Valmiki Ramayana 5.4
Vālmīkirāmāyaṇa 5.4
- Language
- Sanskrit
5.4.1
tataḥ sa madhyaṃ gatam aṃśumantaṃ jyotsnāvitānaṃ mahad udvamantam
dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ goṣṭhe vṛṣaṃ mattam iva bhramantam
5.4.2
lokasya pāpāni vināśayantaṃ mahodadhiṃ cāpi samedhayantam
bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ dadarśa śītāṃśum athābhiyāntam
5.4.3
yā bhāti lakṣmīr bhuvi mandarasthā tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā
tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā rarāja sā cāruniśākarasthā
5.4.4
haṃso yathā rājatapañjurasthaḥ siṃho yathā mandarakandarasthaḥ
vīro yathā garvitakuñjarasthaś candro 'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ
5.4.5
sthitaḥ kakudmān iva tīkṣṇaśṛṅgo mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ
hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo vibhāti candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ
5.4.6
prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ pravṛddharakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ
rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ
5.4.7
tantrī svanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ
naktaṃcarāś cāpi tathā pravṛttā vihartum atyadbhutaraudravṛttāḥ
5.4.8
mattapramattāni samākulāni rathāśvabhadrāsanasaṃkulāni
vīraśriyā cāpi samākulāni dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni
5.4.9
parasparaṃ cādhikam ākṣipanti bhujāṃś ca pīnān adhivikṣipanti
mattapralāpān adhivikṣipanti mattāni cānyonyam adhikṣipanti
5.4.10
rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti
dadarśa kāntāś ca samālapanti tathāparās tatra punaḥ svapanti
5.4.11
mahāgajaiś cāpi tathā nadadbhiḥ sūpūjitaiś cāpi tathā susadbhiḥ
rarāja vīraiś ca viniḥśvasadbhir hrado bhujaṅgair iva niḥśvasadbhiḥ
5.4.12
buddhipradhānān rucirābhidhānān saṃśraddadhānāñ jagataḥ pradhānān
nānāvidhānān rucirābhidhānān dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān
5.4.13
nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpān nānāguṇān ātmaguṇānurūpān
vidyotamānān sa ca tān surūpān dadarśa kāṃś cic ca punar virūpān
5.4.14
tato varārhāḥ suviśuddhabhāvās teṣāṃ striyas tatra mahānubhāvāḥ
priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ
5.4.15
śriyā jvalantīs trapayopagūḍhā niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ
dadarśa kāś cit pramadopagūḍhā yathā vihaṃgāḥ kusumopagūḍāḥ
5.4.16
anyāḥ punar harmyatalopaviṣṭās tatra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ
bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā dadarśa dhīmān manadābhiviṣṭāḥ
5.4.17
aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ kāś cit parārdhyās tapanīyavarṇāḥ
punaś ca kāś cic chaśalakṣmavarṇāḥ kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ
5.4.18
tataḥ priyān prāpya mano'bhirāmān suprītiyuktāḥ prasamīkṣya rāmāḥ
gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmā haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ
5.4.19
candraprakāśāś ca hi vaktramālā vakrākṣipakṣmāś ca sunetramālāḥ
vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ śatahradānām iva cārumālāḥ
5.4.20
na tv eva sītāṃ paramābhijātāṃ pathi sthite rājakule prajātām
latāṃ praphullām iva sādhujātāṃ dadarśa tanvīṃ manasābhijātām
5.4.21
sanātane vartmani saṃniviṣṭāṃ rāmekṣaṇīṃ tāṃ madanābhiviṣṭām
bhartur manaḥ śrīmad anupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaś ca sadā viśiṣṭām
5.4.22
uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm
sujātapakṣmām abhiraktakaṇṭhīṃ vane pravṛttām iva nīlakaṇṭhīm
5.4.23
avyaktalekhām iva candralekhāṃ pāṃsupradigdhām iva hemalekhām
kṣataprarūḍhām iva bāṇalekhāṃ vāyuprabhinnām iva meghalekhām
5.4.24
sītām apaśyan manujeśvarasya rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya
babhūva duḥkhābhihataś cirasya plavaṃgamo manda ivācirasya
Commentaries (6)
- Munibhāvaprakāśikā — Sanskrit
- Rāmāyaṇabhūṣaṇa — Govindarāja, Sanskrit
- Tilaka — Nāgeśa Bhaṭṭa, Sanskrit
- Dharmākūtam — Tryambaka Makhin, Sanskrit
- Kalpavallikā — Bommakanti Nṛsiṃhaśāstrin, Sanskrit
- Vālmīkibhāvadīpa (Anantācārya Prativādibhayaṅkara) — Anantācārya Prativādibhayaṅkara, Sanskrit
Linked texts (3)
- Āryacarita — Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Vālmīkiratna — Vālmīki, Sanskrit