Vinavasavadatta 1
Vīṇāvāsavadatta 1
- Language
- Sanskrit
Contents
1.1
śrīḥ
vīṇāvāsavadattaṃ¹ nāma nāṭakam
(nāndyante tataḥ praviśati sūtradhāraḥ)²
sūtradhāraḥ—jayati girisutāstanāvamardapraviralabhasmavirājipīnavakṣāḥ
svaśarahutavahe hutāsuraśrīḥ pitṛvanaraṅgamahānaṭastrinetraḥ
1.1.p1
parikramya nepathyābhimukhamavalokya
1.1.p2
ārye ! itastāvat
1.1.p3
praviśya
1.2
naṭī—¹ayya ! iaṃ hni
sūtra—ārye ! tvadgītaprasādite raṅge kiñcinnāṭakamyārabdhumicchāmi³
naṭī—²asamatthā via ahaṃ ajja gāidum
sūtra—kinnu khalu kāraṇam ? (vicintya) āḥ jñātam | kanyāpradānaṃ prati
māmanādaraṃ manyase
naṭī—³diṭṭhiā dāṇiṃ vi sumaridam
sūtra—ārye ! alamatisvarayā | kutaḥ—
vivāho janma maraṇaṃ yatra yena yadā bhavet
tatra tena tadaivaitajjāyate kila nānyathā
1.3
naṭī—1alaṃ erisèṇa uttareṇa | sampattajovvaṇā sā dāriā | bahuā taṃ
patthayanto | aṇurūvesu kulesu kaṇṇāṇaṃ vivāho kādavvo
sūtra—yadyevaṃ vrataniyamopavāsairbhagavantaṃ maheśvaramārādhya tadabhipretāya dāsyāmi| kutaḥ—
nṛpamaulitalasthājño jiṣṇurakṣauhiṇīpatiḥ
[vratādi]tāvatpradyotaḥ kartumārabdhavān yathā
1.3.p1
niṣkrāntau
1.3.p2
sthāpanā2
1.3.p3
tataḥ praviśati śālaṅkāyano vasuvarmā ca
1.4
śāla—vasuvarman ! sarveṣvapatyeṣu vāsavadattāṃ pratyatisnehatā3 mahārājasya | kutaḥ—
4 tāmaśmakeśvarasutasya suniścito'pi5
dātuṃ punaḥ prabalahārdatayā nivṛtya
dāsyāmi yadyanumataṃ bhagavān pradadyāt
tatreti śambhumabhirādhayituṃ pravṛttaḥ
1.5
vasu—kathamiva tasyāmatirekasneho mahārājò na syāt | sā hi—
saubhāgyaśrīvinayamadhurālāpacāturyalajjālīlādīnāṃ paramavani Buildbhūṣaṇānāṃ guṇānām
mañjūṣeva kṣitipavṛṣabhe sādhvimāṃ pālayeti
nyastānyatra vyayabahulatāṃ necchatā bhūtadhātrā
1.5.p1
śāla—bhoḥ ! kathāprasaṅgādaviditāntarālamārgāḥ praviṣṭāsmaścitramaṇḍapam
1.5.p2
ubhau parikramya tiṣṭhataḥ
1.5.p3
praviśya
1.5.p4
pratīhārī—1(saharṣam) ahmo bhaṭṭiṇo 1issiviṇadasasaṇappavuttapīdippavāhabharidadāe
tuvarantī vi ahaṃ ṇa pāremi sigghaṃ gantum | (iti parikramya) ammo
amacco ayya sālaṅkāyaṇo vasuvammā a | bhodu | piaṃ ṇivedaissam
(upetya) suhaṃ ayyāṇam | bhaṭṭiṇo abhippedasiviṇadasaseṇeṇa vaḍḍhāvīadu
1.5.p5
[ntu]
1.5.p6
ubhau-—evaṃrūpāṇāṃ priyākhyānaśatānāṃ nivedikaiva bhavatu bhavatī
śāla—bhavati ! kutra khalu vartate mahārājaḥ ?
pratī—2suṇādu ayyo savvam | ṇiyamagihādo ṇiggacchia bhaṭṭā vhāṇagihaṃ
pavisia sovvaṇṇapadumapīṭhamajjhagao radaṇasirīsasiddhatthakusumagabbhehiṃ
mantapūdavimalasīdalasurabhisalilasampuṇṇehiṃ maṅgalakalasehiṃ hāia kidamaṅgalasotthivihāṇo ahadakkho maṇivasaṇo hudaggihotto puvvodaradisābhāe
kaṇaabhadapīṭhe puvvamuhamupavisia ahmāṇattasamudīridesu maṅgalapaṭahaturjesu
[yyesu] purohidappamuhāṇaṃ bahuṇaṃ radaṇapuṇṇapāṇīṇaṃ hemāsaṇagadāṇaṃ jahadiṭṭhaṃ
siviṇaṃ ṇivedie tehiṃ savvehiṃ pasādupphullavadaṇehiṃ sāhu sāhu saphalo
tti puṇo puṇo pasaṃsiasiviṇo visajjia taṃ jahāṇurūvaṃ dujādijaṇaṃ
ayyeṇa bharadarohaeṇa saha kaṇaappāsādādo odarai
śāla—vijayāya
vasu—kutra punastvaṃ prasthitāsi ?
pratī—1savvesu devāadaṇesu savisesā ajja pūā kādavvatti kaṃcuīassa
bhavarādassa ṇivededum
śāla—sādhu, yuktametat | gamyatām
pratī—2ahaṃ khu bhaṭṭiṇo āṇattiṃ aṇuciṭṭhissam
1.5.p7
niṣkrāntā
1.6
śāla—(vilokya) aye ! ayaṃ mahārājaḥ
sitaruciradukūlo nirgataḥ khelagāmī
narapatirupavāsaklāntadeho vimānāt
kanakagiriguhāntādgandhahastīva gauraḥ
pracuramadavisargātkiñcana kṣāmagātraḥ
1.6.p1
tataḥ praviśati rājā bharatarohakaśca
1.6.p2
rājā—sakhe bharatarohaka ! mayā sukhamiti vāsavadattāṃ dātumeṣa saṃśrito mārgaḥ
varapradānādapi duḥkhe punarmāmabhiyojitavān bhagavān bhavaḥ
bharata—svāmin ! śambhoḥ prasādāttadakṛcchreṇaiva sidhyati
rājā—tathāstu
bharata—deva ! upavāsaśrāntatayā na yuktamiha ciraṃ sthātum
1.6.p3
rājā āsanamārohati
1.7
śālaṅkāyanavasuvarmāṇau—vijayatāṃ devaḥ
śāla—abhipretatamo mahārājenādya svapno dṛṣṭa iti sakalaṃ rājakulaṃ prītiviśeṣādasvatantramiva
rājā—nanvāryastaṃ śrotukāmaḥ ?
śāla—yadi devasyāyāso na syāt
rājā—tatsampradhāraṇārthameva nanvihāgatā vayam
śāla—anugṛhīto'smi
rājā—yaḥ khalvahaṃ yathāvidhānaṃ vrataniyamopavāsairdevapūjayā divasaṃ nītvā prāptāyāṃ
rajanyāṃ nidrāvaśamupagatavānasmi
śāla—tatastataḥ
rājā—tataḥ—
pravilambabhujaṅgabhogahāraṃ śaśilekhāsmitavajaṭākirīṭam
bhagavantamupetamabhyapaśyaṃ giriśaṃ bhasmavilepanāvadātam
1.8
śāla—aho ! daivasiddhiḥ | tatastataḥ
rājā—tatastaddarśanātsamudīrṇaharṣastvaritataramutthāya praṇamya gaganatalamabhyucchritāñjalirahamatiṣṭham
śāla—tatastataḥ
rājā—tatassa bhagavān sajalajaladamandrastanitagambhīreṇa manaśśrutihlādinā
svareṇaikaṃ ślokamuktvāntarhitaḥ | ahamapi tena dhvaninā prabuddhaḥ
śāla—kiṃ devasya smṛtipathamapi prāptaḥ sa ślokaḥ ?
rājā—śrūyatām
yo vikrāntaḥ kulīno nayavinayaparaḥ sarvavidyākalājño
dātāvyādhiḥ kṛtāstro vyasanavimukhadhīrnirvikāro vipatsu
mṛtyornirbhīścirāyurmṛduratisubhago dīptimānprājñamantrī
kanyā nītāpyakāmaṃ bhavati sukhayaśobhāginī tādṛśena
1.9
śāla—candrikāsthitirivedaṃ saṃvaraṇam
rājā—sakhe bharatarohaka ! ye'smābhissambandhakāmāḥ ko nu khalu teṣu sarvairguṇairyuktaḥ ?
bharata—dūṣitā iva te sarve bhagavatā śarveṇa |¹
rājā—kathamiva ?
bharata—aśmakarājasūnuḥ sañjayo rudhirodgārī pānaprasaktaśca | mādhuro rājā jayavarmā
mūrkhaḥ | kāśīpatirviṣṇuseno mṛgayākṣaprasaṅgī
rājā—
ebhirguṇairviracitaḥ puruṣo'styavaśyaṃ
yūyaṃ gaveṣayata buddhivilocanaistam
tādṛgvidho bhuvi na cetsvayamabhyupetya
brūyātsvayaṃ² sa bhagavānvṛṣarājaketuḥ
1.10
vasu—sadṛśamuktaṃ prajñātiśayasya
bharata—māgadho rājā darśakaḥ krūraḥ | aṅgeśvaro javaratho virūpaḥ | matsyādhipatiḥ
śatamanyurmatsarī | sindhurājaḥ subāhurbhīruḥ
rājā—kiṃ tvamasi vaktukāma iva ?
vasu—upalakṣita iva mayā śaṅkarānumato varaḥ
rājā—kathayatu bhavān, kathayatu
vasu—trāsaḥ punarmāṃ vārayati
rājā—mantro nanu vartate
vasu—evaṃ manye—
vicitya vatseśvarakalpavṛkṣādamlānaśobhaṃ guṇaratnapuṣpam
ślokasrageṣā grathiteva yatnāddhīhemasūtreṇa maheśvareṇa
1.11
śāla—samyagupalakṣitaṃ vasuvarmaṇā
rājā—yadyasau sarvaguṇasampannastathāpyahaṃ notsahe svāṃ duhitaraṃ tasmai dātum³
bharata—kinnu khalu kāraṇam ?
rājā—'sa hi—
kulabalamatirūpavikramaśrutisacivāstraviśeṣagarvataḥ
na gaṇayati nareśvarān kṣitau2 mṛgapatipota iva dvipekṣarān
1.12
bharata—yadyevaṃ tamiha badhvānīya sarveṣāṃ madavyādhīnāṃ cikitsā kartavyā
rājā—sakhe ! kiṃ tacchakyamiva ?
bharata – devapādānāmājñāmātrāpekṣiṇyo nanu sarvāḥ kāryasiddhayaḥ
śāla—yena vayaṃ sambandhārthinastadvandhane ko guṇaḥ ?
bharata—sākṣātkṛtya varasya guṇāguṇayorniścayaḥ kartavyaḥ, na lokaravataḥ³
śāla—kiṃ svarājyastha eva na śakyaḥ parīkṣitum
bharata—āpannāma—
nayakṣamādhṛtimatiśauryavikramapravīṇatāśrutabalavīryasampadaḥ
svabāndhavapraṇayijanāṃśca dehināṃ
parīkṣituṃ nikaṣaśileva nirmitā
1.13
śāla—yadi tasya tathā gṛhyamāṇasyāniṣṭaṃ kiñcit syāt
bharata—tatra tasya varaguṇahīnatāparivyaktiḥ śatruvadhātsvāminastejovṛddhirdarśakasya ca
pakṣāghātaḥ
śāla—parīkṣyamāṇassarvaguṇairasamanvito bhavettataḥ kim ?
bharata—kīrtiviśeṣo lābhaśca
vasu—kathaṃ lābhaḥ ?
bharata—sa khalu gāndharve hastiśikṣāyāmastrasampadi caikavīra iti loke gaṇyate
yathākrameṇa tattasmācchiṣyante ca nṛpātmajāḥ
duṣṭān sarvāṃśca vidhivaddamayiṣyati ca dvipān
1.14
śāla—vatsarājabhayānnanu pāñcālo'smānanuvartate ?
bharata—atha kim
śāla—gṛhīte tatra bhavati kauśāmbīṃ pratipatsyate saḥ | tadvṛddhirapi nopekṣitavyā
bharata—vatsarājamokṣabhayāt dviguṇaṃ sarvapradānairāruṇiranudinamasmākaṃ mahārājaṃ
ārādhayiṣyati | api ca—
anirjitātmā svavidheyabuddhiḥ pracaṇḍadaṇḍo nikṛtipradhānaḥ
nāśo bhavettasya vibhūtivṛddhyā latābhivṛddhayeva mahīruhasya