Abhijnanasakuntalam 1.23.4
Mitabhāṣiṇī 1.23.4
- Language
- Sanskrit
1.23.4
rājeti | 'te sakhīṃ' śakuntalām 'iti' itthaṃkāraṃ ca 'jñātumicchāmi'| vakṣyamāṇaṃ vakṣyamānayo prakārayoḥ ekataraprakāreṇa jñātumicchati rājā| vaikheti| anvaya'—'kimanayā madanasya vyāpārarodhi vaikhānasaṃ vratam ā pradānāt niṣevitavyam, āhosvidrekṣaṇavallabhā mayantameva kābhi hariṇāināribha samaṃ nivatsyati ? vyākhyā—'kim' iti 'āha' iti ca, padadvayam nirddiṣṭavyate| 'kimanayā' śakuntalayā 'madanasya' kāmasya 'vyāpāra' pravṛttiṃ roddhuṃ, pratiṣeddhuṃ śīlamasya iti 'vyāpārarodhi' pravṛttivighātakaṃ vaikhānasaṃ tāpasaṃ 'vrataṃ' dharmma, brahmacaryyam 'ā pradānāt' pradānātparyantaṃ vivāhaparyyantamityarthaḥ ("pradānadānapatyāribhi " iti ṣaḍmī) 'niṣevitavyam' anuṣṭhātavyam 'āho' athavā sadṛśe tulye īkṣaṇe netre yāsāṃ tāsāṃ hariṇīnāṃ 'vallabhā' tulyekṣaṇātvādeva priyā śakuntalā ("viśe ṣaṇamātraprayoge viśeṣyapratipattau" iti viśeṣyapadanāvaprayoga) 'atyantameva' cirameva 'dābhi' puro dṛśyamānabhi 'hariṇāṅganābhi' mṛgavadhūbhi 'samaṃ saha' ("samaṃ saha—" ityamara ) 'nivatsyati'| samprati munikanyeti kṛtvā pradeyā, athavā yāvajjīvaṃ brahmacāriṇī, iti sakhīṃ te jñātumicchāmi—iti pūrve ṇa sambandhaḥ|| [''atyantameva sadṛśe'' (ta-, vi-, myā)- 'atyantameva madire'' (rā-)—''atyantamātmasadṛśe'' (ma)]||
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit