Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 4.2

Mitabhāṣiṇī 4.2

Language
Sanskrit

4.2

tata iti|—‘tataḥ’ cādau ‘supta’ paścāt ‘utthita’ (pūrvakālasya uttarakālena karmadhārayaḥ) ‘śiṣya praviśati’| veleti| ‘pravāsāt’ pravāsaṃ kṛtvā [layalope karmaṇi pañcamī] yadā—pravasantyasmin iti ‘pravāsa’ paradeśaḥ| tasmāt [apādāne pañcamī] ‘upāvṛttena pratyāgatena ‘tatrabhavatā kāśyapena velāyāḥ’ homavelāyā ‘upalakṣaṇārtha’ darśanāīm ‘ādiṣṭo'smi’| tadādeśāt ‘prakāśaṃ nirgata’ bahirgataḥ san ‘rajanyā kiyat kimparimāṇam ‘avaśiṣṭam’ iti etat ‘avalokayāmi’| ‘hanta’ iti sambhrame| ‘prakṛṣṭaṃ bhātam’ āloko yasmin tat prābhātam|
prāptamatithi durvāsasamabudhyamānā "bodhito'pi tvā na duṣyanta smariṣyati" iti tena śaptatamapyātmānaṃ na jānāt | śāpastu pathi sakhyā prasāditena tena abhijñānadarśanavimāna kṛta | tato gacchati kāle abhivyañjitagarbhalacaṇā śakuntalā rājadhānīṃ na nītā kaṇvaśca pravāsātrivṛtta | atha guruṇāgniśaraṇaṃ gatāya aśarīriṇī vāk tasya sutā duṣyantapariṇītā masattvāmakathayat | sa ca taddinameva śiṣyābhyāṃ tāṃ gautamīsahitāṃ maharṣi hastināpura prāhiṇot |
2 (a) vellopa &c —velā time kāla | "velā kāle ca jaladhestīre'vikārayoḥ" iti viśva | (b) hanta—an avyaya implying surprise mixed viṣāda | 'hantaharṣe'nukampāyā vākārambhaviṣādayoḥ" ityamara | Or implies niścaya—hanta prabhātam it is indeed (niścaya) dawn "hantaiti , dānaniścayayorapi"
3 (a) ekata —saptamyarthe tasi | ādyādi | (b) astaśikharam—astasya astācalasya śikhara cūḍām | (c) oṣadhīnām—Raghava explains, — Herbs "atidu sahamaraṇādivipattisahasravināśikā oṣadhaya | tāsā patirapi astaśikhara yāti" – Raghava (d) āviṣkṛta —āvis + kṛ + kta karmaṇi disclosed pura sara ekato'rka and explaining – āviṣkṛto ya aruṇa sa pura saro yasya tādṛśaḥ arka ekata āste in which arka has kartṛtā | But this introdu-

Linked texts (2)