Abhijnanasakuntalam 1.8
Mitabhāṣiṇī 1.8
- Language
- Sanskrit
1.8
rājeti | 'vājina' madīyā aśvā 'harita' sūryāśvān 'harīn' indrāśvāna 'ca atītya' vegena parābhūya 'vartante' iti 'satyama'| 'tathā hi' yata -
yadati| anvaya — rathajavāt sahasā āloke yat sūkṣmaṃ tat vipulatā vrajati, yat addhā vicchinnaṃ tat kṛtasandhānamiva bhavati, yat prakṛtyā vakraṃ tadapi nayanayo samarekha —kṣaṇamapi na kiñcit me dūre na pārśve || vyākhyā—'rathasya javāt' vegāta (hetau pañcamī) 'sahasā' tatkṣaṇameva, 'āloke' darśane yat sūkṣma dṛśyate tadeva tatkṣaṇa rathavegāt samīpe bhūtvā sthūla lakṣyate | 'yat' vastu 'addhā' tatvata 'vicchinna vyavadhānavat dṛśyate 'tat' tadeva tatkṣaṇa 'kṛta sandhāna' yojanā yasya 'tat iva' bhavati lakṣyate | yau dvau samīpe vyavahitau dṛṣṭau tāveva vegāt tatkṣaṇa dūrāddṛṣṭau salagnāviva lakṣyāte | 'yat' vastu 'prakṛtyā' svabhāvena 'vakra' samīpāt dṛṣṭa kuṭila dṛśyate 'tadapi' tatkṣaṇa 'nayanayo' netrayo sambandhī, na tu tattvata, 'samā' ṛjvī 'rekhā' yasya tat bhavati | 'kṣaṇamapi na kiñcit' kimapi vastu 'me dūre' tiṣṭhati 'na pārśve samīpe tiṣṭhati || ["yadaddhā" ( ta-, nyā- ) "yadaddha" ( rā, ma- ) 'ghaṭanta " ( vi-) || "me dūre na pārśve" ( rā-, ta-, nyā-, ma ) "me pārśve na dūre" (vi-) ] ||
sūteti | 'ena' hariṇam ( anvādeśe enādeśa ) 'vyāpādyamāna' mayā hanyamānaṃ 'paśya' | śarasya sandhānaṃ mṛga prati prayogāvyavasāya 'nāṭayati' nāṭayena darśayati | rājaveṣī naṭa hastasañcālanādinā bāṇakṣepodhoga sūcayati ityartha ||
nepadhye iti | 'āśramasya' kaṇvāśramasya 'mṛgo ayaṃ na hantavya, tvayā | ( āvege dviruktam ) | sūta iti | 'ākarṇya' nepathye yaduktaṃ tat śrutvā 'avalokya' dṛṣṭvā 'ca' āha | 'te' bāṇasya panthā 'bāṇapatha' ( "ṛkpūrabdhūḥ pathāmānakṣe" iti samāsānta apratyaya ) | tasmin varttate ya 'kṛṣṇasāra' tasya 'antare' avakāśe | yatra bhavān bāṇa prayuṅkte tasminneva deśe, tava ca hariṇasya ca madhye ityartha 'upasthitā' prāptā | etena brahmahatyābhayaṃ darśitam | [ ("bāṇapatha" (vi-, ma-) "bāṇapāta" (rā-, ta, nyā- } ] | rājeti | 'sambhrameṇa' tvarayā 'saha' | tena 'hi' nimittena 'vājina' aśvā 'pragṛhyantāṃ' sthirīkriyantām | athavā rathena dalitā syurmu naya , sūta iti | yathā bhavān ājñāpayati 'tathā' karomi, aśvān pragṛhṇāmi ityatha | rathamiti | 'sthāpayati' sthirīkaroti |
kriyā| Compare “mayi nālaṅko'pi prabhu prahartum” “rudraujasā tu prahṛtaṃ tvayāsyām,” “tasmin prajaṅga yudhi sarvaṃ eva' &c itself, compare ‘“āpannābhayasatreṣudīkṣitā khalu pauravā” Act II
Linked texts (2)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit