Kundamala 3.1
Kundamālā 3.1
- Language
- Sanskrit
3.1
prathamā—halā vedavadi ! diṭṭhiā vaḍḍhasi, sīdāe tava piasahīe
rāmasāmā duve puttaā jāā | (ka)
vedavatī—piaṃ me piaṃ me | kiṃṇāmaheā ? (kha)
pra—jeṭṭho dāṇiṃ bhaavadā kusotti sadvāvido dudio lavotti | (ga)
ve—kiṃ samattā pahi paribbhamidum ? (gha)
pra—kiṃ samatthātti bhaṇiadi,
dhāvaṃti hariṇaehiṃ jahapaḍimallā kisorasīhāṇaṃ
taha a tapassiṇihiaaṃ haraṃti piadaṃsaṇā jualā
3.1.p1
muṇijaṇassa aṃkādo aṃkādo adi saṃcaraṃti | saṃpadaṃ vaṃmī
iviraidaṃ rāmāaṇaṃ paḍati | (ṅa)
ve-imaṃ uttaṃtaṃ suṇia edovatthaṃ sīdā kidapuṇṇetti takkemi | ahaṃ
iṃhavahaṃti sīdāsovoaṇṇivatyaṃ āśrī siṇiddhaṃ aṃṇoṇṇaṃ (?)|(ka)
pra-saṃbharaṇīaṃ khu edaṃ | ko ṇemisauttaṃto ? (kha)
bhāratīya dṛṣṭyā adṛṣṭacaramaśrutapūrvañca | sītā-damayantī-draupadīnāṃ paramasundarīṇāṃ
ramaṇīratnānāṃ rūparāśivarṇane śyāmaśabdaprayogo rāmāyaṇamahābhāratanaiṣadhacariteṣu
bahutra dṛśyate kṛṣṇavarṇāvattve'pi tāḥ sundarīśiroratnānīti naitanmanyāmahe | yadi
tāḥ sundaryo na kṛṣṇavarṇāḥ atha kṛṣṇavarṇā na sundaryaḥ | sundarītvaṃ kṛṣṇavarṇavatvañca
vipratiṣiddham | sundarītvaṃ tāsāmavyāhataṃ tasmānna tāḥ kṛṣṇavarṇāḥ iti siddham
etadeva cintāmaṇi-vināyakavaidyamahodayenāpi svīkṛtam | avaśyaṃ tu tāḥ śyāmā
abhūvan, tasmācchyāmaśabdasya kaścidanyo'rthaḥ svīkāryaḥ, sa cāyaṃ purātanairvijñaiḥ
pradarśitaḥ
' śīte sukhoṣṇasarvāṅgī grīṣme yā sukhaśītalā
taptakāñcanavarṇābhā sā strī śyāmeti kathyate ||'
taptakāñcanavarṇasāmyena kuśalavau śyāmāvityalaṃ prasaṅgenānena
kinnāmadheyau-kiṃ nāmadheyaṃ yayostau | kinnāmakau | ' ākhyāyāmabhidhānañca
nāmadheyañca nāma ca'- ityamaraḥ, śabdāpitaḥ āhūtaḥ, sambodhita iti yāvat
kiṃ samarthau pathi paribhramitum ? kavinā kuśalavau kiśoradaśāyāmālikhitau
na stanandhayau
dhāvata iti-yathā priyadarśanau yugalau hariṇakaiḥ ( saha ) dhāvataḥ tapasvinīhṛdayaṃ ca harataḥ
tathā kiśorasiṃhānāṃ pratimallau ( pratibhātaḥ ) iti yojanā
yathā yena prakāreṇa priyadarśanau priyaṃ darśanaṃ yayoḥ tau suśrīkau yugalau yamalau
kuśalavau hariṇakaiḥ mṛgaśāvakaiḥ saha dhāvataḥ dhāvanaṃ kurutaḥ, tapasvinīnāṃ tāpasīnāñca sarvāsāṃ hṛdayaṃ harataḥ ākarṣataḥ, tathā kiśorasiṃhānāṃ kiśorāśca te siṃhāśca
teṣāṃ siṃhapotānāṃ pratimallau = pratiyoginau sadṛśau ityarthaḥ pratibhātaḥ iti śeṣaḥ
tathā ca kuśalavayoḥ śarīre suśrīke sughaṭite balavatī svāsthyabhājane sphūrtimatī ceti sūcyate | 'yugmaṃ tu yugalaṃ yugam'-ityamaraḥ, yugmaṃ yamalayāmale'-iti ca rabhasaḥ
ve—saṃbharido evva jaṇṇasaṃbhāro mahārāassa, ṇimaṃtido sāṃtaravāsiṇīo tavodhaṇāṇaṃ saṃpādo | (ka)
pra—kiṃ ṇimaṃtido bhaavaṃ vaṃmīī ? (kha)
ve--sudaṃ vaṃmīitapovaṇaṃ vi āado rāmadūdotti | kahiṃ dāṇiṃ sīdā
pekkhidavvā ? (ga)
pra—ettha evva sālapāavacchāāe upavisadi kahaṃ adivāhemitti?(gha
3.1.p2
iti niṣkrānte
3.1.p3
praveśakaḥ
3.1.p4
tataḥ praviśati cintāṃ nāṭayantī bhūmyāsanoṃpaviṣṭā sītā
3.1.p5
sī-( niḥśvasya ) aho acivsasaṇīśradā paidisiṭhṭhurabhāvāṇaṃ
purusa hiatrāṇaṃ | jaṃ, taṃbhappalihidavvaṇeāṇaṃ daṃpadīṇaṃ pasaṃge
umāmahessārotti sagge puḍavīe sīdārāmotti addippasiddhiṃ
ārovica niravarādhā edaṃ gaī attatamaṇubhāvidomhi | atha
kīsa ahaṃ aṃdhrauttaṃ ṇiṃdāmi, evvaṃ purā aṃdhrautteṇa eassa
vaṇṇīagādhādhaṇaṃ suamettaeṇa addarīdasaraṇagutti saṃpadaṃ
aṇṇeajośraṇāṃtaride......saṇaṃ ākaraṇaṃ mārisi puṇaṇadukkakāriṇī jādā | teṇa saha diṭṭho caṃdodao, teṇa saha sudo
kokilakalappalāo, teṇa saha aṇubhūdo malaamārudappariṃso,
saṃpadaṃ mae eāiṇīe diṭṭho a sudośra aṇubhūdośra | pāṇaṃ
pariccāmitti savvahā aliaṃ mārisīhiṃ itthiāhiṃ
purā ahaṃ sāmivallahadāe saalamithilājaṇapatthaṇiaṃ bhamia
ajja uṇa edāvatthaṃ śoaṇīā saṃvṛttetti pariccāyadukkhādo
lajjā evva maṃ ahiśradaraṃ vāhedi | saṃpadaṃ uṇa jādā dārā
saṃvaḍḍhiā a, sādaro dāṇiṃ bhaavaṃ vaṃmīī; ṇa juttaṃ mama
ediṇā tapovaṇavāsaviruddheṇa dīhaṇissāseṇa kālaṃ adivāhiduṃ | etta evva maraṇavvavasāassa paḍibaṃdho jaṃ mae piasahī vedavadī ṇa saṃdiṭṭhā ṇavi uvaṇi maṃtidāmra | [ka]
3.1.p6
tataḥ praviśati vedavatī
3.1.p7
ve-kido evva tavodhaṇāṇaṃ vaṃdaṇuvvaāro, adihijaṇasamuido
samudāāro a | tā ido evva sālapādapaṃ gadua piasahiṃ
saṃbhāvaissaṃ ( parikramya vilokya ca ) esā videharājataṇaā
ṇidāhamāsalaā via paricchāmapāṃḍarāe avatthāe hiaaṃ
akkhivaṃtī sālamūlamalaṃkaredi | tā uvasappissaṃ ( upasṛtya )
esā ciṃtāparavasā via ahomuhī laṃbālaācchādaaṇaaṇā
dīṇapekkhidā | sahāvaissaṃ sahi vaidehi ( iti śabdāpayati )
kṛta eva tapodhanānāṃ vandanopacāraḥ atithijanasamucitaḥ
samudācāraśca | tadita eva sālapādapaṃ gatvā priyasakhīṃ
sambhāvayiṣyāmi || ( — ) eṣā videharājatanayā nidāghamāsaletava parimlānapāṇḍurayāvasthayā hṛdayamākṣipantī sālamūlamalaṅkaroti | tadupasarpāmi | ( — ) eṣā cintāparavaśevādhomukhī lambālakācchāditanayanā dīnaprekṣitā | śabdāpayiṣyāmi | sakhi vaidehi
sī—( sasambhramaṃ vilokya ) piaṃ me piaṃ me saṃpattā piasahī
vedavadī sāadaṃ piasahīe | ( pariṣvajyopaveśayati ) (ka)
ve—avi kusalaṃ kusalavāṇaṃ ? (kha)
samprati ca tapodhanavandanopacāro'tithijanocitaśca taiḥ kriyamāṇo vedavatyāḥ satkārabhāraḥ saṅgacchate | vedavatyāḥ munikanyakātve'pi kuśalavajanmataḥ prāgeva sītā sakhītvaṃ
punaśca cirāya mithilāvāsānantaraṃ punarupāgamanamiti gamyate
sī—jaha vaṇavāsiṇaṃ | [ka]
ve—kīdiso tumhāṇaṃ vuttaṃto ? [kha]
sī—(veṇīṃ nirdiśya) kīdiso so ? [ga]
ve—(ātmagatam) adimattaṃ saṃtavai esā varāī, rāmasaderassa
saṃkintaṇeṇa viṇidhāraissaṃ (prakāśam) ayi apaṃḍide | taha
nirapekkhassa ṇiraṇukkosassa kide kīsa tumaṃ asidapakkhacaṃdalehā via diṇe diṇe parihīasi | [gha]
sī—kahaṃ so ṇiraṇukkoso ? [ṅa]
ve—jeṇa pariccattāsi | [ca]
sī--kimahaṃ pariccattā ? [cha]
ve--(vihasya veṇīṃ parimārjayati)evaṃ loo bhaṇādi,saccaṃ pariccattā|[ja]
sī-aha sarīreṇa, ṇa uṇa hiaeṇa | (ka)
ve-kahaṃ parakeraṃ hiaaṃ jāṇāsi ? (kha)
sī-kahaṃ tassa hiaaṃ sīdāe paraeraṃ bhavissadi ? (ga)
ve-aho apariccattāṇurāśradā | (gha)
sī-kahaṃ so mama uvari pariccattāṇurāo jeṇa adippasitto evva
maṃ adhaṇṇaṃ uṃdisia aṃjautteṇa aṇubhūdo setubaṃdhādiparissamo ? (ṅa)
ve—attasilāhiṇi, khattiāṇaṃ samuido eso rāvaṇassa uvari
roso, ṇa sīdāe uvari aṇuro | ( ka )
sī—edaṃ avaraṃ ṇa pekhkhasi | ( kha )
ve—kiṃ edaṃ avaraṃ ? ( ga )
sī—edaṃ | ( gha )
ve—kiṃ edaṃ ? ( ṅa )
sī—( salajjam ) jaṃ savattījaṇaṇīsāsāṇupaviṭṭhe rāmavacchatthale
adiciraṃ saṃbhāvidamhi | ( ca )
ve-sahi mā uttamma samāsaraṇo rāmassa jaṇṇadikkhāsamao| (ka)
sī-tado kiṃ ? (kha)
ve-ṇaṃ tahiṃ assassa sahadhammaāriṇīe pāṇiggaho ṇivvatti
davvo | (ga)
sī-aauttassa hiae pahavāmi, ṇā uṇa hatthe | (gha)
ve-(ātmagatam) aho se diḍhāṇurāadā| [prakāśam] sahi
puttamahauṃsaṇeṇa vi de pavāsasoo ṇāvaṇīdo ? (ṅa)
sī-soapaḍiāreṇa vi soo vaḍḍhaadi | (ca)
ve-kahaṃ via | (cha)
sī—jaha jahā de dārakā īsasamubbhiṇṇadasaṇaṃkurakomaleṇa vadaṇeṇa
mamamuhaṃ āloyaṃtā pahasaṃti, accaṃtakomaleṇa ālāveṇa
tādisaṃ sadbhāveaṃti, taha jāṇāmi tassa muṃde ṇimajjāmitti
saṃpadaṃ uṇa kālavaseṇa pariṇadā pariccattabālabhāvā avālā
saṃvṛtteti maṃ ahiataraṃ vādheyadi | (ka)
ve-aho kiṃti tassa mahagghaṃ ṇisaṃsattaṇaṃ jaṃ sīdā ṇāma bālataṇaśrā
īrisaṃ avatthaṃ aṇubhavaditti | [ka]
sī-sahi vedavadi ! avi ṇāma- [kha]
ve-kīsa lajjideṇa ? bhaṇāhi aṃcauttaṃ pekkhāmitti | [ga]
sī-kiṃ lajjāveseṇa, evvaṃ bhaṇāmi | [ prakāśam ] avi kusalavāṇaṃ
tādassa daṃsaṇeṇa jammaṃ amohaṃ bhaveritti | [gha]
ve-ṇaṃ samāsaṇṇaṃ evva tumhāṇaṃ rāadaṃsaṇaṃ | [ka]
sī-kahaṃ via ? [kha]
3.1.p8
nepathye ṛṣiḥ