The Recognition of Śakuntalā 10.5.66
Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.66
- Language
- Sanskrit
10.5.66
anyato'pi nirlakṣyameva | ataeva nayane preṣayantyā tayā yadvilāsādiva snigdhaṃ vīkṣitaṃ snigdhadṛṣṭyāvalokitamiti viśiṣṭaṃ vidheyam | sābhilāṣaṃ vyājāvalokanaṃ kṛtamiti bhāvaḥ | snigdhadṛṣṭilakṣaṇaṃ yathā— “vikāśisrigdhamadhurā cature bibhratī bhruvau | kaṭākṣiṇī sābhilāṣā dṛṣṭiḥ snigdhābhidhīyate ” iti | nitambayorgurutayā vilāsādiva yacca mandaṃ yātaṃ vilambo bhavatviti bhāvaḥ | nitambayoriti dvivacanena madhyanimnatāgauravādhikyaṃ yauvanojjṛmbhaṇaṃ ca dhvanitam | mā gā ityupasrudvayā tayā sātipriyatarā hṛdayarūpā sakhī vilāsādiva yadapi sāsūrya seyryamuktā | tatra sthityarthamiti bhāvaḥ | apiḥ samuccayārthe | sarve snigdhavīkṣaṇamandagamanaseyryavacanādi matparāyaṇam | vyākhyātaprakāreṇārthāntaranyāsamāha | aho āścaryeṃ | kāmī svatāmātmīyatāṃ sarvatra svābhiprāyarūpatāṃ paśyatītyarthaḥ | “stro jñātāvātmani svaṃ triṣvātmīye svo'striyāṃ dhane ” ityamaraḥ | vilāsādivetyutprekṣā | tena saṃbhāvyamānatvāt | vilāsalakṣaṇaṃ tu— “ yo vallabhāsannagato vikāro gatyāsanasthānavilokanādau ” ityādi pūrvoktameva | madhyakārakadīpakālaṃkāraḥ | hetusvabhāvoktī ca| nayaneyeti yantyāyātamiti tayā nayeti chekānuprāsaḥ| nayaneyeti yatoyaṃditi yātaṃyeti tasyaivaikavācakānupraveśalakṣaṇaḥ saṃkaraḥ | sa eva vṛttyanuprāsenāpi pūrvārdhe | uttarārdhe tu vṛttyanuprāsaḥ | śārdūlavikrīḍitaṃ vṛttam | “ vidūṣakeṇa vaktavyo vayasyeti ca bhūpatiḥ ” ityuktervayasyeti saṃbuddhiḥ | na me hastapādaṃ prasarati | vāṅmātreṇa jñāpayiṣyāmi jaya iti śabdamuccariṣyāmītyarthaḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit