Pramāṇa · Search · About · API

Abhijnanasakuntalam 6.1.6

Mitabhāṣiṇī 6.1.6

Language
Sanskrit

6.1.6

śyāla iti 'tasmin aṅgulauyakasyata mahārha ratna bhartu na bahumatam iti takayāmi manye | kintu 'tasya' aṅgulīyakasya 'darśanena abhimata' priyo 'jana smārita | tata pāritoṣika | priyajanasmaraṇācihnanāpi kṣaṇa—prakṛtyā' svabhāvena gambhīro'pi' gūḍhabhāvā'pi paryyaśruṇo' savāṣpa 'nayana' prasā yathāvivā muhūrtta ma āsīt' | sūcaka iti 'āvuttena sevitaṃ nāma nyāyameva bhartṛsevā kṛtā| jānuka iti| 'manu ānpi| 'asyā matsyaghātā śatro' dhīvarasya kṛte tadartham [kṛte ityavyayaṃ nimittārthaṃ] sevi tama vuttena iti bhaṇa' | sevālabdha dhīvarasya jāta kṛta kena sevā iti puruṣa' dhīvaram 'asūyayā' doṣavikaradarśana saha 'paśyati'| 1 (a) darśanena—prayojakakarttā| Thus smito jana smṛta (noncausative) = darśanena kamino jana smārita (causative) [b] bhartu— bharttā is the karttā of mananakriyā in karttavyanta| 'ktasya ca varttamāne' iti ṣaṣṭhyante karttari ṣaṣṭhī| [c] abhitapta—abhi+tapa+kta karmmaṇi| smṛ+ṇic gives [e] paryudaśru&c —paryaśrutāni aśrūṇi yayo te paryudaśruṇī| See now Tika 2 matasyābho-- With the reading mātsyikabhartta expound matasyān ghnanti iti matasā + ṭhak = mātsyikā fish-killers ie fisher-men teṣāṃ bharttā svāmī| Raghava explains “matasyena jīvantīti mātsyikā teṣāṃ is made by the rule 'paryusamatsyānna ṣṭhan' (Pan 4 4 35 )

Linked texts (1)