Pramāṇa · Search · About · API

The Recognition of Śakuntalā 1.1

Abhijñānaśākuntala 1.1

Language
Sanskrit

1.1

yā sṛṣṭiḥ sraṣṭur ādyā vahati vidhihutaṃ yā havir yā ca hotrī
ye dve kālaṃ vidhattaḥ śrutiviṣayaguṇā yā sthitā vyāpya viśvam /
yām āhuḥ sarvabījaprakṛtir iti yayā prāṇinaḥ prāṇavantaḥ
pratyakṣābhiḥ prapannas tanubhir avatu vas tābhir aṣṭābhir īśaḥ //
sūtradhāraḥ ārya abhirūpabhūyiṣṭhā pariṣad iyam / adya khalu kālidāsagrathitavastunā
navenābhijñānaśākuntalākhyena nāṭakenopasthātavyam asmābhiḥ / tat pratipātram ādhīyatāṃ yatnaḥ /
naṭī suvihitaprayogatayāryasya na kim api parihāsyate /

82 Y NOTES. atha kavikulasiromanih tavabhavan kalidasah grantharambhe cikirsitarthavighna- parisamaptikamah srasaurnamaskiyavastunirdesovapitanmukhamityalankarikavacanaprama- nyat abhimatadevatamurttivisesan kirttayan asirvvacanarupam mangalamacarati yeti- anvayah -ya srasturadyasrstih, ya vidhihutam havih vahati, yaca hoto, ye ha kalam vidhattah, srutivisayaguna ya visva vyapya sthita | yam sabrvvavinaprakrtiriti ahuh yaya praninah pranavantah, pratyacabhih tabhih astabhih tanubhih prapannah isah va: avatu | 1 vyakhya | ya jalarupa murttih srastuh jivarupenanupravisya namarupe vyakaravani itaucchavasat jagadidam nirmatum icchoh isvarasya, ( na tu vedhasah tasyajalasrste ra vagutpatteh tathacitam manuna- so'bhidhyaya sarirat khat sisrcturvividhah pranah | apa eva sasarvvadau tasu vijamavasrjat || tadandamabhavaddhaimam sahasramsusamaprabham | tasmin jajne svayam brahma sarvalokapitamahah || ) adau bhava sradya ( adisavdat yat ) srstih, ya vahnirupa tanuh vidhina sastroddistaya ritya hutam devoddesena homanau ciptam havih ghrtadikam homopakaranam vaiti istan devan prapayati ityarthah ; ya ca hovo yajamanarupa murttih, ye ha suyyacandramasau murti kalam dinaravivibhagarupam samayam bhavirbhavatirobhavabhyam vidhattah kurutah ; sruyate sranaya iti srutih sravanam karna iti yavat tasyah visayah jneyah gunah sabdarupo yasyah sa srutivisayaguna, sabdagunana ya cakasarupa tanuh visva m samagram nagadidam vyapya ahakhana ityarthah sthita ; ya . prthorupam sabrvvesam vijanam prakrtih adharabhuta iti prahuh vadanti vidvamsa iti sesah, (nipatena abhihitatvat prakrtirityava na dvitiya yathaha vamanah nipatenapyabhihite karmmani na dvitiya parigananasya prayikatvat | yaya vayurupaya praninah jivah pranavantah, vayurupa ya murttih pranapanadirupena bhutanam dehesu caranto jovanasya nidanamityarthah, tabhih

Bidhubhusan Goswami 1916, Abhijñāna-Śakuntalam

2 ABHIJNANA SAKUNTATAM. pratyaccabhih cacuradibhih indriyeh jneyabhih sastabhih tanubhih prapannah bhanvitah isah sivah vo yusman avatu raksatu | bhutarkacandrayajvanah iti sastau yasya pratyaksah murttayah sa siso yusmakam mangalam vidadhyat | sragdharavrttam, tamlaksanam saryana vaye vimuniyatiyuta sragdhara kaurttiteyam | GRAMMAR. - hovo hudhatoh trc striyamnip | hu lat, muhoti ; luna, ahausita, lit juhava, juvambabhuva nuhavamasa juhavancakarasava nuvat ; tah hutah | yaya praninah ityava dhanyena dhanavan itivat abhede trtiya karane ya | cacam indriyam pratigatah iti pratyaksah | yaha aksnoh, pradhanyat anyesam indriyanamupalaksanametat, abhimukham iti pratyaksam " pratiparasamanubhyo'ksana " iti anyayaubhavasamase samasantah tac tat basamasti iti pratyaksa arsa badibhyah pac iti sac | The word aksi ' when compounded with sam, amu, para and af forms a compound base of the alaa kind, it admits of the augment tac | prapannah prapurvvit padadhatoh karmmani ktah, anvitah upalacitah ityarthah prayena prapannasabdasya saranagatatvam ( durgatatvam ) iti arthah drsyate | yatha- "devi prapannarttihare prasauda | mayamayanirastaya prapannajana sevine | sadhi mam tvam prapatram || " patu, lun apadi| Verbs which optionally admit of cin in lun third person singular in the active voice, are nan, vudh pur, dipa, pyaya and taya | isah - isadhatoh igupadhalaksanah kah | is lat iste lun aisista ; lit isaca ke ; sanac isanah | Change of voice. - prapanna isema yuyam bhavyadhvam | ; ye murtti (jala ) isbarera prathama srsti; yaha (agni) sastrabidhananusare pradatta mustadi bahana kare ; ye murtti ( yajnamana ) homa sampadana kare ; ye murttidbaya ( candra o suryya ) samaya bidhana kare ; karnendriyagrahyaguna ye murtti ( akasa ) samasta bisba byapiya rahiyache, ( panditera ) yahake (prthibi) samasta bijera muladhara baliya thakena ebam yadbara (bayu.) jibagana jibanabisista ; se'i pratyaksa astamurttibisista sira toma- gike raksa1 karuna

Bidhubhusan Goswami 1916, Abhijñāna-Śakuntalam

Translations (1)

Commentaries (1)

Linked texts (2)