Abhijnanasakuntalam 5.5.7
Mitabhāṣiṇī 5.5.7
- Language
- Sanskrit
5.5.7
'rājarūpasya' pātrasya abhinetavyakriyāyā sadā aniṣṭatte |) 'adhikārasya' ātmaniyogasya [ rājakāryāṇāṃ] ityatha ya 'khedaṃ' klānti tama adhikāropagatakarmakaraṇasveda 'nirūpya' abhinīya || 'sarvo jantu prārthitam arthaṃ' vastu 'adhigamya' prāpya 'sukhī sampadyate' | 'rājñāntu' kintu bhūpālānāṃ 'caritārthatā' iṣṭalābharājyaprāptiriti yāvat 'du kham uttara' pradhānaṃ yasyā tathāvidhā dukhabahulā "eva' anya tava sukha du khamiva bhūri ityartha | autsukyeti | anvaya ( rājñā tu ) pratiṣṭhā autsukyamātram avasādayati | labdhaparipālanavṛttiḥ kliśnātyeva| rājyam mātapatramiva svahastadhṛtadaṇḍaṃ śamāpanāyaiva śrati yathā nasāya| vyākhyā--'rājñāṃ tu (iti pūrveṇa sambadhyate) 'pratiṣṭhā' pratihastatva, rājyalābha ityarthaṃ autsukyamātraṃ ( mayūravyaṃsakādiḥ| nityasa samāsaḥ) 'śamamāprayati' śamayati hantadati (śī ślaṅkarmaṇi dvitvādvi | ātmanaḥ| dvica| duṅ ca ) autsukyāvasānamātraṃ karoti ityarthaḥ| 'lakṣaṇāyaṃ prāpta tasā paripālanavṛttiḥ rakhavyāpāra 'kliśnātyeva' bhṛśaṃ kleśaṃ janayati| yāvadanabdha tāvat kadā me rājā syām ityutkaṇṭhā| labdhamātre sā utkaṇṭhā nivarttate| tataḥ para pālanakleśaḥ| tadāha'rājñā' rājatvam, ātapāt trāyate iti 'ātapatramiva' (supīti yogavibhāgāt kaḥ) chatramiva 'svahaste dhṛtaḥ' rakṣita 'daṇḍaḥ' vyavahārādhikārī yasmin satha hastavicāram ityarthaḥ|
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit