The Recognition of Śakuntalā 10.5.77
Arthadyotanikā 10.5.77
- Language
- Sanskrit
10.5.77
aṅgalakṣaṇaṃ tatra tatra vyākhyānāvasare vakṣyāmaḥ | binduprayatnayorlakṣaṇe yathādibharate— “ prayojanānāṃ vicchede yadavicchedakāraṇam | yāvatsamāpti bandhasya sa binduriti saṃjñitaḥ ” iti | yathātra mṛgayāvṛttāntena vicchede sati rājā— “ māḍhavya, anavāptacakṣuḥphalo'si | tāmāśramalalāmabhūtāṃ śakuntalāmadhikṛtya bravīmi ” ityādinā | “ apaśyataḥ phalaprāptiṃ yo vyāpāraḥ phalaṃ prati | paraṃ cautsukyagamanaṃ prayatnaḥ sa prakīrtitaḥ” iti | yathātra rājā— “tapasvibhiḥ kaiścitparijñāto'smi | cintaya tāvatkenāpadeśena sakṛdapyāśrame vasāmaḥ ” iti | darśanīyaṃ manoramam | nanu bhavānagrato me vartate | bhavantaṃ mukttvānyaḥ kaḥ sundara ityarthaḥ | kiṃtvāśramalalāmabhūtāmadhikṛtyeti yojanīyam | lalāmaṃ pradhānam | “ lalāmapucchapuṇḍrāśvabhūṣāprādhānyaketuṣu ” ityamaraḥ | tatra kṣīrasvāmī pradhāne'pi prādhānyavyākhyātatvāt | anena saundaryātiśayo dhvanyate| bhavatu| asyāvasaraṃ varṇanāvasaraṃ dāsye| he vayasya te tāpasakanyakābhyarthanīyā dṛśyate | sureti | kileti prasiddhau | surayuvatirmenakā tatsaṃbhavam | munyapatyatā tarhi kathamityāha—muneriti | tayojjhitaṃ tyaktaṃ sattato'dhigataṃ prāptaṃ munerapatyam | tatropamāmāha—navamālikākusumamiveti | anayātiśayapelavatvaṃ dhvanyate | kīdṛk arkasyopari cyutam | arkasyetyanena munyupamānena tadīyatvasyātyantāsaṃbhāvanīyatvaṃ vyajyate | uparītyanena śaṅkābījam | adhaḥpatitasya śaṅkāpi nāyāti | sthāpanaṃ hi saṃniveśaviśeṣeṇa bhavatīti cyutamityuktam | kadācitkākatālīyanyāyena cyutasyāpi saṃniveśaviśeṣaḥ syādityata āha—śithilam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit