The Recognition of Śakuntalā 10.5.76
Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.76
- Language
- Sanskrit
10.5.76
atra vamatītyaślīlaśaṅkā na kāryā | yatra svavācye vāntaśabdaḥ prayujyate tatra doṣaḥ | " te'nyairvāntaṃ samaśnanti " ityatrodgira ṇasaṃbandhātprākavyaṃ lakṣayaṃstasyāvaśyakatvaṃ prākavye copāyasahasrairapyapratīkāryatvamanyavilakṣaṇatvādisadharmasahasraṃ dhvanati | yathā " vamadbhiriveśaṇaiḥ " ityādiṣu | taduktaṃ kāvyādarśe— "niṣṭhyūtodgīrṇavāntādigauṇavṛttivyapāśrayam | atisundaramanyatra grāmyakakṣāṃ vigāhate " ityetadapi tathaivokteḥ | dhvaṃsatāṃ ta utsāhavṛttāntaḥ | svaniyogaṃ dvārasthitirūpam | yadeva ājñāpayati | kṛtaṃ bhavatā nirmakṣikaṃ janarāhityamityarthaḥ | sāṃpratametasyāṃ pādapacchāyāyāṃ viracitena latāvitānena vallīcandrātapena darśanīyāyāṃ ramaṇīyāyāmāsane niṣīdatu bhavān | yāvadahamapi sukhāsīno bhavāmi | ahaṃ tu kaṇḍitasaṃdhitvena kṣaṇamapyupaveśanaṃ vinā sthātuṃ na śaknomi | tavopaveśanena vinā mama tadatyantamanucitamiti śīghramupaviśeti bhāvaḥ | etu bhavān | “rājā—māḍhavya, anavāptacakṣuḥphalo'si ” ityārabhya tṛtīyāṅkasamāptiparyantaṃ pratimukhasaṃdhiḥ | tallakṣaṇaṃ tu sudhākare— “ bījaprakāśanaṃ yatra dṛśyādṛśyatayā bhavet | tatsyātpratimukham ” iti | tatra “ajjavi se taṃ evva cintaantassa akkhīsu pabhādaṃ āsī | viśrāntena bhavatā mamāpyanāyāse karmaṇi sahāyena bhavitavyam ” ityanena ca vidūṣakeṇa dṛśyasya tatsakhībhyāmadṛśyasya ca | daśarūpake— “binduprayatnānugamādaṅgānyasya trayodaśa | vilāsaḥ parisarpaśca vidhūtaṃ śamaṃnarmaṇī | narmadyutiḥ pragayaṇaṃ nirodhaḥ paryupāsanam | vajraṃ puṣpamupanyāso varṇasaṃhāra ityapi ” iti |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit