The Recognition of Śakuntalā 10.5.4
Arthadyotanikā 10.5.4
- Language
- Sanskrit
10.5.4
tejaḥprasaṅgāyajñādau kālasyāpekṣaṇīyatvācca sūryācandramasoḥ | tataḥ “tadaṇḍamabhavaddhaimaṃ sahasrāṃśusamaprabham | tasmiñjajñe svayaṃ brahmā sarvalokapitāmahaḥ || nakhairhiraṇyagarbhastu tadaṇḍamakaroddvidhā | tābhyāṃ sa śakalābhyāṃ ca divaṃ bhūmiṃ ca nirmame” iti smaraṇādyajñādau ca devatāsmārakatvena śabdamayasya mantrasthadeśasya bhūmyāderadhikaraṇatvena cāpekṣyamāṇatvāddyobhūmyoḥ | tataḥ sarvaprāṇabhūtatvātsarvotkṛṣṭasya vāyoḥ | atha ca yā sraṣṭurādyā sṛṣṭiḥ sāvatviti pratyekaṃ saṃbandhaḥ | yattadornityasaṃbandhādārthena tacchabdena saṃbandhaḥ | ye dve ityatrāvatāmiti vibhaktivipariṇāmaḥ | aṣṭavākyaparipūyarthameva dvayorekatroktiḥ | īṣṭa iti īśaḥ | ataeva tābhiḥ prasiddhābhiḥ pratyakṣābhirmūrtimatībhiraṣṭābhistanuśabdenāṇu tena cāṇimā | bahuvacanamādyartham | tenāṇimādibhirityarthaḥ | prapannaḥ sevito 'vatu va iti | ekaścakāraḥ sarvasamuccaye | antyadīpakālaṃkāraḥ | aṇimādayaśca “aṇimā mahimā caiva laghimā garimā tathā | īśitvaṃ ca vaśitvaṃ ca prākāmyaṃ prāptireva ca” iti | anena cātra kavinā rītīnāṃ mukhyatamā sarvaguṇāśrayā vaidarbhī rītirupakṣiptā | yadāha vāmanaḥ--“aspṛṣṭā doṣamātrābhiḥ samagraguṇagumphitā | vipañcīsvarasaubhāgyā vaidarbhī rītiriṣyate” iti | taduktakrameṇa ca | ojaḥ prasādaśleṣasamatāsamādhimādhuryasaukumāryodāratārthavyaktikāntayo bandhaguṇāḥ | ta evārthaguṇā iti ca || tatra bandhasya gāḍhatvamojaḥ | tatprakaṭameveha | śaithilyaṃ prasādaḥ | sāmyamutkarṣaśceti | yā sṛṣṭiḥ sraṣṭurādyeti gāḍhatvam | vahati vidhihutamiti śaithilyam |
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit