The Recognition of Śakuntalā 10.5.75
Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.75
- Language
- Sanskrit
10.5.75
sādhyatvārthatvabhedena nāmno'rtho'pi dvidhā mataḥ || tatropasargāṇāṃ prāyo dhātvartho viṣayo mataḥ | cādīnāṃ tu nipātānāmubhayaṃ parikīrtitam || kevalaṃ tu viśeṣyātsyuḥ pūrve paścācca te kramāt | viśeṣaṇānāmanyeṣāṃ paurvāparyamayantritam || ataeva vyavahitairbudhā necchanti cādibhiḥ | saṃbandhaṃ te hi śaktiṃ svāmupadadhyuranantarāḥ|| sāntaratve tu tāṃ śaktimanyatropadadhatyamī | tataścārthāsāmañjasyādanaucityaṃ prasajyate " iti | kiṃca | rasapratītivyāhatikṛttvaṃ doṣatvam | na cātra tadasti | sahṛdayahṛdayānāṃ tatpratīteravyāhatatvāt | tathāhyatrābhilāṣavipralambha etatprakaraṇavyaṅgyastattṛtīyānusmṛtyavasthāyāḥ kāryānutsāhalakṣaṇasyānubhāvasyātisphuṭatvāt | " viśrāmam " ityapāṇinīyaḥ pāṭhaḥ | " viśrāntim " iti paṭhanīyam | prabhavati tacchīlaḥ prabhaviṣṇustasmai rājñe | " bhuvaśca " itīṣṇuc | śameti | śamaḥ śāntireva pradhānaṃ yeṣāṃ teṣvataeva tapa eva dhanaṃ yeṣāṃ teṣu | dāhajanakaṃ lakṣaṇayā dāhasvabhāvaṃ śīghrakāryakāritvaphalam | gūḍhaṃ guptam | anyajanādṛśyaṃ tejo'sti | hi yasmātsparśo'nukūlo yeṣāṃ padādināśakatvātte sūryavatkāntā manoharāste tapasvinaḥ | anyasya rājādestejasābhibhavaḥ parābhavastasmāttatsvīyaṃ tejo vamanti prakaṭayanti | ka iva | sparśe satyadāhakāḥ sūryakāntāḥ pāṣāṇaviśeṣā yathānyasya sūryasya tejaso'bhito bhavo bhavanaṃ prāptiḥ saṃbandha iti yāvat | tena svakīyaṃ tejaḥ prakaṭayanti tathetyarthaḥ | śleṣopamā | anumānaṃ kāvyaliṅgaṃ ca | dhānedhane stisya tejasteja iti chekaśrutyanuprāsau | indravajropendravajrayorbhavamupajātivṛttam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit