Mitabhashini 5.19-2
Mitabhāṣiṇī 5.19-2
- Language
- Sanskrit
5.19-2
"mūḍha syāmahameṣā vā vadenmithyeti saṃśaye
dāratyāgī bhavāmyāho parastrīsparśa pāṃsula ||"
pratīhārī—(svāgatam)—aho dhammāvekkhidā bhaṭṭino
īrisaṃ ṇāma suhovaṇadaṃ rūaṃ dekkhia ko aṇṇo viāredi [aho
dharmavekṣitā bhartṛ| īdṛśaṃ nāma sukhopanataṃ rūpa dṛṣṭvā ka anyo
vicārayati]
śārṅgarava —bho rājan, kimiti joṣamāsyate
rājā—bhostapodhanā cintayannapi na khalu svīkaraṇamatrabhavatyāḥ smarāmi| tat kathamamamabhivyaktasattvalakṣaṇāṃ pratyātmānaṃ
kṣetriyamāśaṅkamānaḥ pratipatsye
śakuntalā (apavārya) - ajjassa pariṇae evva sandeho
kudo dāṇiṃ me dūrāhirohiṇī āsā [āryasya pariṇaye eva
sandehaḥ| kutaḥ idānīṃ me dūrādhirohiṇī āśā]
śāṅgaṃravaḥ—mā tāvat
kṛtābhimarśāmanumanyamāna sutāṃ tvayā nāma munirvimānyaḥ
muṣṭaṃ pratigrāhayatā svamarthaṃ pātrīkṛto dasyurivāmiyena
5.19-2.p1
śāradvataḥ—śāṅgarava, virama tvamidānīm | śakuntale,
vaktavyamuktamasmābhiḥ | so'yamatrabhavānevamāha | dīyatāmasmai
pratyayaprativacanam
śakuntalā (apavāryya)—ima avatthantaraṃ gade tārise aṇurāe kiṃvā sumarāvideṇa | attā dāṇi me sohaṇīo tti vavasida
meda [ idamavasthāntaraṃ gate tādṛśe'nurāge ki vā smāritena
ātmā idānīṃ me śodhanīya iti vyavasitametat ] | ( prakāśam )
ajjautta—[ āryyaputra— ] ( arddhokte ) sasaide pariṇae ṇa eso
samudācāro | porava, juttaṃ ṇāma de taha purā assamapade sahāvuttāṇahiaaṃ imaṃ jaṇaṃ samaapuvva paḍāria īdisehiṃ akkharehiṃ
paccākkhādu [ saṃśayite pariṇaye na eṣa samudācāra | paurava,
yuktaṃ nāma te tayā purā āśramapade svabhāvottānahṛdayam imaṃ janaṃ
samayapūrvaṃ pratāryya īdṛśaikṣaraiḥ pratyākhyātum ]
śakuntaleti| 'tādṛśa' patirahite 'anurāge idam' etat 'avasthāntara' vaśyāvasyā rūpaviparyyayam [ uttaraśabdo bhinnavācī| nityasamāso mayūravyaṃ sakādivāduttaraśabdasya ca paranpāta] 'gate' prāpte sati smāranena smāraṇena [bhāve kta ] 'vā kim'
na kimapi phalam| tathāpi 'idānīm ātmā [nijasvarūpaṃ me 'śodhanīya' kalaṅkāta
mocanīya iti' heto 'etat vyavasitam prārabdha mayā eṣa me udyamaḥ | 'āryaputra'
iti pariṇaitureva sambodhanama| 'pariṇaye saṃśayite' śatasande he sati [ 'tadasya sañjātama-'
iti itac ] 'eṣa samudācāra' samyagācāra 'na' na hi yuktametat sambodhanam| 'purā'
pūrvvama 'ātmapadaṃ svabhāvena' prakṛtyā 'uttānam' gambhīram akapaṭamityartha 'hṛdaya'
yasya tathāvidha nisargeṇasaralāhṛdayam 'imaṃ janaṃ' madrūpa 'śapathapūrvaka' 'śapathe' [ 'samayā
śapathācārakālasiddhānteṣu vida" ityamara ] 'rahā pratāya' vañcayitvā adhunā 'īdṛśaiḥ
akṣarai ' visrutityājavacane 'pratyākhyātu' nirākarttuṃma [cchāndopapade tumun ] 'yukta nāma'
yuktamiva| yadvā-yukta nāma yukta kim ? pratārako vyāṅmavalambya pratyācakṣīta ityeva
yujyate| 'paurava' iti gotrollekha abhibhajanenāpi na sadṛśametaditi darśāyituma ['śodhanīya" (ta, vyā, ) - "śodhanīya," (rā-, ka- -' koṣanīya" (di- )|| "yuktam"
5.19-2.p2
ta-, vi-, vyā-) -' na yuktam (rā-, ka-
Linked texts (1)
- Devanāgarī recension — Sanskrit