Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 1.16

Mitabhāṣiṇī 1.16

Language
Sanskrit

1.16

rājeti | kathama' āścarya | āścaryyāt sambhrama [ "katha praśne sambhrame ca" iti viśvaḥ ] | 'iyaṃ sā' vaikhānasoktā 'kaṇvasya' kulapati duhitā' kanyā| rājā tu iyam kaṇvaduhitā nītā | paścāt sambhrā 'hantā maulante' iti sambodhanāt
jñātama iyameva kaṇvaduhitā iti | 'asādhu' asamīcīna 'paśyati khalu' paśyatyeva 'tatrabhavān pūjya 'kāśyapa ya' [ubhayavākyagatatvena na tacchabdopādānam] 'imāma āśramasya tapovanasya dharme' anuṣṭhāne 'niyuṅkte' vyāpārayati || idamiti | anvaya – ya ṛṣi avyājamanoharama ida vapu tapa cama sādhayitum icchati, sa dhruva nīlotpalapatradhārayā śamīlatāṃ chettu vyavasyati kila| vyākhyā—'ya ṛṣi' kaṇva 'avyāja' kṛtrimaśobhārahitañca, manohara madhurañca, svabhāvasundaramityartha 'idama' anupama 'vapu' śakuntalāyā śarīra 'tapa cama' tapaso yogya 'sādhayitu' kartuma 'icchati' vāñchati, sa ṛṣi 'dhruva' niścita 'nīlotpalapatrasya indīvaradalasya 'dhārayā' prāntena 'śamīlatā' kaṭhinā śamīśākhā 'chettu vyavasyati' yatate 'kila' khalu ahahe ["vārtāyāmarucau kila"iti trikāṇḍaśeṣa ]|| komalayā utpalapatradhārayā śamīśākhācchedana yathā asambhava sukumāraṇa śakuntalayā śarīreṇa tapaścaraṇamapi tathaiva iti bhāva || bhavatviti | 'bhavatu' āstā tāvadetat | 'samprati pādapai' vṛkṣai antarita' vyavahita 'eva' prakāśamagatvā ityartha 'enā' śakuntalāṃ 'viśvabdhā' viśrabdhā, puruṣasānnidhyam ajñātvā, svairavihāriṇīm ityartha 'paśyāmi' vilokayāmi | ('tathā karoti' pādapāntarita eva vilokayati ityartha ) |

Linked texts (1)