Abhijnanasakuntalam 1.4
Mitabhāṣiṇī 1.4
- Language
- Sanskrit
1.4
naṭīti | 'tathā' tadaiva bhavatu | groṣmameva cāśritya gāyāmi | ityājñā 'gāyati' | īṣaditi | anvaya —pramadā, sukumārakeśaraśikhāni bhramarai īṣadoṣaccumbitāni śirīṣakusumāni dayamānāḥ padataṃsayanti || vyākhyā—'pramadā ' yuvatya 'sukumārā' atikomanā 'keśarāṇāṃ' kiñjalkānāṃ 'śikhā ' agrāṇi yeṣāṃ tāni, komalatvāt
'bhamare īṣadoṣat' mandamandam [ 'prakāre guṇavacanasya' iti prakāra dviruktama] na tu nirbhara 'cumbitāni' pītāni 'śirīṣakusumāni dayamānā' sakrapā akaṭhora spṛśantya ityatha, 'avatasayanti' avatasa kaṇabhūṣaṇa kurvanti [ ' tatkaroti tadācaṣṭe" iti ṇic]| svabhāvakomalāni kusumāni prāk bhamarairanukampitāni adhunā nārībhi ityatha | atra 'sukumārakeśaraśikhāni śirīṣakusumāni,' iti śakuntalā lakṣyate | 'bhamarairoṣaccumbitāni' iti duṣyantena tasya| saṅgama, "dayamānā-" iti apsarobhi rakṣaṇa ca gamyate [''īṣadoṣat' (rā, vi-, ma-) "tava" (na-, nyā-) ]|
mūrveti | 'ārye! sādhu' atimadhura yathā tathā 'gīta' bhavatyā gāna kṛtama [bhāve kta]| 'aho' āścaya 'raṅga' nāṭyānuṣṭhānasthānasya tavatyo jana 'rāgeṇa' gītarāgeṇa 'baddhā' gṛhītā 'cittavṛtti' yasya tathābhūta san 'sarvata' sarvāsu dikṣu, yatra yatra vilokayāmi tatra tatra ityatha 'ālikhita iva' citrita iva pratibhāti | nūnam abhimukhokṛto raṅga | 'tat' tasmāt idānīm abhimukhābhūta ra ge 'katamat prakaraṇamāśritya' ki mvit nāṭakamavalambya ena' ragam [anvādeśe enādeśa ] 'ārādhayāma' upasthāsyāmahe |
catvāri praviṣṭā ||” (b) katamat prakaraṇam-kima + ḍatama = katamat | tat | prakaraṇa and nāṭaka are varieties of rūpaka | “nāṭakamatha prakaraṇaṃ bhāṇavyāyogasamavakāraḍimā | ihāmṛgāṅkavīthya prahasanamiti rūpakāṇi daśa || Here the two
naṭīti | 'nanu' niścitamaha smarāmi 'āryyamiśrai' mānyai bhavadbhi 'prathamameva' praviṣṭāyāmeva mayi va gam abhijñānaśakuntala nāma 'apūrva' nūtana nāṭaka 'prayoge' abhinaye 'adhikriyatā' prayujyatām 'iti ājñaptam' ādiṣṭam |
sūtradhāra by naṭī | “vācyau naṭosūtradhārāvānyānnāmnā parasparam” | miśra is a praśaṃsāvacana word of the matāṅgikādi class. Hence praśastā āryāṃ āryyamiśrā the pūrvanipāta of āryya being regulated by the rule “praśa sāyāñcaneya” | tai | expressed by miśra | (b) prayoge—pra + yuja + ghaña bhāve—prayoga acting
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit