Vikramarkacaritra 3.1

3.1

iti
atha devadattamavalokya 'sakhe kiṃcidapi bhayaṃ cetasi mā kārṣīḥ | mama
putro balīyasā purākṛtena karmaṇā hataḥ | kiṃ nāma tvayā kṛtam | anyacca,
maraṇaśaraṇye patitaṃ māṃ samaramanaiṣīḥ kila | ataḥ pratyupakārasahasrairapi na
tavakamṛṇamapanetuṃ prabhavāmi' iti samāśvāsya taṃ vastrābharaṇādinā sambhāvya
visasarja | devadattastu paramānandabharitastaṃ kumāraṃ svagṛhādānīya rājñe dadau
tataḥ savismayena rājñābhāṇi - 'devadatta kimevaṃ kṛtam ?' iti | devadattaḥ
prāha - "bho rājan śrūyatām bhavatā sabhāmadhye bahuvāraṃ 'kathaṃ devadattakṛtādupakārāduttīrṇo bhaviṣyāmi' iti bhaṇitam | atastava cittaparīkṣārtha mayaivaṃ kṛtam | kṣantavyo'yamaparādhaḥ" iti | tato rājā paraṃ santuṣya devadattaṃ
bhūyo'pi bahudhā saṃmānya preṣayāmāsa | so'pi rājñā saṃmānitaḥ paraṃ vismayamāpanno rājñaḥ kṛtajñatāmaudāryādikaṃ ca praśaṃsansvagṛhamayāsīt" | iti kathāṃ
kathayitvā sālabhañjikā bhojamabravīt - 'rājan kiṃ tvayyevaṃvidhā guṇā
vidyante ?' iti | tacchrutvā rājā tūṣṇīṃ nirjagāma
iti caturthamupākhyānam
atha pañcamamupākhyānam
punarapi bhoje samāgatya siṃhāsanasopāne padaṃ vinyasyati pañcamī sālabhañjikā nivārya giramevaṃ vyājahāra - "vikramādanyaḥ ko'pi nedamāroḍhumarhati | śrūyatāṃ bravīmi tasyaudāryam | vikrame mahīṃ pālayati satyekadā kaścidratnavaṇigsamāgatyānarghamekaṃ ratnaṃ rājahaste samarpitavān | rājā dedīpyamānaṃ tadādāya parīkṣakānākārya 'kīdṛśametadratnam ? kiyanmūlyamarhati ? niścitya kathayata' ityavādīt | tataḥ parīkṣakāstadratnaṃ sādhu nirūpya 'rājannamūlyametadratnam | asya mūlyaṃ nirṇetuṃ na ko'pyatra prabhavati' ityūcuḥ | tadākarṇya rājā tasmai bhūri dravyaṃ dattvā 'bhoḥ sārthavāha kimīdṛśamanyadasti ?'
ityapṛcchat | vaṇik 'deva nātra santi | grāme tu daśa vidyante | yadyapekṣā
devasya tarhi preṣayiṣyāmi' ityuktaca | anantaraṃ rājā teṣāmekaikasya catuḥsahasraṃ suvarṇāni mūlyaṃ nirṇīya tāvaddhanaṃ dattvā sahaiva tena caturamekaṃ bhṛtyaṃ
prāhiṇot | 'aṣṭabhirdivasairatrāgantavyam' iti cādideśa | so'pi 'yadājñāpayati devaḥ' iti tadājñāṃ śirasi kṛtvā jhaḍiti nirjagāma | ratnāni
gṛhītvā samāgacchati ca tasminmadhyemārgaṃ mahatī vṛṣṭiḥ samabhavat | tayā
cobhayakūlaṃkaṣā nadyekā pravahati sma | sa taduttaraṃ tīraṃ gantumaśaknuvannāvikamāhūyāvadat - 'nāvika ratnahāraṃ māmimāṃ nadīmuttāraya' iti | nāvikaḥ
prāha - 'aye pathika, eṣā nadī belāmatikramya pravahati | kathamuttāryatām
kiṃ ca banānadyuttaraṇaṃ buddhimatā varjanīyam | tathā cāhuḥ -
mahānadīprataraṇaṃ mahāpuruṣanigraham
mahājanavirodhaṃ ca dūrataḥ parivarjayet