Abhijnanasakuntalam 4.13
Mitabhāṣiṇī 4.13
- Language
- Sanskrit
4.13
ramyāntara iti | anvaya — kamalinīharitai sarobhi ramyāntara , chāyādrumairniya mitārkamarīcitāpa ,asyā panthā kuśeśayarajomṛdureṇu śāntānukūlapavanaśca śivaśca bhūyāt | vyākhyā—'kamalinībhi ' padminībhi , kamalavanai hetubhi 'haritai ' śyāmale 'sarobhi ' jalāśayai karaṇe 'ramyāṇi' śyāmalasadbhāvāt manoharāṇi 'antarāṇi' avakāśā yasmin tathāvidha , 'chāyāpradhāne drumai ' vṛkṣe [śākapārthivādi | yadvā—chāyādrumo namerū vṛtta | tai kalaibhi ] 'niyamita ' nivārita 'arkamarīce ' ravikarasya 'tāpo' yasmin tathāvidha , 'asyā ' śakuntalāyā 'panthā ' mārge 'kuśe' jale śete kuśeśaya' padmam [ “gandhavāsavāsiṣyakānāt” iti saptamyā aluk] | tasya 'rajāṃsi' parāgā iva 'mṛdava ' komalāḥ 'reṇavo' dhūlayo yasmin 'śānta ' apracaṇḍaśca'anukūla ' sahayāyī ca 'pavano'vāto yasmin tathāvidha , 'ca śivaśca' maṅgalakaraśca, yadvā—nirupadravya 'bhūyāt' iti dṛṣṭādṛṣṭā | asyā vartma manohara sacchāyañca| āśrayāmahe sukhapracāramapi tasyā bhūyāt gamane vāto'nukūlo nāticaṇḍaśca astu kalyāṇaśca sarvāṅgīna bhavatu | [ "aruṇamarīci" (ta-, nyā- )"arkamayūkha" (ra-, vi-, ma ) ] | 'arkakhaṃyanti' ślathanti [ "tatkaroti tadācaṣṭe" iti ṇic ] | ākāśavāṇī iti vijñāya | kimiyaṃ vatsatāyā menakāyā vāṇī ?
jāte iti| ‘jñātijana’ iva jñātaya iva ‘snigdhābhi’ sasnehābhi’ ‘tapovanasya devatābhi anumatagamanā asi’| ‘bhagavatī’ etā vanadevatā ‘praṇama’| haleti| ‘āryyaputrasya darśanena utsukatāyā’ vyagrāyā ‘api āśramapadaṃ parityajantyā me caraṇau nanu duḥkhena’ duḥkhenaiva ‘purata’ agrata pravarttete’ gacchata | ātmagatasya duḥkhasya caraṇayorupacāraḥ| [“purata” iti avyutpannamavyaya na tu pūrvvaśabdāt atasujādipratyayaniṣpannama| tathā ca dīkṣita —“purata iti samānakālīnamitya dvivan aprāmāṇikameva”] |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit