The Recognition of Śakuntalā 10.5.82
Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.82
- Language
- Sanskrit
10.5.82
atrabhavantamiti saptamyarthe dvitīyā | “saptamyā dvitīyā” iti sūtreṇa | udāharaṇaṃ ca— “vijjujjoaṃ marai rattiṃ” | vidyuddyotaṃ smarati rātrāvityarthaḥ | tenātrabhavati pūjye'ntareṇa viśeṣeṇa kīdṛśastasyā dṛṣṭirāgaḥ| “antaraṃ randhrāvakāśayoḥ | madhye vinārthe tārddhe viśeṣe'vavasere'vadhau” iti haimaḥ | atrāntareṇa tatrabhavantamiti dvitīyeti tu yatsa bhrama eva | tasya “antarāntareṇa” ityatra sūtre nipātasyaiva grahaṇāt | tenārthāsaṃgateḥ | tathāhi tasminsatre vṛttikāreṇa vyākhyātam | antarāntareṇaśabdau nipātau sāhacaryādgṛhyete | tatrāntarāśabdo madhyamādheyaprādhānyamācaṣṭe | dvitīyastu tacca vinārthaṃ ceti | udāhṛtaṃ ca— “antarā tvāṃ māṃ ca kamaṇḍaluḥ | antareṇa puruṣakāraṃ kiṃcinna labhyate” iti | prakṛta etadarthadvayamapyasaṃgatameva | tathā cāsyaiva kavermālāvikāmitritre nāṭake prayogaḥ | “acirappavuttovadesaṃ chaliaaṇāmaṇahaṃ antareṇa kīrīsī mālavieti ajja ṇaṭṭhāariaṃ gaṇadāsaṃ pucchidutti” | nisargādeva svabhāvādeva | “nisargaḥ śīlasargayoḥ” iti viśvaḥ | apragalbho'prauḍhaḥ | yatastapasvikanyājana ityārthahetutvena yojyam | iti yadyapi tathāpi tviti ślokenānveti | [ abhimukha iti | ] abhimukhe mayīkṣaṇamavalokanaṃ saṃhṛtam | anena śṛṅgāralajjā dhvanyate | anyanimittamanyahetukaṃ yathā syāttathā kṛta udayo yasya | anenāpi saiva vyajyate | etādṛśaṃ hasitam | tallakṣaṇaṃ mātṛgupte— “vikāsitakapolāntamutphullāmalalocanam | kiṃcillakṣitadantāgraṃ hasitaṃ tadvido viduḥ” iti | anenāsyā uttamanāyikātvamapi dhvanitam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit