The Recognition of Śakuntalā 10.5.92
Arthadyotanikā 10.5.92
- Language
- Sanskrit
10.5.92
atra cūrṇikāyāṃ candramasā cetyuktestavetivatsarvanāmaparāmarśo nyāyyo nenduṣadopādānam | tena tvamasya dvayamiti paṭhanīyam | ayathārthaṃ tena viparītārthamityarthaḥ | “tadanyatadviruddhatadabhāveṣu nañvartate” iti viruddhārtho'tra nañ | madvidheṣu virahiṣvityarthaḥ | atrāpi mayīti viśeṣe prastute sāmānyokteraprastutapraśaṃsā | ayathārthatva uttaravākyārthaṃ hetutvenāha-visṛjatīti | yata induḥ, himaṃ garbhe yeṣāṃ taiḥ | anena kālatraye'pyuṣṇatvaśaṅkāmātramapi nāstīti vyajyate | mayūkhaiḥ kiraṇairagniṃ visṛjati kirati| avajrasārānvajrasārānkaroṣi vajrasārīkaroṣi | yadvā vajravatsārīkaroṣi dṛḍhīkaroṣi | kāvyaliṅgaṃ rūpakamupamā | krameṇa himagarbharagnimiti guṇadravyayorvirodhaḥ | vipralambhasvābhāvyādābhāsatvaṃ cūrṇikayā ślokapūrvārdhe yathālaṃkāraḥ kusumeṣu yadvāṇatvamāropitaṃ tadvirahaduḥkhadatvena prakṛtopayogīti pariṇāmaśca | “āropyamāṇasya prakṛtopayogitve pariṇāmaḥ” iti tallakṣaṇāt | tvaṃtveti mindormidamiti chekavṛttyanuprāsau | mālinīvṛttam | uttarārdhe kramaprakramabhaṅgo virahiṇe rājño vacanamiti parihartavyaḥ | “tvamiha kusumabāṇānvajrasārānvidhatse visṛjati sa ca vahniṃ śītagarbhairmayūkhaiḥ” iti vā pāṭhaḥ | atra ca pāṭhe śītapadopādānāduddeśyapratinirdiśyayorekapadopādānalakṣaṇo guṇaḥ | induśabdānupādānātkathitapadadoṣābhāvaśca svīkṛto bhavati | śloke ca yathāsaṃkhyālaṃkāraḥ| saṃsthite'vasite | sadasi sādhavaḥ sadasyāstai rupadraṣṭṛbhiḥ | “sadasyā vidhidarśinaḥ” ityamaraḥ | kva nu khalu vinodayāmītyanvayaḥ | vinodena kautukena kleśamapaharāmīti bhāvaḥ |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit