Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 10.5.81

Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.81

Language
Sanskrit

10.5.81

kaṃ bhoktāramupasthāsyatyupasaṃkramiṣyati | upagamiṣyatītyarthaḥ | ahaṃ na jāne | svadṛṣṭeragocaratvādetadrūpānurūpataruṇasṛṣṭerabhāvāditi bhāvaḥ | upapūrvāttiṣṭhatermantrakaraṇādyarthāsaṃbhavānātmanepadam | anaghamamalamiti rūpaviśeṣaṇaṃ vā || athavā'naghamiti madhuvyatiriktapuṣpāderviśeṣaṇatvena yojyam | tena viśeṣaṇaprakramabhaṅgaḥ parihṛto bhavati | ādye manojñaṃ dvitīye'pāpaṃ lakṣaṇayā kaṭhoram | tṛtīye'malaṃ pañcame'duḥkhamiti yojanīyam | yadvānaghamiti mālopamāyāmabhinno vācyaḥ sāmānyadharmaḥ | navamiti madhye'pyupāttaṃ sarveṣāṃ viśeṣaṇatvena yojyam | "phalamapi ca" iti pāṭhe vyastaṃ mālārūpakaṃ jñeyam | bhojastu "puṣpakisalayaratnamadhupuṇyaphalānā manāghrātamityādiviśeṣaṇāpāditavyatirekāṇāṃ pratīyamānasādṛśyena śakuntalārūpeṇa rūpaṇādvyatirekavadrūpakam" ityāha sma | atra ca viśeṣaṇaviśeṣyaviśeṣaṇakrameṇaivopanivandhānna prakramabhaṅgaḥ | śrutivṛttyanuprāsau | śikhariṇīvṛttam | etābhyāṃ padyābhyāṃ guṇakīrtanaṃ nāma caturthyavasthoktā | tallakṣaṇaṃ tu "saundaryādiguṇaślāghā guṇakīrtanamatra hi" iti | tena kāraṇena laghu śīghram | "laghu kṣipramaraṃ drutam" ityamaraḥ | paritrāyatāṃ svīyatvenāṅgīkaraṇameva paritrāṇam | enāṃ bhavān | kasyāpi tapasvina iṅgudī tāpasatarustasya tailena miśramataeva cikkaṇaṃ śīrṣaṃ yasya tasya haste patiṣyati | tanmā iti niṣedhe | paravatī parādhīnā | "paratantaḥ parādhīnaḥ paravānnāthavān" ityamaraḥ | tatrabhavatī pūjyā | kāminīratnabhūtatvātpūjyatvam | yataḥ paravattvaṃ sa eva praticchandanīya ityata āha—na ceti |

Linked texts (1)