃ bhaṇādi bahmaṇo | uddhado kkhu de adiḍijaṇasakāro | tā kiṃ īdise mahāṇubhāve paḍibattimūr̤hā (dha) ciṭṭhasi ? | ahavā ciṭṭha tumaṃ | ahaṃ evva jahāṇuruvaṃ karaissaṃ | nāyakaṃ nirddiśya | sāmadaṃ ajjassa | āśramapariggaheṇa alaṅkaredu ajjo imaṃ padesaṃ (2)
vidū | bho vayassa ! sohaṇaṃ esā bhaṇādi | ubavisia ettha muhuttaaṃ vīsamahmā (3)
nāyakaḥ | yuktamāha bhavān | ubhāvupaviśataḥ
nāyikā | ceṭṭīhaṭṭia maha parihāsasīle ! mā evvaṃ
karehi | kadāvi kovi tāvaso pikkhadi | tado maṃ
aviṇīdetti (na) sambhāvaisladi (1)
tataḥ praviśati tāpasaḥ
tāpasaḥ | prājñāpito'smi kulapatinā kauśikena (pa)
yathā vatsa śāṇḍilya ! piturājñayā siddhayuvarājamitrāvasurbhāviṣyadvidyādharacakravarttinaṃ kumārajīmūtavāhanam ihaiva
malaye parvvate kvāpi varttamānaṃ bhaginyā malayavatyā varahetordraṣṭumadya gataḥ | tacca pratīkṣamāṇāyā malayavatyāḥ kadācinmadhyāndinasavanavelāvadhiratikāmet | tadenāmāhvayāgaccheti | tat tapovanagauraveādṛṣṭameva gacchāmi | parikramya
bhūmiṃ nirūpya savismayam | aye ! kasya punariyaṃ pāṃśule bhūpradeśe
prakāśacakrāṅkitā padapaṃktiḥ (pha)| agrato jīmūtavāhanaṃ nirdiśya
nūnamasyeveyaṃ mahāpuruṣasya | tathāhi -
uṣṇīṣaḥ sphuṭa eṣa mūrddhani vibhātyūrṇaiyamantarbhruvo
ścakṣustāmarasānukāri hariṇā vakṣaḥsthalaṃ sparddhate
cakrāṅkaśca yathā padadvayamidaṃ manye tathā ko'pyayaṃ
novidyādharacakravartti padavīmaprāpya visyāsyati
1.28
(ba)
athavā kṛtaṃ sandehena | vyaktametenaiva jīmūtavāhanena
bhavitavyam | malayavatīṃ nirūpya | aye ! iyamapi rājaputrī
ubhau vilokya | cirāt khalu yuktakārī vidhiḥ syāt | yadi
yugalakametadanyonyānurūpaṃ ghaṭayet (bha) | upasṛtya nāyakaṃ
nirdiśya | svasti bhavate
nāyakaḥ bhagavan ! jīmūtavāhano'bhivādayate | utthātumicchati
tāpasaḥ | alamalaṃ abhyutthānena (ma) | nanu sarvvasyābhyāyato gururiti bhavānevāsmākaṃ pūjyaḥ| tad yathāsukhaṃ
sthīyatāṃ
nāyikā| ajja ! paṇamāmi (1)
tāpasaḥ| nāyikāṃ nirdiśya | vatse ! anurūpabharttṛgāminī bhūyāḥ| rājaputri ! tvāmāha kulapatiḥ kauśikaḥ
yathā pratikrāmati madhyandina savanavelā | tat tvaritamāgamyatāmiti
malayavatī | jaṃ guru āṇavedi ātmagatam | ekatto guruvayaṇaṃ annato daiadaṃsaṇasuhaṃtti gamaṇāgamaṇādhirūḍhaṃ (ya)
ajjavi maṃ dolaedi hiaaṃ (2)
utthāya niśvasya salajjaṃ sānurāgañca nāyakaṃ paśyantī tāpasasahitā
niṣkrāntā
nāyakaḥ| sotkaṇṭhaṃ niśvasya, nāyikāṃ paśyan
anayā jaghanābhogabharamantharayātayā
anyato'pi vrajantyā me hṛdaye nihitaṃ padam
1.16-2
(ra)
vidū | bho ! diṭṭhaṃ tuma pekkhidavvaṃ | tā dāṇiṃ majjhaṇasūrakiraṇasantābadiuṇido viya me udarāggī dhamadhamāadi (kha) | tā ehi ṇikkamā| jeṇa bamhamo paḍiho
bhavia muṇijaṇasañcāsādo laḍehiṃ kandamūlaphalehiṃ pi dāva
pāṇadhāraṇaṃ karemi | (1)
nāyakaḥ | ūrddhamavalokya| madhyamadhyāste nabhastalasya bhagavān sahasradīdhitiḥ | tathāhi —
tāpāt tatkṣaṇaghṛṣṭacandanarasau pāṇḍū kapolau vahan
saṃsaktairnijakarṇatālapavanaiḥ saṃvījyamānānanaḥ
sampratyeṣa viśeṣasiktahṛdayo hastojjhitaiḥ śīkaraiḥ
glāyacchaṅkaṭaduḥkhahāmiva daśāṃ dhatte gajānāṃ patiḥ
1.22.1
(ga)
iti niṣkrāntāḥ sarve
iti prathamo'ṅkaḥ
atha dvitīyo'ṅkaḥ
tataḥ praviśati ceṭī
ceṭī| āṇattāhma bhaṭṭhidāriāe malayavadīe jahāhañje! maṇoharie ajja cirāadi me bhāgraro ajjamittāvasū| tā gaṭua jāṇihi kiṃ āgado ṇa vetti| parikrāmati| nepathyābhimukhaṃ dṛṣṭvā kā uṇa esā turitaṃturidaṃ ido
evva āpacchadi| nirūṣya| kahaṃ caturiā ? (1)
tataḥ praviśati dvitīyā ceṭī
prathamā| upasṛtya| halā caturie! kiṃ nimittaṃ uṇa
maṃ pariharitra evvaṃ turidāe gacchīadi (2)
dvitīyā| ilā maṇoharie ! āṇattahmi bhaṭṭidāriyāe
malayavadīe halle caturie ! kusumāvacayaparikkhamaṇīsahaṃ
me sarīraṃ | saradātavajaṇido viya me santāvo adhikataraṃ
bādhedi | tā gaccha tumaṃ bālakadalīpattaparikkhitte candaṇaladāgharaṇa candamaṇisilāpalaṃ (ka) sajjokarehitti
aṇuciṭṭhiaṃ a mae jadhā āṇattaṃ | jāva gaṭua bhaṭṭidāriāe ṇivedemi (3)
prathamā |' jai evvaṃ tā lahuṃ gaṭua ṇivedehi | jeṇa
se tahiṃ gadāe uvasayadi santāvo (4)
evvaṃ uvasamissadi | vicittaramaṇīyaṃ candaṇaladāvaraṇaṃ
pekkhantīe adhikataro santāvo huvissaditti takkemi
prakāśam | tā gaccha tumaṃ | ahamvi savvokidaṃ maṇisilāalanti gaṭua bhaṭṭidāriāe ṇivedemi (5)
iti niṣkrānte
tataḥ praviśati sotkaṇṭhā malayavatī ceṭī ca
malayavatī | niḥśvasyātmagatam | hiaa ! tathā ṇāma tassiṃ
jaṇe jaṃ lajjāe mantharaṃ muhaṃ kaṭṭaa dāṇiṃ tahiṃ pattaṇā
gadosiṃtti aho ! de appambharittaṇaṃ (kha) prakāśam | hañje
cadurie ! ādisohi me bhagavadāe āmadaṇaṃ (6)
ceṭī | ātmagatam | candaṇaladāgharaṃ patthidā bhaṇādi bhagavadie āmadaṇaṃ | prakāśam | candaṇaladāgharaaṃ bhaṭṭidāriā
1.22.2
patthidā (7)
nāyikā | salajjam | hañje ! suṭu sumarāvidaṃ | tā ehi
tahiṃ evva gacchahma (8)
ceṭī| edu edu bhaṭṭhidāriyā| (8)
nāyikā anyato gacchati
ceṭī| pṛṣṭhato dṛṣṭvā sodvegamātmagatam | aho ! se susahiapañcakhaṃ | kahaṃ taṃ evva devībhavaṇaṃ patthidā| prakāśam
bhaṭṭidārie ! ṇaṃ ido candaṇaladāgharaaṃ tā ido ido
ehi (10)
nāyikā saviksakkhitaṃ (ga) tathā karoti
ceṭī | idaṃ candaṇaladāgharaṃ | tā pavisia candamaṇisilāṭale upavisia samassasadu bhaṭṭhidāriyā (11) ubheupaviṣṭataḥ
nāyikā | niḥśvasya ātmagatam | bhaavaṃ kusumāuha ! jeṇa
tumaṃ ruvasohāe ṇijjidosi | tassa tue ṇa kimpi
kidaṃ | mama uṇa agavavaddāevi abalotti karia paharanto
ṇa lajjesi ātmānaṃ nirvaryya madanāvasthāṃ nāṭayantī | prakāśam
hañce ! kosa uṣṇaṃ ghaṇapallavāniruddhasūrakiraṇaṃ (gha) taṃ evva
candapaladāgharaṃ ba me ghajjābi santābadukkhaṃ pakabehi (12)
ceṭī | jāṇāmi pacaṃ etya santāvassa kāraṇaṃ | kiṃ
uṇa asambhāviṇī bhaddidāriyā va taṃ par̤ibajjissaditti (ṅa | (13)
nāyikā | ātmagatam | lakkhidā viya ahūṃ edāe
tahāvi pucchissa prakāśam | hajñe ! kiṃ taṃ jaṃ ṇaṃ par̤ibajjisnadi | tā kahehi dāva | kiṃ taṃ kāraṇaṃ ? (14)
ceṭī | eso de hiyapadvido varo (15)
nāyikā | saharṣaṃ sasambhramotthāya dvitrāṇi padāni gatvā kahiṃ
kahiṃ so ? (16)
ceṭī | utthāya sasmitam |' bhaṭṭidārie ! so ko ? (17)
nāyikā | salajjamupaviśya adhomukhī tiṣṭhati
ceṭī | bhaṭṭidārie ! edaṃmhi vattukāmā | eso de
diśrapradvido varo evva devīe diṇṇo siviṇake | pacchāvi
1.22.3
kkhaṇaṃ evva parimuktakusumabāṇo viśra (ca) maaraḍao bhaṃṭṭhidāriyāe diṭhṭho | so de imassa santāvassa kāraṇaṃ jeṇa
edaṃ sahāvasodalampi candaṇaladāgharaaṃ ṇa de santāvadukkhaṃ
avaṇedi (18)
nāyikā | caduriśrāe lacchidamahi | sacvaṃ hahce !
caduriā khu tumaṃ | kiṃ de avaraṃ pacchāīdadi | tā
kahissaṃ (18)
ceṭī | bhaṭṭidārie ! dāṇiṃ evva kahidaṃ | kiṃ bahuṇā
palavideṇa | alaṃ sambhameṇa (ka) | mā santappa | jai ahaṃ
caturiā tadā sobi bhaddidāricaṃ abekvanto ṇa muhuttamaṃ.
pi ahiramissadi (ja) | tā edampi mae lakkhidaṃ (20)
nāyikā | sākham | hañje ! kudo amhāṇaṃ ettiśro
bhāgdhedho (21)
ceṭī | bhaddidārie ! mā evvaṃ bhaṇa | kiṃ madhusūśaṇo
viśra vacchatthaleṇa lacchiṃ aṇavvahanto ṇivvudo bhodi (22)
nāyikā | kiṃ suśraṇo piyaṃ vajjia aṇṇaṃ bhaṇiduṃ
jāṇedi | sahi ! adovi me santāvo adhikadaraṃ bādhedi
jaṃ so mahāṇubhāo vāṅgāmetteṇa vi mae ṇa sambhāvido
sovi akidapaḍivattī adakkhiṇetti (jha) maṃ sambhāvaissadi (23) iti roditi
ceṭī | bhaṭṭhidārie ! mā roda | ahavā kahaṃ ṇa roissadi| pahio se hiapassa santāyo adhipadaraṃ bādhedi
tākiṃ dāṇīṃ ettha karaissaṃ | tā jāva candaṇaladāpallavarasaṃ se hiae dāissaṃ | utthāya candanapallavaṃ gṛhītvā niṣpodya
hṛdaye dadāti | bhaṭṭhidārie ! ṇaṃ bhaṇāmi mā roda | ayaṃ khu
īdisī candaṇaraso dūmehiṃ aṇavarapaḍantehiṃ bāhavivindūhiṃ uṇhokido ṇa de hiaassa edaṃ santāva avaṇedi (24)| kadalopalamamādāya vījayati
nāyikā | hastena nivārayati | sahi ! mā vījehi | uṇho
kkhu eso kadalodalamārudo (25
ceṭī | bhaṭṭhidārie ! mā imasm dosaṃ karehi | tumaṃ
1.22.4
viacanda pallavasaṃsaggasaudalaṃ imaṃ ṇīsāsehiṃ papāyanta (a)
kamalīdalamārudaṃ uṇhaṃ kuṇāsi (26)
nāyikā| sāsram| sahi| patthi kovi imassa dukkhassa
uvasamovāo (27)
ceṭī| bhaṭṭidārie ! patthi jadi so ettha pāvakkhahi (28)
tataḥ praviśati nāyako vidūṣakaśca
nāyakaḥ
vyātṛtyaiva sitāsitekṣaṇarucā tānāśrame śākhinaḥ
kurvvantyā viṭapāvasaktavilasatkṛṣṇājinaughāniva
yaddṛṣṭo'smi tayā munerapi purastai naivamabhyāhate
puṣyeṣo ! bhavatā mudhaiva kimiti kṣipyanta ete śarāḥ || (20) (ṭa)
vidū| bho vayassa ! kahiṃkhu de gadaṃ taṃ dhīrattaṇaṃ ? (26)
nāyakaḥ | vayasya ! nanu sudhīra evāsmi, kutaḥ -
nītāḥ kiṃ na niśāḥ śaśāṅkadhavalāḥ nāghrātamindīvaram
kiṃ nonmīlitamālatī surabhayaḥ soḍhāḥ pradoṣācdnilāḥ
jhaṅkāraḥ kamalākare madhulihāṃ kiṃ vā na śruto
nirvyājaṃ vidhureṣvadhīra iti māṃ yenābhidhatse bhavān ||21||(ṭha
vicintya | athavā mṛṣā nābhihitaṃ, vayasyāneya ! nanvadhīra evāsmistrīhṛdayena na soḍhāḥ kṣiptāḥ kusumeṣavo'pyanaṅgena
yenādyaiva purastava vadāmi dhīra iti sa kathamaham
1.23
(ḍa)
vidū | ātmagatam| evvamadhaurattaṇaṃ paḍivajjanteṇa ācakvikkho mahānto aṇeṇa hicaassa āvego, tā jāva kahiṃ
evva idaṃ abvikvevāmi, (ḍha) prakāgam | bho vayassa ! kīsa
uṇa ajja tumaṃ luhu jevva guruśraṇaṃ sussūsigra iha
āgado ? (30)
nāyakaḥ | vayasya ! sthāne praśnaḥ, kasya vānyasyaitat kathanīyam, adya khalu khapne jānāmi-saiva priyatamā| aṅgukhyā
nirdiśan | atra candanalatāgṭahe candrakāntamaṇi śilāyāmupaviṣṭā praṇayakupitā kimapi māmupālabhamāneva (ṇa)
rudatī mayāṃ dṛṣṭā, tadicchāmi khapnānubhūtadayitāsamāgamaramye asmiṃścandanalatāgṭahe divasaśeṣaṃ samativāhayitum, tadehi gacchāvaḥ | parikrāmataḥ
ceṭī| karṇaṃ dattvā sabhbhramam| bhaṭṭidārie ! padasaddo
vitra (31)
nāyikā | sasambhra mamātmānaṃ paśyantī | hañje ! mā iṃdisaṃ
āāraṃ pekkhia kovi me hiacaṃ tujaīssadi (ta) tā
uṭṭhehi, imiṇā raktāsokapādaveṇa antaridāo pekkhamha
dāva ko esotti | (32) tathā kṛtaḥ
vidū | edaṃ candaṇaladāgharaṃ | tā ehi pavisamha (33)
nāṭyena praviśataḥ
nāyakaḥ
candanalatāgṛhamidaṃ sacandramaṇiśilamapi priyaṃ na mama
candrānanayā rahitaṃ candrikayā mukhamiva niśāyāḥ
1.24
(tha)
ceṭo dṛṣṭvā | bhaṭṭidārie ! dihiṭṭhaā vaḍḍhasi | so evva ṇaṃ
de hiavavallaho jaṇo (34)
nāyikā | dṛṣṭvā saharṣa sasādhvasam | hañje ! edaṃ pekkhia
adisabbhaseṇa ṇa sakkomi iha evva āgado ciṭṭhiduṃ,
kadāpi eso pekkhadi, tā ehi aṇṇado gacchamha | sotkaṇṭhaṃ
padaṃ gatvā | hañje ! vevadi me ūrū (35)
ceṭī| vihassa| adda kādhare ! iha hidaṃ tumaṃ ko
pekkhadi ? ṇaṃ visumarido de appa rattāsoapāio, tāṃ
iha evva upavisiya ciṭṭhamha (36)| tathā kurutaḥ
vidū| nirūpya bho vayassa ! esā sā candamakhisilā ? (37)
nāyakaḥ| savāṣpa niḥśvasiti
ceṭī | bhaṭṭidārie ! jāṇāmi siviṇamālābo viya
tā avahidā dāva suṇamha (38) | ubhe ākarṇayataḥ
vidū| hastena cālayan | bho vayas ! pāṃ bhaṇāmi esā
sā candamathisiletti (38)
nāyakaḥ| savāṣpaṃ niḥśvasya | samyagupalacitam | hastena
nirddiśya
śaśimaṇiśilā seyaṃ yasyāṃ vipāṇḍuramānanaṃ
karakisalaye kṛtvā vāme ghanaśvasitodgamā
cirayati mayi vyaktākūtā manāk sphuritādharā
viramitamanomanyurdṛṣṭā mayā rudatī priyā
1.26
(da)
nāyakaḥ | vayasya ! jāne tāmevāsyāṃ śilāyāmālikhya
tayā citragatayā ātmānaṃ vinodayāmīti, tadita eva
giritaṭāmmanaḥśilāśakalānyādāyāgaccha (pa)
vidū | jaṃ bhavaṃ āṇavedi | parikramya gṛhītvopasṛtya | bho
vayassa ! tue eko vaṇṇao āṇatto, mae uṇa iha evva
sulahapañcarāiṇo vaṇṇaā āṇidotta, ālihadu bhavaṃ (48)
upanayati
nāyakaḥ | vayasya ! sādhu kṛtam | gṛhītvā | śilāyāmālikhan saromāñcam | sakhe ! paśya—
akliṣṭavimbaśobhādharasya nayanotsavasya śaśina iva
dayitāmukhasya sukhayati rekhāpi prathamadṛṣṭeyam
1.27
(pha)
likhati
vidū | sakautukaṃ nirūpyaṃ | apaccakkhe vi evvaṇāma rūaṃ
lihīadi, aho accheriyaṃ ! ! (48)
nāyakaḥ | sasmitam | vayasya !priyā sannihiteveyaṃ saṅkalpasthāpitā puraḥ
dṛṣṭvā dṛṣṭvā likhāmyenāṃ yadi tat ko'tra vismayaḥ
1.28-2
(ba)
nāyikā | sāsram | cadurie ! jāvidaṃ khu kahāvasāṇaṃ,
tā ehi dāva mittāvasuṃ pekkhamha (50)
ceṭī | saviṣādamātmagatam | jīvidaṇiravekkho via se
ullāvo | (bha) prakāśam | bhaṭṭidārie ! ṇaṃ gadā evva tahiṃ
maṇohāriṇī, tā kadāvi bhaddā mittāvasū iha evva
āacchadi (51)
tataḥ praviśati mittāvasuḥ
mitrā | ājñāpito'smi tātena, yathā vatsa mitrāvaso ! jīmūtavāhano'smābhirihāsmanbhāvāt suparaukṣiso'yaṃ, kuto'pyāyogyo varaḥ, tadasmai vatsā malayavatī
pratipādyatāmiti, ahantu snehaparādhīnatayā anyadeva
kimapyavasthāntaramanubhavāmi (ma)| anyacca,
yadidyādhararājavaṃśatilakaḥ prājñaḥ satāṃ sammato
rūpeṇāpratimaḥ parākramadhano vidvān vinīto yuvā
yaccāsūnapi santyajet karuṇayā sattvārtha mabhyudyatastenāsmai dadataḥ svasāramatulāṃ tuṣṭirviṣādaśca me
1.26-2
(ya)
śrutaśca, yathā-jīmūtavāhano gauyyāśramasambaddhe candanalatāgṛhe vattaṃta iti, tadetat candanalatāgṛhaṃ yāvat
praviśāmi| praviśati
vidū | saśambha mavalokya | bho vayasya ! pacchādehi
imiṇā kadalīvattāṇa imaṃ cittagahaṃ kastacaṃ, eso kkhu
siddhajuvarāo mittāvasū iha āgado kadāpi pekkhissadi (52)
nāyakaḥ | kadalīpatreṇa pracchādayati
mitrā | praviśya | kumāra ! mitrāvasuḥ praṇamati
nāyakaḥ | dṛṣṭvā | mitrāvaso ! svāgatam, itaḥsthyatām
ceṭī | bhaddidārie ! āgado bhaṭṭā mittāvasū (53)
nāyikā | hañje ! piyaṃ me (54)
nāyakaḥ | mitrāvaso ! api kuśalī siddharājo
viśvāvasuḥ ?
mitrā | kuśalo tātasandeśenāsmi tvatsakāśamāgataḥ
nāyakaḥ | kimāha tatrabhavān ?
nāyikā | suṇissaṃ dāva—kiṃ tādeṇa kusalaṃ
saṃdiṭṭhaṃ tti (55) !
mitrā | sāstraṃ | idamāha | tāta, asti me malayavatī
nāma kanyā jīvitāmavāsya sarvasyaiva siddharājānvayasya,
sā mayā tubhyaṃ pratipādyate | pratigṛhyatāmiti
ceṭī| vihasya| bhaṭṭidārie ! kiṃ ṇā kuppasi dāṇīṃ (56)
nāyikā | sasmitaṃ salajjañca adhomukhī sthitā| hañje ! mā
hasa, kiṃ visumāridaṃ de edassa aṇahippavattaṇaṃ (57)
nāyakaḥ | apavārya | vayasya | saṅkaṭe patitāḥ smaḥ
vidū | apavārya | bho ! jāṇāmi, ṇā taṃ vajjia de
aṇṇahiṃ cittaṃ ahiramedi, jadhā tathā jaṃ kimpi bhaṇia
visajjīadū eso 58)
nāyikā | saroṣamātmagatam | hadāsa ! ko vā edaṃ ṇā
jāṇādi (56)
nāyakaḥ | ka iha neccheda bhavadbhiḥ saha ślāghyamīdṛśaṃ
sambandham, kintu na śakyate cittamanyataḥ pravṛttamanyataḥ
pravarttayituṃ, tato nāhamenāṃ pratigrahītumatsahe
nāyikā | mūrcchā nāṭayati
ceṭī | samassasadu samassasadu bhaṭṭidāriā (60)
vidū | bho ! parādhīṇo kkhu eso, kiṃ ediṇā abbhatthideṇa, tā guruaṇaṃ se gadraa abbhaṭṭhehi (61)
mitrā| ātmagatam | sādhūktam, nāyaṃ gurujanamatikrāmati eṣa gururapyasminneva gauryyāśrame prativasati, tad
yāvadgatvā asya pitrā malayavatīṃ grāhayāmi
nāyikā | samāśvasiti
mitrā | evaṃ niveditātmano'smān pratyācakṣāṇaḥ (2)
kumāra eva bahutaraṃ jānāti
nāyikā | sagarbhaṃ vihasya | kahaṃ paccākkhāṇalahū
mittāvas puṇovi mantedi (62)
mitrāvasurniṣkrāntaḥ
nāyikā | ātmagatam sāsramātmānaṃ paśyantī | kiṃ mama
ediṇā dohaggakalaṅkamaileṇa accantadukkhabhāiṇā ajjavi
sarīreṇa dhārideṇa, tā iha jjeva amovapādave imāe
adimuttaladāe uvvandhia attāṇaṃ vāvādissaṃ, tā edaṃ
evvaṃ dāva | prakāśaṃ vihvalitena | hañje ! pekkha dāva
mittāvas gado ṇa vetti jeṇa ahampi ido gamissaṃ (63)
ceṭā | kāṃticit padāni gatvā avalokya ātmagatam
accārisaṃ se hiaaṃ pekkhāmi, tā ṇa gamissaṃ | iha
jjevva ovāridā pekkhāmi kiṃ esā paḍivajjhaditti (64)
nāyikā | diśo'valokya pāśaṃ gṛhītvā sāsram | bhagavati
gorie ! tue iha ṇa kirdā (kha) tā aṇṇammimpi
jaṇmantare jahā ṇa iṃdiso dukkhabhāiṇī homi tathā
karesi (65) | ityabhidhāya kaṇṭhe pāśamarpayati
ceṭī | dṛṣṭvā sasambhramamupasṛtya | parittāadu parittāadu
ajjo, esā bhaṭṭidāriā uvvaṃndhiya attāṇamaṃ vāvādedi (66)
nāyakaḥ | sasambhramamupasṛtya | kvāsau ? kvāsau ?
ceṭī | iyaṃ asogapādave (67)
nāyakaḥ | saharṣamavalokya | saiveyamasmanmanorathabhūmiḥ
nāyikāṃ pāṇau gṛhītvā latāpāśamākṣipati
na khalu na khalu mugdhe ! sāhasaṃ kāryyamīdṛk
vyapanaya karametaṃ pallavābhaṃ latāyāḥ
kusumamapi vicetuṃ yo na manye samarthaḥ,
kalayati sa kathante pāśamudbandhanāya
1.30
(va)
nāyikā | sasādhvasam | haddhī ! ko uṇa eso ? | nirūpya
saroṣaṃ hastamākṣeptumicchati | muñca muñca pramāityama, ko tumaṃ
ṇivāreduṃ | maraṇevi kiṃ tumaṃ jjevva ablaṭṭhaṇīo (68) | (śa)
nāyakaḥ
kaṇṭhe hāralatāyogye yena pāśastvayārpitaḥ
gṛhītaḥ sāparādho'yaṃ kathante mucyate karaḥ
1.32
(ṣa)
vidū | bhodu, kiṃ uṇa se imassa maraṇavvavasāyassa (sa)
kāraṇaṃ ? (66)
ceṭī | ṇaṃ eso evva te piyavayasso (70)
nāyakaḥ | kathamahamevāsyā maraṇakāraṇam, na khalvavagacchāmi
vidū | bhodi ! kahaṃ vitra (71)
ceṭī | sākūtam | jā sā piyavayasse ṇa de kāvi hiaavallahā silāgrale ālihidā, tāe pakvaṇādiṇā
edeṇa paḍivādayataskhavi mittāvasuṇo ṇāhaṃ pīīcchidetti jādaṇivve dāe imāe evvaṃ vvavasidaṃ (72) | (hra)
nāyakaḥ | saharṣamātmagatam | kathamiyamevāsau viśvāvasorduhitā malayavatī, athavā ratnākarāhate kutaścandralekhāyāḥ
prasūtiḥ, hā ! kathaṃ vañcito'smi anayā
vidū | bhodi ! jadi evvaṃ tā aṇavaradvo dāṇoṃ piyavayasso | ahavā jar̤a mama ṇa pattiyāgrāsi | tadā saya
jjaivva silāphala gaṃdupa pekvadu bhodī (73)
nāyikā | saharṣa savajjaśca nāyakaṃ paśyantī hastamākarṣati
nāyakaḥ | sasmitam | na tāvanmuñcāmi yāvanmama hṛdayavallabhāṃ śilāyāmālekhyagatāṃ na paśyasi
sarve parikrāmanti
vidū | kadalīpatnamapanīya | bhodi ! pekkha pekkha edaṃ se
hipraavallahaṃ jaṇaṃ (74)
nāyikā | nirūpya apavāryya sasmitam | cadurie ! ahaṃ
vitra ālihidā (75)
ceṭī | cittākṛtiṃ nirvarṇya | bhaṭṭidārie ! kiṃ bhaṇāsi
ahaṃ vitra ālihidetti | irisaṃ sosāricchaṃ (ca) | jeṇa
ṇa jāṇīadi kiṃ dāva iha jjaiva silāale bhaṭṭidāriāe
paḍibimbaṃ saṃkantaṃ | uda tumaṃ ālihidetti (76)
nāyakā | vihasya | hañje ! dujjaṇokadamhi imiṇā maṃ
cittagadaṃ daṃsayanteṇa (77)
vidū | ṇivvatto dāṇiṃ de gandhavvo vivāho (ka) | tā
muñca dāva se agaṃ hatthaṃ | esā kkhu kāvi turidaturidāṃ
iha evva āgacchadi (78)
nāyakaḥ | suṣṭūtaṃ
tataḥ praviśati ceṭī
ceṭī | saharṣam | bhaṭṭidārie ! diṭṭhiyā vaḍḍhasi
paḍicchidā kkhu tumaṃ bhaṭṭiṇo jīmūtavāhaṇassa
guruhiṃ (76)
vidū | nadan | hī hī-bho sampuṇṇā maṇorahā
piyavayassassa | athavā ṇahi ṇahi | bhodīe malayavadīe | athavā ṇa edāṇaṃ | bhojanamabhinandan | mama jevva
ekassa bahmaṇassa (80)
ceṭī | nāyikāmaddiśya | āṇattamhi juvarājamittāvasuṇā jaha ajja jevva malayavadīe vivāho tā
lahū taṃ geṇhia āgacchetti | tā ehi gacchamha (81)
vidū| gadā kva turmaṃ dāsīe dhīe edaṃ geṇhia
vaasseṇa kiṃ idha evva bhavvidavvaṃ 1| (82)
ceṭī| hadāsa ! mā tuvara tuvara| tumhhāṇaṃpi
ṇhappakaṃ (kha) āāgadaṃ evva (83)
nāyikā | sānurāgaṃ salajjañca nāyakaṃ paśyantī saparivārā
niṣkrāntā
nepathye vaitālikaḥ paṭhati
vṛddhyā piṣṭātakasya dyutimiha malaye merutulyāṃ dadhānaḥ
sadyaḥ sindūradhūlīkṛtādavasasamārambhasamdhyātapaśroḥ
udgītairaṅganānāmaruṇamaṇiraṇannūpurārāvaṛdyairudvāhasnānavelāṃ kathayati bhavataḥ siddhaye siddhalokaḥ| (31) (ga)
vidū | ākrarṇya ! bho vayassa! diṭṭhiyā pāgadaṃ
‘ṇhavaṇṇatraṃ (84)
nāyakaḥ | saharṣam | yadyevaṃ kimidānīmiha sthitena | āgaccha tātaṃ namaskṛtya snānabhūmimeva gacchāvaḥ
iti niṣkrāntāḥ sarve
dvitīyo'ṅkaḥ
tataḥ praviśati matto vividhavibhramaśekharakahasto
viṭaḥ kanyāropasukumāramaṇḍanośca (ka)
viṭaḥ
ṇiccaṃ jo pivai suraṃ jaṇassa piyamaṅgamañca jo kuṇai
acchaṃ te do ṇiccaṃ devā baladevo kāmadevo ya
1.33
(kha)
ghūrvvan | saphalaṃ kkhu me seharaassa (ga) jīvaaṃ
vacchatthalamhi daiā ṇoluppalavāsiyā muhe maddarā
sīsammi a seharao ṇiccaṃ vitra cer̤iā jassa
1.64
(gha)
praskhalan | are ! ko maṃ cāledi ? | saharṣam | avassaṃ
ṇomāliā maṃ parihasadi (1)
ceṭaḥ | bhaṭṭhaka ! ṇa a dāva sā ajjavi ihāgacchadi (2)
viṭaḥ | saroṣam | par̤hamapahare jjeva malayavadīe
vivāhamaṅgalaṃ ṇivvuttaṃ, tā kīsa sā dāsī pabhādevi
ṇāgacchadi | vicintya saharṣam | pahavā vivāhamahossave
sabbo evva pivavapañcīyajaṇasaṇāho siddhavijjādharaloyo
kusumāakhajjāṇe āpāṇaṣasokkamaṇubhavissadinti (ṅa)
takkemi tahiṃ jevva ṇeāmāliṣāmaṃ pavekkhamāṇā ciṭṭhadi
tā tahiṃ jevva gamissaṃ| kīdiso ṇomāliāe viṇā
seharayo (3)
prasaṅgalaniṣkrāmati
ceṭaḥ| edu edu bhaṭṭake! edaṃ kusumāparajjāṇaṃ| tā
pavisadu bhaṭṭake ! (4)| ubhau praveśaṃ nāṭayataḥ
ta
badībandhujaṇeṇa jāmātuprasatta badharūvotti kaṭupa sabaṅgamāṇaṃ vakkakehiṃ vivicattidomahi | santāṇakusumaseharayaṃ ca
mama sīse piṇaddhaṃ | so khvu eso paccāgraro aṇatyībhūdo
kiṃ dāṇiṃ etyaṃ karissaṃsaṃ | athavā edeṇa jjevva malaprabadīsapāsādo laheṇaṃ rattaṃsupajugaleṇa ityitravesaṃ viddhina
uttarīyakaśrāvaguṇṭhaṇaṃ gamissraṃ | pecchāmi dāva kiṃ
dāsīe puttā madhuarā karaissanti ? (5) | tathā karoti
viṭaḥ | nirūpya saharṣam | are ceḍā ! aṅgulyā nirdiśya
saharṣam | esā kkhu ṇomāligrā āgadā | maṃ pekkhitra
cirassa āgradotti kubidā avaguṇṭhaṇaṃ kaṭupa śraṇadī
gacchadi | tā kaṇṭhe gehitra pasādemi ṇaṃ (6) | vasumrobasyatya kaṇṭhe gṛhītvā mukhe tāmbūlaṃ dātumicchati
vidū| madyagandhaṃ sūcayan nāsikāṃ gṛhītvā parāṅmu khaḥ sthitvā
kahaṃ ekāṇaṃ mahuarāṇaṃ saāsādo paribbhaṭṭho dāṇiṃ
aṇṇassa duṭṭhamahuarassa muhe paḍidamahni (7)
viṭaḥ | kahaṃ koveṇa parammu hī bhūdā ? praṇāmaṃ kurvvan vidūṣakasya caraṇamātmanaḥ śirasi kṛtvā | pasīda ṇeomālie !
pasīda (8)
tataḥ praviśati ceṭī
ceṭī | āṇattāmhi bhaṭṭidāriāe | hañje ṇomālie !
kusumāarujjāṇaṃ gaṭua ujjāṇapāliaṃ pallaviaṃ bhaṇāhi
ajja ! savisesaṃ tamālavīhiaṃ sajjīkarehi | malayavadīsahideṇa jāmāukeṇa tattha gantavvaṃti | āṇattā mae
pallaviā| tā jāva raaṇīvirahavaḍḍidukkaṇṭhaṃ piyavayassaaṃ seharaaṃ aṇṇesāmi | dṛṣṭvā | eso seharao | saroṣam
kahaṃ yasa' kammi dūtthiyaṃ pasādedi | tā iha ṭṭhidā evva
āṇāmi kā esetti (6)
ceṭaḥ | saharṣam
hariharapidāmahāṇaṃ pi gabbido jo ṇa jāṇai pamiduṃ
so seharayo calaṇesu tujjha pomālie ! par̤ai
1.35
(10)
vidū | dāmīe puttā ! mattabālabā ! kudo ettha ṣomāliyā (11)
ceṭo | nirūpya sasmitam | kahaṃ maṃ ti karia madaparavvaseṇa sehareṇa ajjaatteyo pasādīyadi | tā jāva palīakovaṃ karia duvevi ede parihasissaṃ (12)
ceṭaḥ | ceṭīṃ dṛṣṭvā śekharakaṃ hastena cālayan | bhaṭṭakā ! muñca
edaṃ, ṇa bhodi esā ṇomāliā, esā uṇa rosārattehiṃ
loaṇehiṃ pekkhantī āgadā (13)
ceṭī | upasṛtya | seharaa ! kā uṇa esā pasādīadi ? (14)
vidū | anagurāṭanabhavataḥ yaṃ | bhodi ! kovi bamhaṇo ahaṃ
mandabhāgadheo paḍatto (15)
viṭaḥ | vidūṣakaṃ nihnūya | are kalimaṃkaḍuśrā (ca)
'tumampi seharaaṃ padāresi ? are ceḍā ! geṇha edaṃ, jāva
ṇomāliaṃ pasādemi (16)
ceṭaḥ | jaṃ bhaṭṭake āṇavedi (17)
viṭaḥ | vidūṣakaṃ muktā beṭyāḥ pādayoḥ patati | pasīda
ṇomālie ! pasīda (18)
vidū | ātmagatam | eso me abakkamiduṃ avasaro (18)
palāyitumīhate
ceṭaḥ | vidūṣakaṃ yajñopavīte gṛhṇāti yajñopavītaṃ truṭyati
kahiṃ kahiṃ kaṭṭilamaṃkaḍuśrā palāśrasi (20) | taduttarīyaścaiva
galake baddhvā karṣati
vidū | bhodi ṇomālie ! pasīda muñcāvehi maṃ (21)
ceṭī | vihasya | jai bhūmīe sīsaṃ ṇivesitra pādesu
me par̤asi (22)
vidū | saroṣaṃ sakampañca | bho ! gandhavvarāamitto bamhaṇo
bhavia dāsīe dhīāe pādesu par̤aissaṃ (23)
ceṭī | aṅgulyā tarjayantī sasmitam | dāṇiṃ pār̤aissaṃ,
seharaa ! uṭṭhehi, pasannā de ahraṃ | kaṇṭhe gṛhṇāti | eso
uṇa jāmāukassa piavayasso tue khalīkado, eñcaśca
suṇia kadāpi bhaṭṭhā mittāvasū tava kuppai, tā ādareṇa
sammāṇehi ṇaṃ (24)
viṭaḥ | jaṃ ṇomāliā āṇavedi | vidūṣakaṃ kaṇṭhe gṛhītvā
ajja ! tumaṃ mae sambandhikotti karia parihasido
ghūrṇan | kiṃ saccakaṃ jevva seharao kiṃ kado parihāso ?
uttarīyaṃ varttulīkṛtya āsanaṃ dadāti | iha ubavisadu sambandhiko (25)
vidū | svagatam | diṭṭhiā avagado via se madā
vego (26) | upaviśati
viṭaḥ | ṇeāmālie ! ubabisa tumampi edassa pāse,
jeṇa duvevi tumhe samaṃ evva sambhāṇaistaṃ (27)
ceṭo | vidūṣakopaviśati
viṭaḥ | caṣakamādāya | are ceḍā ! surbhāradaṃ kkhu edaṃ
karehi casakaṃ surāe (28)
ceṭaḥ | nāṭacena caṣakabharaṇaṃ karoti
viṭaḥ | svaśiraḥśekharāt (ka) puṣpāṇi gṛhītvā caṣake nikṣipya
jānubhyāṃ sthitvā navamālikāyai upanayati | ṇemālie !
cākkasya dehi edaṃ edasm (29)
ceṭo | sasmitam | jaṃ seharaco bhaṇādi (30) | tathā
kṛtvā viṭasyārpayati
viṭaḥ | vidūṣakasya caṣakamarpayati | edaṃ ṇemāliāmuhasaṃsaggasavisesavāsiarasaṃ seharaaṇyeṇa keṇavi aṇāsādidapuruvvaṃ, tā pibehi edaṃ, kiṃ taṃ adība avaraṃ
sambhāṇaṃ karaissaṃ (31)
vidū | savevvañcāstitaṃ kṛtvā | seḍaraka ! bamhaṇo kkhu
ahaṃ (32)
viṭaḥ | jadi tumaṃ bamhaṇo, tā kahiṃ te ṇavasuttaṃ (33) | (ja)
vidū | taṃ kkhu me imiṇā cer̤eṇa kaṭṭīamāṇaṃ chiṇṇaṃ (34)
ceṭo | vihasya | jai evvaṃ, tā vedakkharāimpi dāva
kativi udāhara (35)
vidū | bhodi ! imiṇā sīdhugandheṇa kahiṃ vedakkharāi, ahavā kiṃ mama bhodīe samaṃ vivādeṇa, eso de
bamhaṇo pādesu par̤adi (36) | iti pādayoḥ patitumicchati
ceṭo | hastābhyāṃ nivārya | mā kkhu evvaṃ karedu ajjo,
seḍaraa ! osara, osara, bamhaṇo kkhu eso | vidūṣakasya pādayoḥ
patati | ajja ! ṇā tue kupidavvaṃ, sambandhikānurūvo kkhu
eso mae parihāsī kado (37)
ceṭaḥ| ahamvi ṇaṃ pasādemi| pādayornipatya| marisedu marisedu ajjo, jaṃ mae madaparavvaseṇa savvaradvaṃ, jeṇa
ahaṃ ṇomāliāe saha āvāṇayaṃ gamissaṃ (38)
vidū| marisīdaṃ mae, gaccha tumhe, ahamvi piyavayassaṃ
pekkhāmi (36)
niṣkrāntau viṭaceṭā saha cedaśca
vidū| padikanto bamhaṇassa akālāmattū, tā jāva
ahampi mattavālaprasaṅgadūsidaṃ iha digvikāe ṇhāissaṃ| tathā karoti| nepathyābhimukhamavalokya | eso piyavayassovi ḷakiṇoṃ viya haro malayavadīṃ avalambiya idoevva āpracchadi, tā jāva pāsaparivattī homi (40)
tataḥ praviśati gṛhītovaranepathyo nāyako malayavatī
vibhavataśca parivāraḥ
nāyakaḥ | malayavatīmavalokayan saharṣam
dṛṣṭā dṛṣṭimadho dadāti kurute nālāpamābhāṣitā
śayyāyāṃ parivṛtya tiṣṭhati balādāliṅgitā vepate
niryāntīṣu sakhīṣu vāsabhavanānnirgantumevehate
yātā vāmatayaiva me'dya sutarāṃ prītyai navor̤hā priyā
1.36
(pha)
malayavatīṃ paśyan | priye malayavati !
huṅkāraṃ dadatā mayā prativaco yanmaunamāsevitaṃ
yadvāvānaladīptibhistanuriyaṃ candrātapaiḥ snāpitā
dhyātaṃ yat sudṛḍhantananyamanasā naktandināni priye !
tasyaitat tapasaḥ phalaṃ sukhamidaṃ paśyāmi yatte'dhunā
1.37
(ṣa)
nāyikā | apavāryya | hañje caturie ! ṇa kevalaṃ daṃsa
ṇīo, piampi bhaṇiduṃ jāṇādi jjevva (41)
ceṭī | vihasya | padivakkhavādiṇi sañcaṃ jjevva edaṃ, (ṭa)
kiṃ ettha piabavaṇaṃ 42)
nāyakaḥ | caturike ! āvedya mārgaṃ kusumākarodyānasya
ceṭī | edu edu bhaṭṭā (43)
nāyakaḥ | parikramya nāyikāṃ nirvarṇya | svaraṃ svaramāgacchatu bhavatī
khedāya stanabhāra eva kimu te madhyasya hāro'paraḥ
śrāmyatyūruyugaṃ nitambabharataḥ kāñcyānayā kiṃ punaḥ
śaktiḥ pādayugasya noruyugalaṃ voḍhuṃ kuto nūpurau
svāṅgairava vibhūṣitāsi vahasi kleśāya kiṃ maṇḍanam
1.37.p1
ṭha
1.37-2
ceṭī | edaṃ kkhu taṃ kusumāarujjāṇaṃ, tā pavisadu
bhaṭṭā (44)
sarve praviśanti
nāyakaḥ | vilokya | aho tu kusumākarodyānasya (ḍha)
parā śrīḥ | iha hi—
niṣyandaścandanānāṃ śiśirayati latāmaṇḍapaṃ kuṭṭimānāṃ
tāraṃ dhārāgṛhāṇāṃ dhvanimamṛtanute tāṇḍavaṃ nīlakaṇṭhaḥ
yantronmuktaśca vegād galati viṭapināṃ pūrayannālavālān
āpātotpīḍahelāhṛtakusumarajaḥpiñjaro'yaṃ jalaughaḥ
1.38
apica—
amī gītārambhairmukharitalatāmaṇḍapabhuvaḥ
parāgaiḥ puṣpāṇāṃ prakaṭapaṭavāsavyatikarāḥ
pibantaḥ paryāptaṃ saha sahacarībhirmadhurasaṃ
samantādāpānotsavamanubhavantīva madhupāḥ
1.40
(ṇa)
vidū | upasṛtya | jedu jedu bhavaṃ | sotthi bhodoe (45)
nāyakaḥ | vayasya ! cirāddṛṣṭo'si
vidū | bho vayassa ! lahuṃ evva āadomhi | kiṃ uṇa
vivāhamaṅgasavanimidasiddhavijjāharāṇaṃ āpāṇadaṃsaṇakodūhaleṇa paribbhamanto ettiaṃ velaṃ ciṭṭhidomhi | tā tumampi
dāva pekkha (46)
nāyakaḥ | evaṃ yathāttha bhavān | samantādavalokayan
vayasy ! paśya paśya—
snigdhāṅgā haricandanena dadhataḥ santānakānāṃ srajo
māṇikyābharaṇaprabhāṣyatikaraiścitrīkṛtācchāṃśukāḥ
sārddha siddhajanairmadhūni dayitāpītāvaśiṣṭānyamī
mitrībhūya pivanti candanatarucchāyāsu vidyādharāḥ
1.41
(ta)
tadehi vayamapi tāṃ tamālavīthiṃ gacchāmaḥ | parikrāmati
vidū | esā kakhu tamālavohiyā, edaṃ sañcarantī dāvaparikhiddidā viya bhodī dīsai,tā iha evva phalihamaṇisilāale upavisia vosamamha ||41)
nāyakaḥ | vayasya ! samyagupalakṣitam—
'etanmukhaṃ priyāyāḥ śramitaṃ citvā kapolayoḥ kāntyā
tāpānuraktamadhunā kamalaṃ dhruvamīhate jetum
1.42
(tha)
nāyikāṃ haste gṛhītvā | priye ! ihopaviśāmaḥ
nāyikā | jaṃ ajjautto āṇavedi (48)
sarve upaviśanti
nāyakaḥ | nāyikāyā mukhamanubhavan paśyan | priye ! vṛthaiva
tvamasmābhiḥ kusumākarodyānakutūhalibhiḥ kheditā | kutaḥ
etatte bhrūlatodbhāsi pāṭalādharapallavam
mukhaṃ nandanamudyānamato'nyat kevalaṃ vanam
1.43
(da)
ceṭī | sasmitaṃ vidūṣakaṃ nirdiśya | sudaṃ tue bhaṭṭidāriṇa'
kahaṃ vaṇṇidi | ajja uṇa ahaṃ tumaṃ vaṇṇemi (49)
vidū | saharṣam | bhodi ! jīvidomhi | tā karetu
bhodī pasādaṃ | jeṇa eso (dha) maṃ puṇoviṇa bhaṇādi
sahā tumaṃ īdiso | tādiso kavalimaṃkaḍāyārotti 50
ceṭī | ajja ! tumaṃ mae vivāhajāgaraṇe ṇijjāpramāṇaṇimīliacakkho sohaṇo diṭṭho | tā taha evva ciṭṭha jeṇa
vaṇṇemi (51)
vidū | tathā karoti
ceṭī | svagatam | jāva eso ṇimīliacakkho ciṭṭhadi,
tāva ṇīlarasānuāriṇā tamālapallavaraseṇa muhaṃ kālīkarissaṃ (52) | utthāya tamālapallavaṃ niṣpīḍya vidūṣakasya mukhaṃ
kālīkaroti
nāyako nāyikā ca vidūṣakaṃ paśyataḥ
nāyakaḥ | vayasya ! dhanyaḥ khalvasi, yo'smāsu tiṣṭhatsu
bhavānitthaṃ varṇyate
nāyikā | nāyakasya mukhaṃ dṛṣṭvā smitaṃ karoti
nāyakaḥ | nāyikāmukhaṃ dṛṣṭvā
smitapuṣpodgamo'yante dṛśyate'dharapallave
phalaṃ tvanyatra mugdhākṣi ! cakṣuṣormema paśyataḥ
1.44
(na)
vidū | bhodi ! kiṃ tae kidaṃ ? (53)
ceṭī | ṇaṃ vaṇiṇadosi (54)
vidū | hastena mukhaṃ pramṛjya dṛṣṭā saropaṃ daṇḍakāṣṭhamudyamya
āḥ dāsīe dhīe ! rāaulaṃ kvu edaṃ | kiṃ tava karaissaṃ | nāyakaṃ nirdiśya | bho tumhāṇaṃ purado ahaṃ dāsīe
dhīāe khalīkado | tā kiṃ mama iha dviṭṭheṇa | aṇṇado
gamissaṃ (55)
niṣkrāmati
ceṭī | kuvido me ajjaattao, jāva ṇaṃ gadupa
pasādaissaṃ (56)
nāyikā | hañje caturie ! kiṃ maṃ eāiṇiṃ ujjhia
gacchasi ? (57)
ceṭī | nāyakaṃ nirdiśya sasmitam | evaṃ eāiṇī ciraṃ
hohi (58)
iti niṣkrāntā
nāyakaḥ | nāyikāyā mukhaṃ paśyan
dinakarakarairmṛṣṭaṃ bibhrat dyutiṃ paripāṭalāṃ
daśanakiraṇaiḥ saṃsarpadbhiḥ sphuṭīkṛtakesaram
yadi mukhamidaṃ mugdhe ! satyaṃ samaṃ kamalena te
madhu madhu lihaḥ kiñcaitasmin piban pravibhāvyate
1.45
(pa)
nāyikā | vihasya mukhamanyato nayati
nāyakaḥ | tadeva paṭhati
praviśya paṭākṣepeṇa (pha)
ceṭī | upasṛtya | eso kvu pajjamittāvasū kajjeṇa
keṇavi kumāraaṃ pekkhidumicchadi (56)
nāyakaḥ | priye ! gaccha tmātmano gṛham, ahamapi
mitrāvasuṃ dṛṣṭvā tvaritamāgata eva
nāyikā | ceṭyā saha niṣkrāntā
tataḥ praviśati mitrāvasuḥ
mitrā | anitya taṃ sapatnaṃ kathamiva jīmūtavāhanasyāham
kathayiṣyāmi hataṃ tava rājyaṃ ripuṇeti nirlajjaḥ
1.45.p1
(ba)
anivedya ca na yuktaṃ gantumiti nivedya gacchāmi,
kumāra ! mitrāvasuḥ praṇamati
nāyakaḥ | mitrāvasuṃ dṛṣṭvā | mitrāvaso ! ita āsyatām
mitrā | nirūpya upaviśati
nāyakaḥ | nirūpya | mitrāvaso ! saṃrabdha iva lakṣyase ?
1.45.p2
bha
1.48
mitrā | kaḥ khalu mataṅgahataka saṃrambhaḥ ? (ma)
nāyakaḥ | kiṃ kṛtaṃ mataṅgena ?
mitrā | svanāgrāya kila yuṣmadīyaṃ rājyamākrāntam
nāyakaḥ | saharṣamātmagatam | api nāma satyametat
syāt ?
mitrā | atastaducchittaye ājñāṃ dātumarhati kumāraḥ
kiṃ bahunāsaṃsarpadbhiḥ samantāt kṣatasakalaviyatsādhyayānairvimānaiḥ
kurvāṇāḥ prāvṛṣeva sthagitaravirucaḥ śyāmatāṃ vāsarasya
ete yātāśca sadyastava bacanamitaḥ prāpya yuddhāya siddhāḥ
siddhañca
nāyakaḥ | ātmagatam karṇī vidhāya | ahaha ! dāruṇamabhihitam, athavā evaṃ tāvat | prakāśam | mitrāvaso !
kiyadetat, bahutaramapi bāhuśālini (kha) tvayi sambhāvyate | kintu –
svaśarīramapi parārthe yaḥ khalu dadyādayācitaḥ kapayā
rājyasya kṛte sa kathaṃ prāṇivadhakrauryyama numanye
1.48-2
(va)
apica | kreśān vihāya mama śatrubuddhireva nānyatra
yadi tvamasmatpriyaṃ karttumīhase, tadanukampyatāmamī kleśadāsīkṛto rājyasya kṛte rājyasya tapasvī (ma)
mitrā | sāmarṣam | kathaṃ nānukampanīya (pa) īdṛśo'smākamupakārī kṛpaṇaśca
nāyakaḥ | svagatam | anivārthyasaṃrambhaḥ (sa) kopākṣiptacetā na tāvadayaṃ śakyataṃ nivarttayitum, tadevaṃ tāvat
prakāśam mitrāvaso ! uttiṣṭha, abhyantarameva praviśāvaḥ,
tatraiva tāvat tvāṃ bodhayiṣyāmi, samprati pariṇatamahaḥ,
tathāhi
nidrāmudrāvyavasthāvyatikaramaniśaṃ padmakośādapāsyan
āyāpūraikakarmapravaṇanijakaraprāṇitāśeṣaviśvaḥ
dṛṣṭaḥ siddhaiḥ prasaktastutimukharamukhairastamapyeṣa gacchan
ekaḥ ślāghyo vivasvān parahitakaraṇāyaiva yasya prasādaḥ
1.48-2.p1
ha
1.50
iti niṣkrāntāḥ sarve
iti tṛtīyo'ṅkaḥ
tataḥ praviśati kañcukī (ka) gṛhītaraktavastrayugalaḥ pratīhāraśca
kañcukī | antaḥpurāṇāṃ vihitavyavasthaḥ
pade pade saṃskhalitāni paśyan
jarāturaḥ samprati daṇḍanītyā
sarvo nṛsyānukaromi vṛttima
1.51
(kha)
pratī | prāye vasubhadra ! kva nu khalu bhavān prasthitaḥ ?
kañcukī | ādiṣṭo'smi devyā mitrāvasujananya, kañcukin ! dṛgarāvaṃ tvayā yāvanmalayavatyā jāmātuśca raktā
vāsāṃsi netavyāni, duhitā ca śvaśurakule varttate | jīmūtavāhano'pi yuvarājena saha samudravelāṃ draṣṭumadya gata iti
śrūyate, tanna jāne, kiṃ rājaputrāḥ sakāśaṃ gacchāmi,
athavā jāmāturiti
tataḥ praviśati jīmūtavāhano mitrāvasuśca
nāyakaḥ
śayyā śādvalamāsanaṃ śuci śilā sadma drumāṇāmadhaḥ
śītaṃ nirbharavāri pānamaśanaṃ kandāḥ sahāyā mṛgāḥ
ityaprārthitalabhyasarvvavibhave doṣo'yameko vane
duṣprāpārthini yat parārthaghaṭanābandhyairvṛthā sthīyate
1.51.p1
gha
1.52
mitrā| ūrddhamavalokya | kumāra ! tvaryyatāṃ tvaryyatām,
samayo'yaṃ calitumamburāśeḥ
nāyakaḥ | ākarṇya | samyagupalakṣitam
unmajjajjalakuñjarendrarabhasāsphālānubandhoddhataḥ
sarvāḥ parvatakandarodarabhuvaḥ kurvan pratidhvānitāḥ
uccairuccarati dhvaniḥ śrutipathonmāthī yathāyantathā
prāyaḥ preṅkhadasaṃkhyaśaṅkhadhavalā velevamāgacchati
1.53
(ṅa)
mitrā | nanviyamāgateva, paśya
kavalitalavaṅgapallavakarimakaroṅgārasurabhiṇā payasā
eṣā samudravelā ratnadyutirañjitā bhāti
1.54
(ca)
nāyakaḥ | mitrāvaso ! paśya paśya, śaratsamayapāṇḍubhiḥ
payodapaṭalaiḥ prāvṛtāḥ prāleyācalaśikharaśriyamuddahantyete
malayasānavaḥ (ka)
mitrā | naivāmī malayasānavaḥ, nāgānāmasthisaṃghātāḥ (ja) khalvamī
nāyakaḥ | sodvegam | kaṣṭam kiṃ nimittamamī saṃghātamṛtyavo jātāḥ (jha)
mitrā | kumāra ! naivāmī saṃghātamṛtyavaḥ, śrūyatāṃ
yathaitat, iha kila svapakṣapavanāpāstasamastasāgaratalapūraṃ
rasātalāduddhṛtya pratidinamekaikaṃ nāgamāhārayati vainateyaḥ (ña)
nāyakaḥ | sodvegam | kaṣṭamatiduṣkaraṃ karoti, tatastataḥ
mitrā | tataḥ sakalanāgavināśyāśaṅkinā vāsukinā
garutmān prārthitaḥ
nāyakaḥ | sādaram | kiṃ māṃ prathamaṃ bhakṣayeti ?
mitrā | nahi nahi
nāyakaḥ | kimanyat ?
mitrā | idamuktam-tvadabhipātasantrāsāt sahasraśaḥ
sravanti bhujaṅgamānāṃ garbhāḥ, śiśavaśca pañcatvamupayānti,
evañca santativicchedo'smākam, tava caivaṃ svārthahāniḥ (ṭa)
tat yadarthamabhipatati bhavān nāgalokaṃ tāniha nāgamekaikamanudinaṃ preṣayāmi
nāyakaḥ | kathaṃ rakṣitā nāgarājena (ṭha) pannagāḥ ?
jihvāsahasradvitayasya madhye
naikāpi sā tasya kimasti jihvā
ekāhirakṣārthamahiṃndipekṣya
datto mayātmāta yayā bravīti
1.55
(ḍa)
jnitā | pratipacaṃ tat (ḍha) pacirājena -
ityeṣa bhogipatinā vihitavyavastho
yān bhakṣayatyahipatīn patagādhirājaḥ
yāsyanti yānti ca gatāśca dine viśaddhaṃ
teṣāmamī tuhinaśailaruco'sthikūṭāḥ
1.56
(ṇa)
nāyakaḥ | pāścaryyam ! ! !
sarvāśacinidhānasya kṛtaghnasya vināśinaḥ
śarīrakasyāpi kṛte mūḍhāḥ pāpāni kurvate
1.15
(ta)
aho ! kaṣṭaparyyavasāneyaṃ (tha) vipattirnāgānām | svātmagatam | api śaknu yāmahaṃ svaśarīrasamarpaṇena ekasya nāgasya
prāṇaparirakṣāṃ karttum
tataḥ praviśati pratīhāraḥ
pratī | bhārūḍho'smi giriśikharam, yāvanmitrāvasumnviṣyāmi | parikramya | ayaṃ mivvāvasurmātuḥ samīpe
tiṣṭhati | upasṛtya | vijayatāṃ kumārau
mitrā | sunanda ! kiṃ nimittamihāgamanam ?
pratī | karṇe kathayati
mitrā | kumāra ! tāto māmāhvayati
nāyakaḥ | gamyatām
mitrā | kumāreṇāpi bahupratyavāye (da) 'smin pradeśe na
ciraṃ sthātavyam | iti niṣkrāntaḥ
nāyakaḥ | yāvadahamapyasmādgiriśikharādavatīrya samudrataṭamavalokayāmi | parikrāmati
nepathye | hā puttaa sakhacūḍa ! kahaṃ vāvādiyamāṇo
ajja kina tumaṃ mae pekkhidavvo ? (1) !
nāyakaḥ | ākarṇya | aye ! yoṣita ivārttapralāpaḥ, kathaṃ,
kuto vāsyā bhayamiti sphuṭokariṣye | parikrāmati
tataḥ praviśati vṛddhyā vṛddhayā nugamyamānaḥ śaṅkhacūḍo
gopāyitavastrayugalaśca (dha) kañcukī
vṛddhā | sāśram | hā puttaa saṅkhacūr̤a ! haṃ vāvādiyamāṇo ajja kila tumaṃ mae pekkhidavvo | cibukaṃ spṛṣṭvā
imiṇā muhacandeṇa virahithaṃ dāyīṃ andhakārobhavissadi
pāpālaṃ (2)
śaṅkha | amba ! kimiti vaiklavyena ? (na) sutarāṃ naḥ
pīḍayasi
vṛddhā | nirdayavayaṃ putrasyāṅgāni spṛśantī| hā putta ! kahaṃ de
adiṭṭhasūrakiraṇaṃ sūumārasarīraṃ ṇigghiṇio (pa) garuḍo
āhārahassadi (3) | kaṇṭhe gṛhītvā roditi
śaṅkha | amba ! alaṃ paridevanena, paśya
kroḍīkaroti prathamaṃ yadā jātamanityatā
dhātrīva janano paścāttadā śokasya kaḥ kramaḥ ?
1.58
(pha)
gantumucchati
vṛddhā | puttaya ! ciṭṭha muhuttaaṃ, jāva de vacaṇaṃ
pekkhāmi 4
vidruraḥ | ehi kumāla saṅghacūḍa ! kiṃ te edāe
bhaṇantīe, puttasiṇehamohidā kkhu esā, ṇa pāṇedi
rāakajjaṃ ? (5)
śaṅkha | ayamāgacchāmi
viduraḥ | ātmagatam apato'valokya | āṇido kkhu
eso mae bajjhasilāsabhīve, tā bajjhaciṇhaṃ dāissa ṃ (6)
nāyakaḥ | iyamasau yoṣit | śaṅkhacūḍaṃ dṛṣṭvā | nūnamanenāsyāḥ sutena bhavitavyam, tat kimākrandati ?| samantādavalokya | na khalvasyā bhayakāraṇaṃ kiñcit paśyāmi, kuto'syā bhayamiti, yāvadupasarpāmi, prasakta evāyameteṣāmālāpaḥ, kadācidata evāsyābhivyakti(ba)rbhaviṣyati, taddiṭapāntaritastāvacchṛṇomi
viduraḥ | sāstraṃ kṛtāñjaliḥ | kumāla saṃkhacūḍa eso sāmiṇo ādesotti karia īdisaṃ ṇiṭṭhuraṃ mantoṣadi (7)
śaṅkha | bhadra ! kathaya (bha)
kikūraḥ | nāgalācā vāsuī āṇavedi (8)
śaṅkha | śirasyañjaliṃ baddhvā sādaram | kimājñāpayati devaḥ ?
kiṅkaraḥ | edaṃ lattaṃsugra jutralaṃ paridvipa āluha vajjhasilaṃ, jeṇa lattaṃsugra ubalāṃkhitra garur̤o āhārassadinti (8)
nāyakaḥ | śrutvā | kathamasau vāsukinā parityaktaḥ ?
kiṅkaraḥ | kumāla ! geṇha edaṃ vasaṇajutralaṃ | (10) ityarpayati
śaṅkha | sādaram | upanaya | gṛhītvā | śirasi svāmyādeśaḥ
vṛddhā | putrasya haste vāsaso dṛṣṭvā, sorastār̤am | hā vaccha !
edaṃ kkhu vajjapār̤asannibhaṃ sambhāveoparbhāda (11) | mohaṃ gatā
kiṅkaraḥ | āsaṇṇā galuḍassa āgamaṇṇavelā, tā lahuṃ
gacchāmi (12) | iti niṣkrāntaḥ
śaṅkha | amba ! samāśvasihi
vṛddhā | samāśvasya sāsram | hā puttaka ! hā maṇoraha saṃpalaha ! kahiṃ puṇo tumaṃ pekkhissa (13) | kaṇṭhe gṛhṇāti
nāyakaḥ | aho ! nairghṛṇyaṃ (ma)| garur̤asya api ca—
mūr̤hāyā muharaśrusantatimucaḥ kṛtvā pralāpān bahūn
kastrātā tava putraketi kṛpaṇaṃ dikṣu kṣipantyā dṛśam
aṅke māturavasthitaṃ viśuśimaṃ tyaktvā ghṛṇāmagrataḥ
khañjanpeṇa khagādhipasya hṛdayaṃ vajreṇa manye kṛtam
1.58-2
(ya)
śaṅkha | ātmāno'pi nivārayan | amba ! kimabhivaikavyena ? nanu samāśvasihi
vṛddhā | bācchra ! kaha samāsissaṃ, kiṃ ekaputtakotti
kaṭhupa sāṇukampeṇa ṇāarāeṇa pesidosi, hā kahaṃ avicchitte jīvaloe mama puttako sumarado (ra) savvathā ahaṃ
mhi mandabhaggā (14) : rodīti
nāyakaḥ | sakaruṇam
ārtta kaṇṭhagataprāyaṃ parityaktaṃ svabandhubhiḥ
vāye naivaṃ yadi tataḥ kaḥ śarīreṇa me guṇaḥ ?
1.60
(kha)
tad yāvadupasarpāmi
śaṅkha | amba ! saṃstambhayātmānam (ga)
vṛddhā | hā puttaśra ! jadā ṇāaloarakkhaeṇa vāsuiṇā parittattosi, tadā ko de avvaro parittāṇaṃ karissadi ? (15)
nāyakaḥ | upasṛtya | nanvahamaham
vṛddhā | nāyakaṃ dṛṣṭvā samabhra mamantarauyeṇa putrakamācchādya nāyakamupasṛtya janubhyāṃ sthitā | viṇadāṇandaṇa ! vāvādehi maṃ
ahaṃ de ṇāarāeṇa āhārāṇimittaṃ parikappidā (16)
nāyakaḥ | sāsram | aho ! putravātsalyam ! ! !
asyā vilokya manye putrasnehena viklavatvamidam
akaruṇahṛdayaḥ karuṇāṃ kariṣyati bhujaṅgamaśatrurapi
1.61
(ga)
śaṅkha | amba ! alaṃ trāsena, na nāgaśatruḥ, paśya—
mahāhi mastiṣkavibhedamūktaraktacchaṭācarcitacaṇḍacañcuḥ
kvāsau garutmān kva ca nāma saumyasvabhāvarūpākṛtireṣa sādhuḥ
1.62
(gha)
vṛddhā | ahaṃ kahu tujjha maraṇabhīā savvaṃ evva loaṃ
garuḍamaaṃ pekkhāmi (17)
nāyakaḥ | amba ! kiṃ punaḥpunarabhihitena ? nanu karmaṇaiva
sampādayāmi (sa)
vṛddhā | śirasyañjaliṃ baddhvā | puttaa ! ciraṃ jīva (18)
nāyakaḥ| mamaitadampārya vadhyacihnaṃ
prāvṛtya yāvadvinatātmajāya
putrasya te jīvitarakṣaṇāya
khagendramāhārayituṃ dadāmi
1.63
(ka)
vṛddhā | karṇau pidhāya | paḍihadaṃ kkhu edaṃ, tumampi
saṅkhacūḍaṇibvisemo putto, ahavā saṅkhacūḍādobi ahiaaro, jo evvaṃ bandhujaṇaparittattaṃ vi puttakaṃ me sarīrappadāṇeṇa rakkhidumicchasi (16)
śaṅkaḥ| aho ! ! jagadviparītamasya mahāsattvasya (kha)
cetaḥ, kutaḥ
viśvāmitraḥ śvamāṃsaṃ śvapaca iva purābhakṣayad yannimittaṃ
nāḍījaṅgho nijaghne kṛtatadupakṛtiryatkṛte gautamena
putro'yaṃ kaśyapasya pratidinamuragānatti tākṣyo yadarthe
prāṇāṃstāneva sādhustṛṇamiva kṛpayā yaḥ parārthe dadāti
1.63.p1
ka
1.64-2
jāyante ca mriyante ca madvidhāḥ kṣudrajantavaḥ
parārthe baddhakakṣāṇāṃ tvādṛśāmudbhavaḥ kutaḥ ?
1.56-2
(ga)
parārthasampādanāmorathasyāntarāyaṃ kartumahaṃsi, tadalaṃ
vikalpena (ṅa) dīyatāmetad badhyacihnam
śaṅka | bho mahāsattva ! kimanena vṛthāprayāsena ? na
khalu śaṅkhadhavalaṃ śaṅkhapālakulaṃ śaṅkhacūr̤o malinokariṣyati,
yadi te vayamanukampanīyāḥ, tadā iyamasmaddipattivikkavā
mā yathā jīvitaṃ jahāt (ca) tathābhyupāyaścintyatām
nāyakaḥ | kimatra cintyate ?
niyate mriyamāṇe yā tvayi jīvati jovati
tāṃ yadicchasi jīvantīṃ rakṣātmānaṃ mamāsubhiḥ
1.66
(cha)
apyamabhyu pāyaḥ (ja) tadarpaya tvaritaṃ badhyacihnam, yāvadanenātmānaṃ pracchādya badhyaśilasamārohāmi, tvamapi jananīṃ
puraskṛtya asmāddeśānnivarttasva, kadācidambā ālokya
ghātasthānaṃ sannikṛṣṭa' strosvabhāvakātaratvena jīvitaṃ jahāt,
kiṃ na paśyati bhavānidaṃ viṣayapavamānekasaṅghulasaṃkulaṃ (ka)
mahāśmaśānam ? tathā hi,
cañcaccañcukṣatacyutapiśitalavagrāsasaṃlaṅghagardhairgṛdhrairābaddhapakṣahatividhutibhirbaddhasāndrāndhakāre
vaktoddhāntāḥ patantyaḥ śamitaśikhiśikhāśreṇayo'smin śivānāṃ
asrasrotasvajasrasrutibahalavasā vāsavise khananti
1.67
(kha)
pratidinamahināhāreṇa vināyakāṅkitaprīti
śaśidhavalāsthikapālaṃ vapuriva raudraṃ śmaśānamadam
1.98
(ṭa)
śāryyā| vacchaeḍ ! tadbhavaṃ, kimeti sāmovakhāse ? (ṭha)
gaṅga | vāyasaḥ (ḍa) khalu navaraṅgāgamanasannaḍaḥ| pārvarayato jātuyāṃ silā| pañja ! tamapi ṇivattaṃ jedānaum
samutsaṅgāmaṅge mātaryasyāṃ gatā vayam
tasyāṃ tasyāṃ priyasrute ! mātā bhūyāstameva naḥ ||18||(ḍha)
vṛddhā| sāsama| kahaṃ apacchimavayaṇaṃ (ṇa) puttaya ! ga
kkha, tumaṃ ujjhia me pādā anado vahanti, tā iha evva
tue saha viṭṭhissaṃ (20)
cakṣu | utthāya | javāddaṇḍamapi catūre bhagavantaṃ dakṣiṇagokarṇa pradākṣiṇīkṛtya svāmaprādeśamanutiṣṭhāmi (ta)| ubho
niṣkrāntau
nāyakaḥ | dṛṣṭā vakṣaḥsthalamātmagatam | diṣṭyā siddhamabhiprepsitam anena pratarkitopanatena (tha) raktāṃśukayugalena
praviśya
kañcukī | idaṃ vāsoyugaṃ devyā mitrāvasujananya| kumārāya preṣitam, tadetat paridhattāṃ kumāraḥ
nāyakaḥ | sādaram | upanaya
kañcukī | upanayati
nāyakaḥ | gṛhītvā ātmagatam| saphalībhūto me malayavatyāḥ pāṇigrahaḥ | prakāśam | kañcukin ! gamyatāṃ, madacanādabhivādanīyā devī
kañcukī | yadājñāpayati kumāraḥ | iti niṣkrāntaḥ
nāyakaḥ | vāsoyugamidaṃ raktaṃ prāpte kāle samāgatam
mahatīṃ prītimādhatte parārthe dehamutsṛjataḥ
First 68 of 128 passages. Read on
See also: more in Purāṇic and Śaiva-Śākta legend plays
- Madalasanataka (Gokulanatha Upadhyaya) (Madālasānāṭaka (Gokulanātha Upādhyāya)) — Sanskrit; 1650–1740 CE; partly digitised
- Muditamadalasa (Muditāmadālasa) — Sanskrit; 1552–1641 CE; partly digitised
- Rati and Manmatha (Ratimanmatha) — Sanskrit; 1675–1686 CE
- Parvatiparinaya (Pārvatīpariṇaya) — Sanskrit; 1403–1420 CE; partly digitised