The Recognition of Śakuntalā 10.5.89
Arthadyotanikā 10.5.89
- Language
- Sanskrit
10.5.89
vidūṣakaṃ pratyāyayituṃ tāpasakanyakāyāmityuktiḥ | kva vayamiti | vayaṃ kva | vayamityarthāntarasaṃkramitavācyam | tenānekarājopacārayuktatvaṃ nānāvidagdhīkuśalatvaṃ ca vyajyate | mṛgaśāvairhariṇabālakaiḥ samaṃ sahaidhito vṛddhiṃ prāptaḥ | ataeva parokṣamanmatho dūramuktamanobhavaḥ | kāmakalānabhijña ityarthaḥ | edhitapadārthasamarthanārthaṃ śāvapadam | tena nāvakaratvam | parihāsena vividhaṃ jalpitaṃ yatra tadvacaḥ śakuntalāyāmanurāgakathanarūpaṃ paramārthena na gṛhyatām | punaruktavadābhāsaḥ | vṛttyanuprāsaḥ| kāvyaliṅgaṃ padārthavākyārtharūpeṇa pūrvārdhe viṣamasyaiko bhedaḥ sahoktiśca | vaitālīya̍ vṛttam | anye tvardhasamaṃ prabodhitaṃ manyante | “ rājā—svagatam ” ityādineṣadantena saṃvṛtirnāma saṃdhyantarāṅgamapakṣiptam | tallakṣaṇaṃ tu— “ saṃvṛtiḥ svayamuktasya svayaṃ pracchādanaṃ bhavet ” iti || iti śrīmadabhijñānaśākuntalaṭīkāyāmarthadyotanikāyāṃ dvitīyo'ṅkaḥ samāptaḥ || mahānanubhāvaḥ prabhāvo yasya saḥ | “ anubhāvaḥ prabhāve'pi ” ityamaraḥ | praviṣṭeti | tatrabhavati pūjye | atra rākṣasanirākaraṇe kāraṇe vaktavye kāryarūpakarmanirupadravatokteḥ paryāyoktālaṃkāraḥ | kā katheti | bāṇasaṃdhāne kā kathā | śarasaṃdhānaṃ nāpekṣata ityarthaḥ | sa dhanuṣo jyāśabdenaiva vighnāndūrato'pohati nirākaroti | keneva | huṃkāreṇeveti | ekadeśavivartinyupamā | tena rājño gaṇapatyupamānatvaṃ gamyate | athavā sa jyāśabdenaiva dūrato vighnānapohati | kathaṃbhūteneva | dhanuṣo huṃkāreṇeveti | samāsoktigarbhotprekṣā dhanuṣaścetanatvāropāt | anayānāyāsena ripunibarhaṇaṃ dhvanitam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit