The Recognition of Śakuntalā 10.5.78
Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.78
- Language
- Sanskrit
10.5.78
etena tavāpi cakṣurmātragocaratva eva tadīyatvabhramo'pi na bhaviṣyatītyuktam | śrutivṛttyanuprāsau | “ cyutamabhinavamālikāprasūnamiva ” iti paṭhitvā prayogakramabhaṅgaḥ pariharaṇīyaḥ | munisaṅgādanutkṛṣṭatvaṃ manyamānasya vihasyetyuktiḥ | yathā kasyāpi piṇḍaḥ kharjūraviśeṣastairudvejitasya tintiṇyāṃ ciñcāyāmabhilāṣo bhavettathā strīratnāni paribhavituṃ tiraskartuṃ śīlaṃ yasya tasya bhavata iyamabhyarthanā | punaḥpunarucyamānarājavacanena yathārthapratītyāha—tattakhalu niśritaṃ ramaṇīyaṃ yadbhavato'pi vismayamutpādayati | apiśabdenāsmadādīnāṃ vismayotpādane kiṃ vaktavyamiti sūcitam | kiṃbahunetyanena pratyaṅgavarṇanā kartuṃ na śakyetyuktam | citra iti | vidhinā brahmaṇā citre ālekhya niveśya parikalpitasatvayogā kṛtaprāṇayogā nu | “dravyāsruvyavasāyeṣu satvam” ityamaraḥ | yāvadruci mārjanalekhanayostatra saṃbhavādityāśayaḥ | rūpāṇāṃ samuccayaḥ samudāyastribhuvanavartirūpasamudāyaḥ | tenopādānakāraṇena | manasā karaṇena | kṛtā nu | ataeva karasparśādyabhāvāttādṛśaṃ kāntimattvametādṛglakṣaṇatvādikamiti bhāvaḥ | anena “yatsparśāsahatāṅgeṣu komalasyāpi vastunaḥ | tatsaukumāryam” iti saukumāryaṃ dhvanitam | saṃdehālaṃkāraḥ | kecana nuśabdasya vitarkavācitvādutprekṣāṃ manyante | asaṃbandhe saṃbandharūpobhayatrātiśayoktiśca | kvacit “rūpoccayena ghaṭitā manasā kṛtā nu” iti pāṭhaḥ | tatra manasā kṛtā dhyātā | rūpoccayena ghaṭitā yojitā nu iti yojanīyam | manasi dhyātāyā rūpaniveśanena ślakṣṇatvaṃ tādṛśakāntimattvādi vyajyate | sā strīratnasṛṣṭirutkṛṣṭā strīsṛṣṭiḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit